FLASH
Shkruar nga Christof Rühl
Tregu modern dhe i integruar i naftës është shumë më i aftë të përthithë goditjet sesa mendohet zakonisht...
Paqëndrueshmëria gjeopolitike është në rritje dhe, bashkë me të, po intensifikohet edhe lufta ekonomike. Tradicionalisht, nafta ka qenë një nga armët më të përdorura për të dëmtuar ekonominë e një kundërshtari. Megjithatë, kohët e fundit duket se kjo armë ka humbur disi nga ndikimi i saj.
Mbylljet e herëpashershme të Ngushticës së Hormuzit janë bërë gjithnjë e më të vështira për t'u ndjekur, por perspektiva e një furnizimi më të kufizuar me naftë dhe e çmimeve më të larta ka pasur vetëm një ndikim të kufizuar në ekonominë globale. Normat e inflacionit nuk janë rritur ndjeshëm, parashikimet për rritjen ekonomike kanë mbetur relativisht pozitive dhe paqëndrueshmëria në tregjet financiare duket se buron nga faktorë të tjerë. Stagflacioni mund të mbetet një rrezik, por ai nuk konsiderohet më zakonisht si një fenomen i nxitur kryesisht nga çmimet e naftës.
Pse ky reagim i zbutur? Me pak fjalë, sepse tregu modern dhe i integruar i naftës është shumë më i aftë të përthithë goditjet sesa mendohet zakonisht, dhe sepse pesha e naftës në ekonominë globale është shumë më e vogël se dikur.
Kriza e fundit ndodhi në një moment të favorshëm. Prodhimi global i naftës tejkalonte konsumin. Rezervat, përfshirë rezervat strategjike të Kinës dhe sasitë e paregjistruara të ruajtura në cisterna, ishin të mëdha. Një riorientim i shpejtë i flukseve të tregtisë globale, përfshirë përdorimin e tubacioneve që anashkalojnë Ngushticën e Hormuzit, ndihmoi në zbutjen e ndikimit të rritjes fillestare të çmimeve.
Këto alternativa vazhdojnë të jenë në dispozicion. Për më tepër, po shtohen edhe forma të tjera të reagimit nga ana e ofertës, përmes rritjes graduale të prodhimit në rajone të tjera, zgjerimit të kapaciteteve të tubacioneve dhe rikonfigurimit të kapaciteteve globale të rafinimit dhe përpunimit.
Megjithatë, një ndërprerje në një shkallë kaq të madhe kërkon edhe një reagim nga ana e kërkesës. Sipas Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë (IEA), kërkesa për naftë ra me pothuajse 5 milionë fuçi në ditë gjatë tremujorit të dytë të këtij viti, ose rreth 5 për qind e konsumit global. Kjo rënie nuk është shkaktuar nga ngadalësimi i aktivitetit ekonomik. Për momentin, ajo pasqyron një përmirësim të efikasitetit në përdorimin e naftës për prodhimin e mallrave dhe shërbimeve, dhe jo një recesion që ul kërkesën për naftë.
Intensiteti i naftës, treguesi që mat marrëdhënien midis konsumit të naftës dhe Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB), i shprehur në fuçi për dollar të PBB-së, është matësi më i gjerë i produktivitetit dhe efikasitetit të përdorimit të naftës. Historikisht, ky tregues është përmirësuar ndjeshëm dhe në mënyrë të vazhdueshme që nga krizat e tregut të naftës në vitet 1970. Ky përmirësim ka rëndësi, sepse do të thotë se çmimet e naftës duhet të rriten shumë më tepër për të shkaktuar të njëjtin dëm ekonomik që do të kishin shkaktuar pa këtë rritje të efikasitetit.
Për shembull, çmimet aktuale të naftës, të korrigjuara për inflacionin dhe përmirësimin e efikasitetit, do të duhej të ishin rreth katër herë më të larta për të pasqyruar tronditjen që pasoi Revolucionin Iranian të vitit 1979. Ky është një ndryshim shumë i madh dhe shpjegon në një masë të konsiderueshme pse ekonomia globale nuk ka reaguar më fort ndaj luhatjeve të çmimeve të naftës pas luftërave në Ukrainë dhe Iran. Brenda intervalit aktual të çmimeve, intensiteti më i ulët i naftës nënkupton një rrezik më të vogël për recesion ose për presione inflacioniste, duke zvogëluar nevojën që bankat qendrore të ndërhyjnë në përgjigje të rritjes së çmimeve.
Një vështrim mbi përmirësimet e arritura tashmë në intensitetin e naftës tregon se sa i qëndrueshëm është ky ekuilibër. Kombinimi i të dhënave për gjysmën e parë të vitit 2026 me parashikimet e Bankës Botërore dhe Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë për PBB-në dhe kërkesën për naftë në gjysmën e dytë të vitit tregon kursime të mundshme në efikasitet: PBB-ja e parashikuar për këtë vit do të kërkojë rreth 3,6 milionë fuçi naftë në ditë më pak sesa do të nevojiteshin nëse intensiteti i naftës do të kishte mbetur në nivelin e vitit 2025.
Megjithatë, situata nuk është tërësisht pozitive. Ulja e intensitetit të naftës është edhe rezultat i eliminimit të përdorimeve më pak efikase të saj, pra, konsumit të panevojshëm ose atij që mund të zëvendësohej lehtësisht. Si pasojë, fuçitë që vazhdojnë të konsumohen mbështesin aktivitete me rëndësi më të madhe ekonomike. Nëse çmimet do të ngjiteshin në nivelet e nevojshme për të shkaktuar një goditje serioze, dëmet do të ishin shumë më të mëdha. Ato nuk do të mateshin vetëm me humbjen e fuqisë blerëse, por edhe me koston e ndërprerjes ose dëmtimit të aktiviteteve ekonomike.
Duke marrë si të mirëqena flukset e naftës që vazhduan edhe gjatë kulmit të operacioneve ushtarake në Ngushticën e Hormuzit, si dhe duke llogaritur rrugët alternative të tubacioneve, rritjen e furnizimit jashtë rajonit të Gjirit, përdorimin e rezervave dhe rregullime të tjera, rezulton një mungesë prej rreth 5 deri në 7 milionë fuçi në ditë për pjesën e mbetur të këtij viti. Kursimet në efikasitet që janë realizuar tashmë e ulin këtë hendek në rreth 1,5 deri në 3,5 milionë fuçi në ditë.
Ky është afërsisht vëllimi që duhet të kompensohet ose përmes një kërkese më të ulët, ose përmes eksporteve më të larta që kalojnë nëpër Ngushticën e Hormuzit, ose nga një kombinim i të dyjave. Kjo rritje mbi nivelin minimal aktual të dërgesave nuk përbën një pengesë të madhe për trafikun e përditshëm nëpër ngushticë. Për më tepër, ajo lë hapësirë të konsiderueshme për paqëndrueshmëri, përfshirë zhvillimet aktuale ushtarake dhe negociatat e ndërprera. Në praktikë, të dyja palët kanë ende një hapësirë të konsiderueshme veprimi përpara se situata të përkeqësohet dhe pasojat për ekonominë globale të bëhen serioze.
Fatkeqësisht, kjo nuk është arsye për optimizëm. Pasojat e kufizuara të deritanishme mund të shndërrohen në një nxitje për përçarje edhe më të mëdha nëse inkurajojnë marrjen e rreziqeve më të larta në të ardhmen. Rreziku qëndron në faktin se një ekonomi më pak e ndjeshme ndaj goditjeve nga çmimet e naftës mund t'i nxisë politikëbërësit të ndërmarrin veprime më të pamatura. Tregjet mund ta mirëpresin qëndrueshmërinë e ekonomisë së sotme. Por kjo nuk do të thotë se politikanët do të tregojnë mençurinë e nevojshme për të mos e shtyrë sistemin përtej kufijve të tij të rinj./Përshtati "Pamfleti" nga "FinancialTimes"
Lini një Përgjigje