FLASH
Shkruar nga Ketrin Jochecová
Rruga drejt Kryeministrisë është gjithçka tjetër përveçse e lehtë për populistin e krahut të djathtë Andrej Babis, lëvizja ANO e të cilit fitoi bindshëm në zgjedhjet parlamentare...
Populisti i krahut të djathtë Andrej Babis dhe lëvizja e tij ANO fituan zgjedhjet parlamentare çeke me një diferencë të madhe, por rruga e tij drejt kryeministrisë është gjithçka tjetër përveçse e lehtë.
Me 99.9 përqind të fletëvotimeve të numëruara, ANO kryesonte bindshëm me 35 përqind, shumë përpara koalicionit qeverisës të qendrës së djathtë të kryeministrit Petr Fiala, Spolu (Së bashku), i cili kishte 23 përqind. Numri i votave i ANO-s është përqindja më e lartë e arritur ndonjëherë nga një parti e vetme në zgjedhjet parlamentare çeke.
Politico ju sjell pesë përfundime kryesore nga zgjedhjet vendimtare.
1. Formimi i një qeverie mund të zgjasë me muaj
ANO dështoi të siguronte shumicën në dhomën e ulët me 200 vende, që do të thotë se Babis do të ketë nevojë për mbështetjen parlamentare për të formuar një qeveri. Ky mund të jetë një proces i zgjatur, pasi të gjitha partitë kryesore kanë përjashtuar bashkëpunimin me Babisin.
“Negociatat nuk do të jenë aspak të thjeshta dhe as të shpejta. Unë me të vërtetë mendoj se formimi i qeverisë mund të zgjasë mjaft. Mund të zvarritet për disa muaj”, tha Petr Kaniok, shkencëtar politik në Universitetin Masaryk në Brno.
Babis tha të shtunën në mbrëmje se synon të formojë një qeveri minoritare me një parti të vetme, të mbështetur nga partia e ekstremit të djathtë për Liri dhe Demokraci të Drejtpërdrejtë (SPD) dhe nga populistët e krahut të djathtë "Motorists for Themselves".
“Ne do të udhëheqim bisedime me SPD-në dhe "Motorists for Themselves" dhe do të përpiqemi për një qeveri me një parti të udhëhequr nga lëvizja ANO”, tha ai.
2. Babis nuk do të duhet të lëshojë shumë pe ndaj ekstremistëve anti-BE
Babis nuk është Viktor Orban, për sa kohë që nuk ushtrohet presion nga ekstremistët anti-BE, thonë analistët, gjë që i bën rezultatet e tyre të dobëta në këto zgjedhje të rëndësishme. Koalicioni i ekstremit të majtë Stacilo! (Mjaft), i cili bën thirrje për largim nga NATO dhe BE dhe favorizon marrëdhënie më të ngushta me Rusinë, nuk arriti të kalonte pragun prej 5 përqind për të hyrë në Parlament pavarësisht sondazheve të forta gjatë fushatës. SPD-ja euroskeptike mori vetëm 8 përqind, shumë më pak se 13 përqindëshi i parashikuar, duke zvogëluar ndikimin e saj në çdo bashkëpunim të mundshëm me Babisin.
“Babis mund të formojë qeverinë e tij pa pasur nevojë të bëjë ndonjë marrëveshje që do të ishte anti-evropiane”, tha ekspertja e marketingut politik Anna Shavit, e cila dikur kishte punuar në fushatën e Babis.
Kaniok në Universitetin Masaryk i quajti rezultatet për ekstremistët "lajm të mirë".
“Grupet më radikale përkatësisht Stacilo! dhe SPD morën më pak vota sesa pritej. Nga pikëpamja e së ardhmes së politikës së jashtme çeke, gjithashtu e politikës evropiane, është qartësisht një lajm i mirë, sepse mund të thuhet se lëvizja ANO në disa aspekte ishte radikale në retorikën e saj, duke u përpjekur t’u bënte thirrje fuqishëm votuesve të saj”, tha Kaniok për POLITICO.
“Mendoj se duke mos u mbështetur aq shumë tek ata në formimin e një qeverie, çdo qeveri që do të krijohet mund të mos jetë aq radikale në qëndrimin e saj”, tha ai.
3. Kartë e paparashikueshme në mëngën e presidentit
Presidenti çek Petr Pavel, i cili ka të drejtë diskrecioni për emërimin e kryeministrit, do të takohet me të gjitha partitë që hynë në parlament të dielën. Tradicionalisht, presidenti i ngarkon kryetarit të partisë fituese detyrën për të formuar një qeveri. Pasi të krijohet një qeveri me të paktën një shumicë prej 101 vendesh, presidenti emëron kryeministrin dhe ministrat, por qeveria duhet të fitojë ende një votëbesim.
Paveli më parë tha se nuk do të emëronte ministra që mbështesin tërheqjen e Çekisë nga NATO ose BE. Ai gjithashtu ka thënë se po konsultohet me avokatë mbi çështjen nëse duhet ta bllokojë Babišin për shkak të konfliktit të interesit që paraqet perandoria e tij e madhe bujqësore Agrofert.
Situata e parë e mundshme tani duket shumë më pak e mundshme, pasi SPD nuk pati rezultate të mira, dhe partia e ekstremit të majtë Stacilo! nuk arriti të siguronte 5 përqindëshin e nevojshëm për të hyrë në parlament. Të dyja partitë janë anti-NATO dhe euroskeptike.
Por konflikti i interesit mbi Agrofert është ende në diskutim. Ligji çek i ndalon zyrtarët të zotërojnë ose kontrollojnë një biznes që do të krijonte konflikt me funksionin e tyre qeverisës. Kjo nuk do të thotë që ministrat nuk mund të zotërojnë një biznes, por vetëm se ata janë të mandatuar të japin përparësi interesit publik mbi interesin e tyre.
Babis tha në një debat televiziv përpara zgjedhjeve se ai “do ta zgjidhte konfliktin e interesit”, por nuk specifikoi se si.
Mundësia është e vogël, por Paveli ende ka mundësinë kushtetuese për të refuzuar emërimin e Babisit si kryeministër nëse beson se zgjidhja e propozuar është e pamjaftueshme.
4. Mbështetja për Ukrainën mund të ulet
Babis bëri fushatë për uljen e mbështetjes për Ukrainën dhe për dhënien përparësi Republikës Çeke. Ai më parë tha se nuk e mbështet anëtarësimin e Ukrainës në BE. Ai kritikoi në mënyrë të famshme iniciativën e municioneve të udhëhequr nga Praga, e cila i dërgon miliona fishekë Kievit, dhe u zotua ta anulonte atë , duke sugjeruar që NATO duhet ta zbatojë skemën në vend të kësaj .
Analisti politik Kaniok tha se ANO nuk është “haptas në anën e Rusisë, por shumë më e prirur drejt Rusisë, e aq më pak drejt Ukrainës”.
Zyrtarët evropianë e kanë ndjekur me shqetësim Babisin, pasi shqetësohen se ai mund të bëhet një tjetër figurë shkatërruese në BE, së bashku me Viktor Orbán të Hungarisë dhe Robert Fico të Sllovakisë. Babis e mohon këtë.
“Sigurisht, ne jemi qartësisht pro-evropianë dhe pro-NATO-s”, tha Babiš në konferencën për shtyp të shtunën pas rezultateve, duke shtuar se BE-ja ka 27 anëtarë. “Ukraina nuk është anëtare e BE-së. Ne duam, padyshim, të flasim për Evropën, për qytetarët evropianë, për çmimet e energjisë, për paktin e migracionit”, shtoi ai.
Babis, së bashku me Orbán, është bashkëthemelues i grupit të ekstremit të djathtë Patriotët për Evropën në Parlamentin Evropian. Disa anëtarë të Patriotëve për Evropën, përfshirë Orban dhe Jordan Bardella të Francës , e uruan Babisin për fitoren e tij.
“E vërteta ka triumfuar! Andrej Babis ka fituar zgjedhjet parlamentare çeke me një epërsi bindëse”, tha Orban në një postim në X. “Një hap i madh për Republikën Çeke, lajm i mirë për Evropën. Urime, Andrej!”
5. Babis është ende i akuzuar për mashtrim të dyshuar
Babis aktualisht është duke pritur një vendim nga Gjykata e Qarkut të Pragës nëse ai e mashtroi BE-në me 2 milionë euro në mënyrë që Agrofert të mund të merrte subvencione të destinuara për bizneset e mesme.
Çështja varet nëse ferma “Foleja e Lejlekëve” u krijua nga Agrofert për ta bërë të duket si një biznes më i vogël dhe i pavarur. Nëse nuk gjenden prova të reja, gjykata është e detyruar të marrë shembullin e Gjykatës së Lartë të Pragës, e cila në qershor rrëzoi një vendim të mëparshëm që fillimisht e kishte liruar Babišin nga akuzat për shkelje.
Ka shumë mundësi që dhoma e ulët e parlamentit do të duhet të votojë për heqjen e imunitetit parlamentar të Babisit. /Përshtatur nga Politico/
Lini një Përgjigje