FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Përdorimi i AI në ushtri sjell përfitime operacionale, por ngre dilema të mëdha etike dhe ligjore
Në Shtetet e Bashkuara, përdorimi i inteligjencës artificiale (AI) në ushtri po shtyhet përpara në mënyrë të qëndrueshme: Sekretari i Mbrojtjes, Pete Hegseth, ka bërë të qartë se sistemet e AI duhet të jenë në dispozicion të forcave të armatosura për “të gjitha qëllimet e ligjshme”.
Për këtë çështje, Pentagoni është në debat me kompaninë Anthropic, chatbot-i i së cilës, Claude, konsiderohet veçanërisht i përshtatshëm për përdorim në luftë, por kompania nuk pranon ta lejojë për përdorim në armë plotësisht autonome apo për mbikëqyrje masive.
Në Evropë, debati mbi përdorimin e AI në luftë karakterizohet nga rezerva dhe pyetje themelore: Çfarë lejohet? Çfarë është etikisht e pranueshme? Çfarë rreziqesh sjell përdorimi i saj? Si e ndryshon AI zhvillimin e betejave? Dhe kush mban përgjegjësi kur një sistem gabon?
Qeveria amerikane ka ndjekur prej kohësh një qasje ndaj etikës ushtarake që fokusohet te rezultati. Presidentët amerikanë shpesh paraqesin eliminimin e terroristëve si sukses në fjalimet publike. Në aktivitete ushtarake, inovacionet vlerësohen duke u lidhur me numrin e terroristëve të vrarë. “Në Evropë do të ishte e sikletshme të duartrokitej për këtë”, thotë gjenerallejtënant në pension Ansgar Gerhard Rieks, ish-zëvendës i inspektorit të Forcave Ajrore gjermane.
Sipas tij, në Evropë qasja është e kundërt: fillimisht vlerësohet nëse një masë është e justifikuar ose e domosdoshme, dhe vetëm atëherë ajo zbatohet.
Rieks, së bashku me profesorin Wolfgang Koch nga Instituti Fraunhofer për Komunikim, Përpunim Informacioni dhe Ergonomi (FKIE), punon mbi çështjet e përgjegjësisë teknologjike në kontekstin ushtarak, duke analizuar se si AI mund të zhvillohet dhe përdoret në mënyrë të përgjegjshme.
Përfitimi më i madh i AI në ushtri, sipas Rieks, qëndron në krijimin e panoramave të situatës. Të dhënat nga sensorët, zbulimi dhe raportimet bashkohen në kohë reale, kërcënimet identifikohen dhe informacioni përditësohet vazhdimisht. “Ne jemi shumë më të informuar dhe përpunojmë shumë më tepër të dhëna”, thekson ai, duke shtuar se kjo redukton ndjeshëm pasigurinë.
AI e bën analizën e informacionit shumë më të shpejtë. Në të kaluarën, planifikimi i operacioneve ajrore kërkonte cikle prej tetë orësh ose më shumë; sot, kjo do të dukej e papranueshme për shkak të ritmit të shpejtë të operacioneve.
Gjithashtu, AI është thelbësore për funksionimin e sistemeve moderne të armëve. Sistemet e kontrollit të fluturimit dhe asistencës e bëjnë të mundur përdorimin e avionëve shumë të manovrueshëm si Eurofighter. Pa ndihmën e AI, këta avionë do të ishin të pakontrollueshëm.
AI përfshin një gamë të gjerë teknologjish, nga algoritme të thjeshta deri te sisteme komplekse që mësojnë dhe zhvillohen në mënyrë të vazhdueshme dhe rezultatet e të cilave nuk janë gjithmonë të parashikueshme.
Sipas Rieks, AI mundëson edhe aplikime të reja, si parashikimi i motit hapësinor dhe ndihma në planifikimin e operacioneve apo në trajnimin e forcave. Në operacione ushtarake, ajo rrit saktësinë e goditjeve, duke shmangur përdorimin e panevojshëm të burimeve dhe dëmet anësore.
Megjithatë, Koch thekson se AI është një “mjet i fuqishëm” që mund të përdoret si në mënyrë të përgjegjshme, ashtu edhe në mënyrë të papërgjegjshme.
AI dhe sistemet e ndërlidhura zgjerojnë ndjeshëm aftësinë e perceptimit përtej kufijve njerëzorë, duke mbledhur dhe analizuar informacion nga sensorë të shpërndarë në hapësirë dhe duke e ndarë atë në kohë reale. Kjo rrit edhe aftësinë për vendimmarrje, por njëkohësisht shton kompleksitetin dhe rrezikun e mbingarkesës së njeriut me informacion.
Çështja e përgjegjësisë bëhet veçanërisht e ndërlikuar. Një incident në Iran, ku një shkollë u bombardua gabimisht dhe humbën jetën mbi 170 persona, ka nxitur hetime mbi rolin e të dhënave të pasakta në vendimmarrje.
Rieks argumenton se përgjegjësia duhet parë në mënyrë sistemike: ajo mund të shpërndahet midis atyre që furnizojnë të dhënat, që operojnë sensorët, që mirëmbajnë sistemet dhe operatorëve në terren. Operatori mbetet përgjegjës, por jo më i vetmi.
Koch thekson rëndësinë e transparencës në mbledhjen dhe përpunimin e të dhënave, si dhe nevojën për kontroll të vazhdueshëm dhe ritrainim të sistemeve kur kushtet ndryshojnë.
Juristja Vanessa Vohs paralajmëron për rrezikun e “automation bias”, ku njerëzit priren t’i besojnë më shumë makinës sesa gjykimit të tyre. Kjo mund të çojë në shkelje të së drejtës humanitare ndërkombëtare.
Ajo gjithashtu thekson problemin e “black box”, ku vendimmarrja e sistemit nuk është e kuptueshme, duke e bërë të vështirë verifikimin e rezultateve.
E drejta humanitare ndërkombëtare mbetet e zbatueshme pavarësisht teknologjisë. Shtetet kanë detyrim të verifikojnë ligjshmërinë e armëve të reja, ndërsa përgjegjësia penale individuale lidhet me qëllimin dhe dijeninë.
Në përfundim, ekspertët theksojnë se njeriu mbetet në qendër të vendimmarrjes. AI merr gjithnjë e më shumë rolin e ekspertit, ndërsa njeriu vepron si mbikëqyrës që duhet të kuptojë dhe të vlerësojë kufijtë e teknologjisë që përdor. /Përshtatur nga FAZ/
Lini një Përgjigje