FLASH
Shkruar nga Alex Plitsas
Il rischio principale è una "escalation a cascata": i combattimenti a Gaza potrebbero incendiare il confine settentrionale; uno scontro con Hezbollah potrebbe portare a uno scontro diretto con l'Iran; e questo potrebbe spingere gli Houthi a bloccare il Mar Rosso o ad attaccare Israele.
Mentre un anno turbolento volge al termine, il Medio Oriente sta entrando in un nuovo periodo di accresciuta tensione strategica. Una complessa rete di attori è coinvolta in questa situazione: Israele, Iran, Libano, Iraq e Yemen, insieme ad attori armati non statali, tra cui Hezbollah, Hamas, gli Houthi e molteplici fazioni all'interno delle Forze di Mobilitazione Popolare Irachene.
Nessuno dovrebbe confondere il mosaico di accordi di cessate il fuoco temporanei nella regione con la deterrenza o una pace duratura. Le questioni fondamentali restano irrisolte e gli obiettivi degli avversari sono diametralmente opposti.
Nei prossimi mesi, il rischio di un nuovo conflitto in molte aree rimane elevato. Questo rischio è dovuto a tre dinamiche principali: lo sforzo dell'Iran di ricostruire le capacità strategiche offensive e di deterrenza, il continuo rifiuto di Hezbollah e Hamas di disarmare e la crescente connettività tra i teatri regionali, da Gaza e dal Libano meridionale all'Iraq e al Mar Rosso.
Scadenze e tensioni al confine
I leader israeliani hanno dichiarato pubblicamente che gli accordi diplomatici per stabilizzare il confine settentrionale non possono rimanere indefiniti. Israele ha annunciato che il Libano avrà tempo fino alla fine dell'anno per dimostrare un'effettiva conformità alla Risoluzione 1701 del Consiglio di Sicurezza delle Nazioni Unite, in particolare per quanto riguarda la presenza armata di Hezbollah a sud del fiume Litani.
In assenza di progressi, i funzionari israeliani hanno segnalato che potrebbero lanciare una nuova operazione militare. Israele potrebbe anche intensificare la situazione per raggiungere il suo obiettivo: disarmare Hamas e garantire che l'Iran non possieda missili balistici o rappresenti una minaccia nucleare.
Ciò che contraddistingue il momento attuale è la misura in cui l'escalation in un'area può innescare reazioni a catena in altre. Mentre Washington è concentrata sui Caraibi e sui negoziati per porre fine alla guerra in Ucraina, i politici americani non dovrebbero trascurare il rischio di una nuova crisi in Medio Oriente.
L'Iran e la ricostruzione della deterrenza attraverso i "proxy"
La strategia regionale dell'Iran si è a lungo basata su un modello di deterrenza basato su agenti delegati (milizie), attacchi a lungo raggio e ambiguità strategica, piuttosto che sul confronto diretto tra Stati.
Questo modello mira a imporre costi agli avversari, proteggendo l'Iran da ritorsioni dirette. Secondo stime di Stati Uniti e Nazioni Unite, l'Iran possiede la più grande forza missilistica del Medio Oriente e continua a investire in basi sotterranee e capacità produttiva. Queste capacità sono integrate da gruppi armati in Libano, Gaza, Iraq, Siria e Yemen.
Për Izraelin, kjo arkitekturë është një kërcënim ekzistencial. Sulmi i Hamasit më 7 tetor 2023 ndryshoi rrënjësisht perceptimin e kërcënimit, duke dëshmuar se grupet e lidhura me Iranin mund të shkaktojnë goditje strategjike pa shkaktuar menjëherë një luftë rajonale. Izraeli e ka bërë të qartë se nuk do të lejojë më Iranin të rivendosë një mjedis që mundëson sulme të tilla në të ardhmen.
Hezbollahu dhe dështimi i autoritetit shtetëror në Liban
Hezbollahu mbetet grupi më i aftë ushtarakisht i lidhur me Iranin. Vlerësohet se ai zotëron dhjetëra mijëra raketa, përfshirë sisteme precize që mund të godasin thellë në territorin izraelit. Rezoluta 1701 e OKB-së, e cila i dha fund luftës së vitit 2006, kërkon çarmatimin e grupeve jo shtetërore në jug të Libanit.
Megjithatë, dy dekada më vonë, Hezbollahu ka refuzuar çarmatimin. Qeveria dhe ushtria libaneze kanë pranuar, në heshtje ose hapur, se nuk kanë kapacitet apo konsensus të brendshëm për ta zbatuar këtë rezolutë me forcë. Ky realitet ka formësuar planifikimin izraelit.
Zyrtarët në Tel Aviv e shohin këtë jo vetëm si mungesë vullneti, por si paaftësi të shtetit libanez. Tensionet janë përkeqësuar pasi Irani vazhdon të furnizojë Hezbollahun me fonde dhe armë, duke sfiduar armëpushimin e brishtë të vitit 2024.
Gaza: Bllokimi i fazës së dytë
Në Gazë, Hamasi mbetet një aktor politik i armatosur, pavarësisht operacioneve ushtarake. Ai ka hedhur poshtë çarmatimin si kusht për armëpushim. Propozimi i SHBA-së për “fazën e dytë” parashikon kalimin në një qeverisje të qëndrueshme, por asnjë shtet arab apo forcë ndërkombëtare nuk ka marrë përsipër çarmatimin e Hamasit me forcë. Shtetet arabe nuk duan përballje të drejtpërdrejtë me Hamasin. Ky boshllëk e bën Izraelin skeptik se çdo marrëveshje e përkohshme mund të garantojë sigurinë afatgjatë, duke e parë de-përshkallëzimin pa çarmatim thjesht si një shtyrje të konfliktit vijues.
Rreziku i një përshkallëzimi kaskadë
Rreziku kryesor është një “përshkallëzim kaskadë”: luftimet në Gazë mund të ndezin kufirin verior; përplasja me Hezbollahun mund të çojë në konfrontim direkt me Iranin; dhe kjo mund të nxisë Huthit të bllokojnë Detin e Kuq apo të sulmojnë Izraelin.
Njëkohësisht, grupet në Irak mund të rrisin sulmet ndaj bazave amerikane. Këto skenarë nuk janë teorikë, por pasqyrojnë modele të përsëritura të dekadës së fundit, të cilat tani janë më të rrezikshme për shkak të afateve kohore të prera.
Ç’duhet të bëjë SHBA-ja
US policy should aim to achieve a state where Israel's security is sustainably guaranteed and where regional actors realize that further escalation brings no strategic benefit.
This requires, above all, restoring deterrence, focusing on strengthening regional defense rather than simple, temporary ceasefires. It is also imperative that agreements in Gaza or Lebanon be based on real implementation and disarmament mechanisms, going beyond mere diplomatic aspirations that often remain on paper.
Inoltre, per gestire con successo una crisi è necessario stabilire canali di comunicazione sicuri, per evitare errori di calcolo che potrebbero innescare un conflitto.
Sebbene la regione non sia ancora in piena guerra, il margine di errore è stato notevolmente ridotto. Pertanto, per prevenire una crisi su vasta scala è necessario intervenire sulle strutture che rendono possibile la guerra, non limitarsi a spegnere gli incendi del momento. /Adattato da "Pamphlet" di "Atlantic Council"
Lini një Përgjigje