FLASH
Shkruar nga Spyros Sideris
Pse pakënaqësia shoqërore në rajon, po dështon të prodhojë rotacion politik dhe si po e kthejnë pushtetarët kontrollin e shtetit në një armë elektorale, duke shfrytëzuar fragmentimin e opozitës dhe asimetrinë institucionale për të diktuar kushtet e stabilitetit...
Në pjesën më të madhe të vendeve të Evropës Juglindore, dominimi politik i partive qeverisëse nuk shpjegohet vetëm me popullaritetin apo efektivitetin e tyre. Ai po shpjegohet gjithnjë e më shumë përmes një mekanizmi të dyfishtë.
Nga njëra anë, kemi një opozitë të fragmentuar në qendra të shumta, shpesh e paaftë për të prodhuar një narrativë të unifikuar dhe një alternativë të besueshme pushteti. Dhe nga ana tjetër, qeveri që e kthejnë vetë “qeverisjen” në një avantazh elektoral, duke përdorur kontrollin institucional, pushtetin administrativ dhe agjendën shtetërore si përshpejtues të riprodhimit politik.
Kombinimi i këtyre dy prirjeve prodhon diçka më strukturore sesa një konjukturë të thjeshtë politike: një çekuilibër në lojën politike, ku rotacioni i pushtetit bëhet më i vështirë jo sepse “mungojnë zgjedhjet”, por sepse fusha e lojës bëhet asimetrike.
Sigurisht, kjo nuk është identike në çdo vend. Megjithatë, modeli rishfaqet nga Greqia në Serbi dhe nga Bullgaria në Turqi, në forma të ndryshme por me një rezultat të përbashkët: pakënaqësia shoqërore nuk përkthehet lehtësisht në një propozim politik koherent për ndryshim.
Në Greqi, fragmentimi i opozitës pas humbjeve elektorale të viteve 2023–2024 u pasqyrua në përçarje, në lëvizje të figurave kryesore dhe në një rirreshtim më të gjerë të forcave, ku qendra e gravitetit zhvendoset vazhdimisht dhe ku brenda kampit opozitar nuk po shfaqet asnjë hegjemon i qëndrueshëm.
Kjo e zvogëlon kapacitetin për të përqendruar pakënaqësinë shoqërore në një pol të vetëm antiqeveritar dhe e lejon qeverinë e Kyriakos Mitsotakis të investojë politikisht në dilemën e “stabilitetit ose aventurës”, e cila bëhet më bindëse kur pala tjetër shënjohet nga fragmentimi dhe pasiguria mbi atë se kush mund të qeverisë të nesërmen.
Në Maqedoninë e Veriut, tabloja është më “vertikale”: qeveria shfaqet me një avantazh të fortë, ndërsa opozita lufton për të gjeneruar vrull për ndryshim politik. Fitorja e VMRO-DPMNE-së në zgjedhjet lokale të vitit 2025, me dominim në një numër të madh komunash dhe në kryeqytet, e përforcoi ndjesinë e një rryme politike mbizotëruese.
Ndërkohë, analizat për këtë vit përshkruajnë një peizazh politik në të cilin pushteti mbetet kryesisht imun ndaj presionit elektoral përgjatë gjithë vitit. Kur nuk ka një sfidues të fortë dhe të bashkuar, “qeverisja” nuk është më thjesht një kapacitet menaxhues: ajo bëhet kapital politik dhe një mekanizëm për kontrollin e axhendës.
Në Kosovë, opozita është në thelb e fragmentuar për shkak të natyrës së sistemit politik dhe vijave historike të thyerjes, me parti që mund të bashkëpunojnë taktikisht, por rrallë formojnë një front strategjik të unifikuar për një qeverisje të qëndrueshme.
Pasiguria politike pas cikleve të njëpasnjëshme zgjedhore dhe vështirësitë në formimin e mazhorancave parlamentare janë dokumentuar vazhdimisht, ndërsa mosmarrëveshjet mbi trajektoren qeverisëse të Albin Kurtit dhe marrëdhëniet me partnerët perëndimorë ushqejnë më tej “thyerjen” e linjës opozitare.
Në një kontekst të tillë, pushteti qeveritar përkthehet shpesh në kontroll mbi ritmin dhe kohën: kush mund t’i rezistojë konsumit politik, kush menaxhon krizat dhe kush prezantohet si aktori i vetëm i aftë për të mbajtur institucionet funksionale.
Në Serbi, mekanizmi i dyfishtë është i dukshëm në formën e tij më të ashpër: mobilizim dhe protestë e fortë shoqërore, por në të njëjtën kohë një sistem politiko-institucional i cili karakterizohet nga një përqendrim i pushtetit, dominimi i mediave dhe kontrolle e ekuilibra të dobët nën Aleksandar Vuçiçin.
Protestat e fundit studentore tregojnë se “temperatura politike” mund të jetë në rritje, megjithatë kjo nuk përkthehet automatikisht në një kërcënim elektoral të bashkuar, veçanërisht kur opozita dështon të pajtohet për një projekt të përbashkët qeverisës.
Qeveria kontrollon kornizën brenda së cilës përcaktohet se çfarë është “realiste” dhe çfarë përfaqëson “kaosin”. Bullgaria ilustron një variacion të të njëjtit model, ku mbijetesa politike lidhet me aleancat, krijimin e partive të reja dhe influencën institucionale. Zhvillimet në fund të vitit 2025 theksuan pikërisht këtë pikë fërkimi: kur një segment i rëndësishëm i shoqërisë percepton se pushteti është një rrjet influence i përqendruar rreth individëve dhe mbështetjes parlamentare.
Emrat e Boyko Borissov dhe Delyan Peevski citohen shpesh si simbole të kësaj qëndrueshmërie. Në një mjedis të tillë, “qeverisja” bëhet një instrument për menaxhimin e buxheteve dhe përcaktimin e kushteve të stabilitetit.
Në Rumani, loja politike zhvendoset nga “kush ka programin më të mirë” te “kush mund ta mbajë sistemin në këmbë”, një fushë në të cilën qeveria nxjerr një avantazh strukturor përballë një opozite të zhurmshme por jo bindëse.
Turqia është ndoshta rasti më emblematik se si fragmentimi i opozitës mund të përforcohet nga përçarjet e brendshme dhe presioni institucional. Ndërsa ekzekutivi ka përqendrim të lartë pushteti, partia kryesore opozitare, CHP, është përballur me akuza për parregullsi në kongresin e saj, gjë që zbeh besimin dhe e vështirëson krijimin e një fronti të bashkuar rezistent ndaj Erdogan.
Përfundimi që del, është se në shumë vende të Ballkanit, beteja zgjedhore bëhet në dy nivele: në nivelin e programeve, por edhe në nivelin e mekanizmave institucionalë (qasja në agjendë, burime dhe media). Kur ky nivel i dytë anon nga pushtetarët dhe opozita mbetet e ndarë, “qeverisja” bëhet një armë strukturore.
Sfida mbetet sigurimi i një konkurrence të mirëfilltë, ku kontrolli mbi levat e shtetit të mos shndërrohet në një mjet për riprodhimin e dominimit politik. Nëse nuk shfaqen kontrolle dhe ekuilibra më të fortë, “stabiliteti” rrezikon të konsolidojë thjesht çekuilibrat e sistemit./ Përgatiti Pamfleti nga “Independent Balkan News Agency”
Lini një Përgjigje