FLASH
Shkruar nga Pamfleti
There is no single Balkan model for muftis or religious representation of minorities. Each country builds its own balance between the role of the state and community autonomy. Precisely because of this historical legacy, this issue remains politically sensitive even today…
Turkey’s recent statement on the muftis in Western Thrace has brought back to light an old but very complex issue at a time when Ankara is seeking to place it at the center of the international debate. In the statement of April 8, 2026, Turkish diplomacy argued that Greece “does not recognize the elected muftis” of the minority and criticized the process of appointing an “appointed mufti” in Didymoteicho, warning that similar practices are also being followed in the Rhodopes and Xanthi.
This is not simply another exchange of accusations between Greece and Turkey, but marks the starting point of a broader question: is there a common Balkan or European model for selecting Muslim religious leadership, or does each country follow its own historical and institutional trajectory?
The case of Greece remains notably unique. Law 4964/2022 provides that the muftis of Didymoteicho, Komotina and Xanthi operate as decentralized public services under the Ministry of Education and Religious Affairs. Vacancies are announced by ministerial decision and appointments are made by presidential decree.
The same framework also preserves the mufti's judicial powers in certain areas, although the system changed significantly after 2018, when the use of Sharia ceased to be mandatory and became optional. Essentially, Greece maintains a hybrid model where the mufti acts as a religious authority while simultaneously retaining limited judicial powers, according to an analysis by the Independent Balkan News Agency.
This model differs from practices in the rest of the Balkans.
In Bosnia and Herzegovina, the mufti is not appointed by the state, but by the Council of the Islamic Community, upon the proposal of the Reis-ul-Ulema. This is an internal, community-based model, where the religious hierarchy is organized through its own institutions.
In Bulgaria, the highest Muslim leadership is also determined within the structures of the community. The Grand Mufti is elected by the National Muslim Conference, while the institution functions as a legal entity under the law on religious beliefs. The Muslim administration in Bulgaria has a hierarchical structure with regional muftis and local councils, indicating that the organization of religious life remains largely an internal matter, within a framework recognized by the state.
Një model i ngjashëm vërehet në Shqipëri, ku Komuniteti Mysliman i Shqipërisë zgjedh drejtuesit përmes Këshillit të Përgjithshëm. Zgjedhja e Bujar Spahiut në vitin 2019 dhe rizgjedhja e tij në vitin 2024 u kryen nga institucionet e vetë komunitetit dhe jo nga autoritetet shtetërore. Kjo nuk përjashton tensione të brendshme apo politike, por thekson se mekanizmi mbetet i drejtuar nga komuniteti.
Në Kosovë, Bashkësia Islame ndjek një model të brendshëm, ku kryetari i presidencës shërben njëkohësisht si myfti, pra autoriteti më i lartë fetar. Në vitin 2023, Naim Tërnava u rizgjodh nga organet zgjedhore të vetë komunitetit, duke konfirmuar se udhëheqja nuk përcaktohet nga shteti.
Maqedonia e Veriut ndjek të njëjtin model të përgjithshëm. Bashkësia Fetare Islame është institucioni që organizon jetën fetare myslimane, me strukturë hierarkike dhe rrjet myftinish, pa emërim të drejtpërdrejtë nga shteti.
Nga kjo panoramë krahasuese del një përfundim i qartë: në shumicën e vendeve të Ballkanit nuk ka as zgjedhje të drejtpërdrejtë nga besimtarët dhe as emërim shtetëror si në Greqi. Modeli dominues është përzgjedhja komunitare përmes strukturave të brendshme.
Veçoria e dytë e rëndësishme e Greqisë lidhet me Sheriatin. Pavarësisht kufizimit të përdorimit të tij, Greqia mbetet i vetmi vend evropian ku institucioni i myftiut ka qenë i lidhur institucionalisht me kompetenca gjyqësore në çështje familjare dhe të trashëgimisë. Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut e evidentoi këtë regjim në çështjen “Molla Sali”, pas së cilës u ndërmorën reforma që e bënë përdorimin e Sheriatit opsional. Në vendet e tjera të Ballkanit, myftinjtë ushtrojnë kryesisht funksione fetare dhe administrative, pa rol në sistemin gjyqësor shtetëror.
Në Qipro nuk ekziston një model i drejtpërdrejtë i krahasueshëm me Trakinë. Në pjesën veriore të ishullit, raportet ndërkombëtare për lirinë fetare përmendin një “myfti të emëruar nga qeveria”, ndërsa në zonat nën kontrollin e Republikës së Qipros nuk ka një mekanizëm të ngjashëm aktiv.
Krahasimi bëhet edhe më domethënës kur përfshihet Patriarkana Ekumenike në Turqi. Patriarku zgjidhet nga Sinodi i Shenjtë, por kandidatët duhet të jenë shtetas turq. Ky kufizim, i theksuar edhe nga Komisioni i Venecias, ngushton ndjeshëm bazën e kandidatëve. Në të njëjtën kohë, Ankaraja ka dhënë shtetësi për disa hierarkë, duke zgjeruar praktikisht listën e kandidatëve pa hequr kontrollin shtetëror mbi kuadrin ligjor.
Kjo është arsyeja pse deklarata turke për myftinjtë ka peshë politike, por nuk pasqyron plotësisht realitetin. Ndërsa Turqia prek një çështje reale kur kritikon mosnjohjen e “udhëheqësve të zgjedhur”, përvoja ballkanike tregon se përzgjedhja e udhëheqjes fetare nuk zhvillohet në asnjë vend pa ndikim shtetëror. Modelet ndryshojnë: nga emërimi shtetëror, te përzgjedhja komunitare, apo zgjedhja nën kufizime ligjore.
For Greece, the debate is also related to the Treaty of Lausanne and the special status of the mufti as an institution with a dual nature, religious and legal. For Turkey, raising this issue is part of an ongoing policy towards the Muslim minority in Thrace, while different models for religious institutions are implemented within the country. At the regional level, religious leadership remains a point of intersection between state sovereignty, community autonomy, international legitimacy and geopolitical dynamics. /Adapted Pamphlet /
Sic vepron Greqia sot ka qene Shqiperia ne kohen e Mbretit Zog. Ne baze te ligjit per religjionet ishte shteti qe vendoste per emerimin i myftijve. Shteti gjithashtu kontrollonte burimet e financimeve te huaja te institucioneve fetare dhe kjo e fundit eshte emergjence per shtetin e sotem Shqiptar