FLASH
Shkruar nga Simon Tisdall
I tre leader che attualmente causano più danni al mondo condividono una propensione alla violenza, una spaventosa mancanza di compassione e un esagerato senso di autoimportanza, intriso di paranoia...
Cosa hanno in comune Donald Trump, Vladimir Putin e Benjamin Netanyahu? La risposta: una cronica incapacità di distinguere il bene dal male. I tre leader che attualmente causano più danni al mondo condividono una propensione alla violenza, una spaventosa mancanza di compassione e un esagerato senso di autoimportanza intriso di paranoia. Eppure, il tratto che li lega più fortemente è il rifiuto, o l'incapacità di comprendere, i principi morali fondamentali. Peggio ancora, questi uomini, almeno nella loro vita pubblica, si comportano in modi profondamente immorali. E questo è un problema per tutti. La loro malattia morale è contagiosa.
Le idee su ciò che costituisce il bene e il male assoluti sono sempre state oggetto di dibattito, come hanno dimostrato i filosofi morali da Aristotele a Kant. Papa Leone, capo della Chiesa cattolica, ha recentemente avvertito che "viviamo in un'epoca in cui diventa sempre più difficile discernere ciò che è veramente bene per tutti". Eppure la maggior parte delle persone, per la maggior parte del tempo, segue un codice morale personale che condivide con gli altri. C'è un ampio consenso, ad esempio, sul fatto che sia sbagliato uccidere, rubare, imbrogliare e mentire. Persino in un'epoca che sembra sempre più secolarizzata, nel 2020 il 76% delle persone in tutto il mondo si identificava con una religione, una potente espressione di moralità individuale e collettiva.
La Russia di Putin sta deliberatamente lanciando missili contro l'Ucraina, uccidendo civili. Per la maggior parte delle persone, questo è immorale. L'Israele di Netanyahu continua a commettere un genocidio prendendo di mira i bambini a Gaza, afferma l'ONU. Anche questo è immorale. Nel frattempo, l'immoralità che caratterizza l'amministrazione Trump non conosce limiti. Il vicepresidente degli Stati Uniti JD Vance ha dichiarato la settimana scorsa che lo scandalo Watergate, che portò alla caduta della presidenza di Richard Nixon, oggi non sarebbe considerato un grosso problema. Nixon cospirò per minare la Costituzione degli Stati Uniti, commise atti criminali e mentì al popolo americano. Ma, come lasciavano intendere le parole di Vance, tale comportamento è diventato la norma al giorno d'oggi.
Normalizimi i sjelljes imorale në ushtrimin e detyrës publike mund të jetë trashëgimia më e qëndrueshme e Trumpit. Në politikën e jashtme, kjo shtrihet nga vrasjet jashtëgjyqësore në Karaibe, te tradhtia ndaj aleatëve ukrainas dhe evropianë, e deri te afrimi me regjime që akuzohen për shkelje të të drejtave të njeriut, si ai i Pekinit. Vrasja masive e nxënësve të shkollës fillore në Minab, në fillim të luftës së paligjshme SHBA-Izrael kundër Iranit, ishte jo vetëm një dështim ushtarak, por edhe moralisht e pafalshme. Megjithatë, kjo mizori nuk është mbuluar aq sa është shpërfillur me arrogancë. Brenda vendit, emri i Trumpit është bërë sinonim i etjes për pasurim përmes kriptomonedhave, korrupsionit në nivelet më të larta dhe sjelljes së ulët morale. Por mesazhi i tij është i qartë: e gjithë kjo tashmë konsiderohet normale.
E drejta ndërkombëtare mbështetet, të paktën në teori, mbi një kod moral të veçantë dhe jopersonal. Megjithatë, kufizimet e saj anashkalohen rregullisht dhe akuzat që ajo ngre shpërfillen. Edhe kategori të tjera të detyrimit moral, si ndjenja e përgjegjësisë qytetare dhe detyrimit ndaj shoqërisë, po zbehen në një epokë të karakterizuar nga polarizimi. Ideja utilitariste e Jeremy Benthamit, sipas së cilës morali përcaktohet nga shkalla në të cilën rrit mirëqenien e përgjithshme, duket se ka humbur rëndësinë e saj. Në një realitet politik të dominuar nga miliarderë, kriminelë lufte, megakorporata, inteligjenca artificiale dhe industria e armëve, mirëqenia e njerëzve të zakonshëm mezi merret në konsideratë.
Parimet që progresistët dhe liberalët modernë i konsideronin të padiskutueshme, si toleranca dhe të drejtat e barabarta, po minohen nga nacionalistët populistë të ekstremit të djathtë, të cilëve u mungojnë parimet. Politikanët perëndimorë të zgjedhur që u bëjnë lëshime autokratëve, justifikojnë të pajustifikueshmen dhe i etiketojnë kundërshtarët e tyre si terroristë, e përshpejtojnë këtë rrëshqitje morale. Megjithatë, përgjegjësia është e përbashkët. Bashkëfajtor, potencialisht, është edhe çdo qytetar, pavarësisht pozitës së tij, që zgjedh të mos flasë.
Ku mund të gjendet udhëheqja morale në këto kohë të trazuara? Papa Leo, për shembull, po përpiqet të ofrojë një rrugëdalje. Duke folur në prill, ai e kritikoi atë që e quajti "një botë të shkatërruar nga një grusht tiranësh", duke mos lënë asnjë dyshim në Uashington, Moskë dhe Jerusalem se kujt i referohej. Ai ka dënuar vazhdimisht tmerret e luftës dhe dështimin për të financuar luftën globale kundër varfërisë, injorancës dhe sëmundjeve. Gjithashtu, ai ka kritikuar ashpër JD Vance dhe sekretarin amerikan të Mbrojtjes, Pete Hegseth, të cilët pretendojnë një justifikim hyjnor për aktet e agresionit.
"Mjerë ata që manipulojnë fenë dhe vetë emrin e Zotit për përfitime ushtarake, ekonomike dhe politike, duke e tërhequr atë që është e shenjtë në errësirë dhe ndyrësi", deklaroi Leo.
Leo nuk është vetëm njeri fjalësh. Ai ka edhe një plan. Gjatë drejtimit të një konsistori, një mbledhje e rrallë e të gjithë kardinalëve të Kishës Katolike, fundjavën e kaluar në Romë, ai u përpoq të forconte teorinë e "luftës së drejtë" të Shën Agustinit dhe Shën Toma Akuinit, e cila shpesh përdoret për të legjitimuar të ashtuquajturat luftëra parandaluese. Leo argumenton se lufta është moralisht e justifikueshme vetëm në rast të vetëmbrojtjes proporcionale dhe vetëm pasi të jenë shteruar të gjitha mundësitë për një zgjidhje paqësore.
"Lufta nuk është kurrë e denjë për njerëzimin dhe nuk është kurrë e bekuar nga Zoti. Lufta nuk është thjesht një konflikt mes shteteve, por buron nga një kulturë pushteti. Bota duhet të rindërtojë një kulturë bashkëpunimi", u tha ai kardinalëve.
Kjo betejë për shpirtin e rendit të ri botëror ka tërhequr edhe udhëheqës e mendimtarë myslimanë, hebrenj dhe përfaqësues të besimeve të tjera të krishtera. Sarah Mullally, kryepeshkopja e sapokurorëzuar e Canterbury-t, bëri thirrje me vendosmëri për "rezistencë besnike" ndaj zgjerimit të pushtimit izraelit gjatë një takimi me të krishterët palestinezë në Bregun Perëndimor muajin e kaluar. Në një letër baritore, ajo shkroi se komuniteti ndërkombëtar ka një "përgjegjësi morale" për të lehtësuar vuajtjet e thella në Bregun Perëndimor dhe në Gaza dhe se koha për të vepruar është tani. Konfliktet në Lindjen e Mesme, sipas saj, janë "simptomë e një krize më të thellë politike dhe shpirtërore, një braktisjeje të së drejtës ndërkombëtare dhe një mbështetjeje gjithnjë e më të madhe te forca ushtarake".
Nuk është e nevojshme të jesh besimtar për të vlerësuar të vërtetën, drejtësinë dhe dinjitetin njerëzor. Duke parë pas në kohë, ishin shpesh figura të së djathtës, konservatorë shoqërorë si Mary Whitehouse, ideologë të epokës së Thatcherit dhe predikues ungjillorë si Billy Graham dhe Jerry Falwell, ata që flisnin për degradimin moral dhe nevojën për rigjallërim moral. E majta e shmangte një gjuhë të tillë nga frika se mos perceptohej si gjykuese ose moralizuese. Por këto tabu të vjetra po zbehen. Pikëpamja laike po ndryshon.
Një rikthim te standardet e pranuara të sjelljes morale, si në marrëdhëniet ndërkombëtare ashtu edhe në jetën publike, është thelbësor nëse duam të shmangim përçarje, paqëndrueshmëri dhe konflikte edhe më të mëdha. Për kryeministrin e ardhshëm të Britanisë, Andy Burnham, dhe për të tjerë që synojnë të sjellin ndryshim në mbarë Evropën – si edhe për çdo qytetar – kjo po bëhet sfida qendrore e epokës sonë. Përballë çdo vendimi, politike apo plani të ri, duhet bërë një pyetje e thjeshtë: mund të jetë politikisht, ekonomikisht ose ushtarakisht i dëshirueshëm, por a është gjëja e duhur për t'u bërë? Nëse është moralisht i gabuar, nuk do të funksionojë.
Parlando a nome di tutti i tiranni, Trump ha dichiarato a gennaio: " La mia moralità... è l'unica cosa che può fermarmi ". Ecco l'incarnazione delle "tenebre e della sporcizia" contro cui metteva in guardia Papa Leone. Per dirla senza mezzi termini, Trump è completamente e sfacciatamente immorale. Lui e altri autoritari non cercheranno di fare del bene, ma perseguiranno solo i propri interessi egoistici. Le loro illusioni di una sorta di onnipotenza divinamente giustificata costituiscono la vergogna suprema. La maggioranza progressista che si fonda sui valori morali deve far sentire la propria voce e sradicarli. / Adattato da "Pamphlet" del "Guardian"
Keta trima nuk jane asgje me ata qe i kalerojne.