FLASH
Shkruar nga Ali Buzra
At the request and desire of the author, Ali Buzra, as his editor and first reader, I will briefly share with you what I experienced in this encounter with this book, which is his second (after the book “Gizaveshi në vite”) and which is naturally outlining his writing style. The sincerity and openness of the narrative, the simple, unmodified language, the accuracy and precision of the episodes or the lack of an elaborate, intentional fantasy to follow or its non-use, I think have served the author positively, who comes to the reader in its original form, inviting us to at least recognize unknown human destinies and pain, accidentally or not, leaving us to reflect as a beginning of awareness towards a catharsis so necessary for the conscience of Albanians.
This is how an elderly Kosovar remembers the time of the exodus caused by Slobodan Milosevic, many years later, whom I was lucky enough to meet in the warehouses of the “Togëz” neighborhood, Librazhd. One day, like many of my fellow villagers, I decided to go to help their children there in some way. In the warehouse I entered, I called the children and gave them the chocolates and cookies that I had bought for them.
The children thanked me for the symbolic gifts and went to their families who were lined up one after the other, where they had sponge mattresses for bedding. An elderly man motioned for me to sit next to him. I willingly went and after greeting them we started talking.
Two of his sons were in the ranks of the KLA, while the other was killed by the Serbs during an operation near his house. He was there with his sons' daughters-in-law and grandchildren. Among other things, he told me that; you are very hospitable, as is your government, it opened its doors to us. I asked him about the period of World War II. – “I remember it well – he told me. – I was an adult, I was with Shaban Polluzha's brigade.
We fought against the Germans in several battles, but we were defeated, the Yugoslav army attacked us and they killed Shaban.” – “There were also Albanian partisan brigades there,” I said, “do you know that?” The old Kosovar lowered his head and remained silent. At that time, it is not that I had much information about the activities of the Albanian partisans there, but in any case, I knew that they were under Yugoslav command.
It seemed that he had something to say, but he didn't want to speak. Noticing my insistence, he turned to me: "Do you want to?" - "Yes" - I said. "The Albanian partisans have not helped Kosovo. I saw with my own eyes, they pointed a gun at the head of anyone who spoke badly about Tito and his Party. In our hearts and minds in Albania, we had it and we still have it, but the Albanian partisans in Kosovo... I don't want to remember them for a long time."
With that, he ended the conversation, but I didn't ask him any further, because I saw that he was really hurt from that time. It is now a well-known fact that the Albanian partisans sent to Kosovo helped the Yugoslav army suppress the Kosovars, who began to govern Kosovo after the Germans left, by establishing the Yugoslav military administration there.
The Partisan brigades remained there until the resistance of the people of Kosovo was crushed and the Serbian military regime was established. They left on an order from Tito at a designated crossing point in Ohrid. It is said that most of them returned with broken hearts and bowed heads, leaving Kosovo bloodied, under Serbian captivity, betrayed by Enver Hoxha.
I think it is also worth mentioning the Mask of Tivar, previously unknown from the documents of the Party of Labor of Albania (PKSH), about which there are still many readers who are unfamiliar. In March-April 1945, gathered supposedly for "military recruitment", deceiving hundreds and thousands of Kosovar nationalists, fighters of the Shaban Polluzha Brigade, the "Second League of Prizren", the "National Front", the "Besa Kombëta" organization and others, were disarmed with the claim that they would be equipped with weapons in Tivar.
Accompanied by special Yugoslav armed units, they marched in the Prizren – Kukës – Pukë – Shkodër – Tivar internment camp. This march was organized with the pretense that they would be sent to the Trieste and Istria front. The Tivar tragedy seems to have been planned by the Yugoslav communist state, in agreement with the Albanian communist state.
It was part of the long-standing Yugoslav plan of Çubrillonović, for the ethnic cleansing of Albanians; "disappearance and displacement" and then the colonization of the vacated Albanian lands. This war against Albanians, the Yugoslav Communist Party, propagated as a war against the "great Albanian reaction", against "collaborators of anti-fascism", etc.
Josif Broz Tito, in his capacity as Commander-in-Chief of the Yugoslav National Liberation Army (UNÇJ), asks Enver Hoxha to allow the Albanian National Liberation Army formations to move to Kosovo and Yugoslavia. The sending of Albanian brigades to Kosovo was also a conspiracy for the British.
For this reason, Enver Hoxha ordered Dali Ndreu, Commander of the 1st Army Corps, “not to show the British the objective of the 5th and 3rd brigades, which will go to Kosovo.” The 5th and 6th Divisions were placed under the orders of the 5th Army, of the Yugoslav National Liberation Army.
They became part of the establishment of the military regime in Kosovo, to suppress the Kosovar resistance and its reconquest. In most cases, the mobilized Albanians of Kosovo believed the calls of the command of the 5th and 6th Divisions of Albania, surrendering, but they treacherously surrendered to the Yugoslav military command, which would send them to annihilate them towards Tivar. This has also been accepted by the Albanian authorities of the time.
Kështu, Zoi Themeli, Shef i Forcave të Divizionit të Mbrojtjes së Krahinës III-të të Shkodrës, në deklarimin e tij pranon se rekrutët e mobilizuar kosovarë, “i vritnin në masë rrugës për në Shqipëri, pa pasur faj, ndërsa ata që iknin nga kolonat për të shpëtuar kokën dhe u dorëzoheshin organeve të shtetit shqiptar, u ktheheshin nga këto të fundit komandove jugosllave, prej të cilave gjenin vdekjen. Dhe kjo bëhej me urdhër të krerëve më të lartë të shtetit shqiptar”.
Ndërsa i mbijetuari i Masakrës së Tivarit, rekruti Azem Hajdini, që i përjetoi tmerret e saj dëshmon: “Kur hymë në territorin e Shqipërisë, u gëzuam pa masë, duke menduar se tash e tutje nën përcjelljen e ushtarëve të shtetit tonë, Shqipërisë, dhe se nuk do të përjetonim mizoritë, siç i kishim përjetuar vazhdimisht në Kosovë nga serbët, malazeztë dhe maqedonët.
Shumë shpejt, pra u bindëm se as këtu nuk kishte vend për gëzim, sepse skenari i parapërgatitur vazhdonte të realizohej me përpikmëri dhe ngase gjatë rrugës nëpër territorin e Shqipërisë, përcjellësit i shtonin torturat e vrasjet ndaj nesh. Ata nuk na konsideronin më si bashkëluftëtarët e tyre, madje as si robër të luftës…! Neve nuk na konsideronin as si kope bagëtish…”!
“Kur kaluam Pukën – dëshmon Ajdini, nxorën nga kolona tre të rinj rekrutë që ishin të veshur me rroba kombëtare dhe i pushkatuan para syve të kolonës, si dhe para një skuadre ushtarësh të Shqipërisë. Dhe, për çudi, deri sa ne qanim me dënesë, ushtarët e skuadrës së Shqipërisë e përcollën pushkatimin e tyre me duartrokitje”.
Azem Hajdini për Masakrën e Tivarit, më tej dëshmon se; “Në Shkodër arritëm rreth orës 16.00 datës 30 mars 1945. Në të dy anët e rrugëve na pritën mijëra njerëz, shumica e të cilëve duke na përshëndetur qanin, duke pëshpëritur ku jeni duke shkuar, me siguri në ndonjë vend pa kthim.
Shumë prej tyre na ofruan bukë e veçmas ujë, dhe këtu për herë të parë shuam etjen. Në kazermat e Shkodrës u pushkatuan 11 shqiptarë, ndërsa në kalimin e Bunës, 18 të tjerë. Në mesnatën e 31 marsit 1945 e, më 1 prill, në qytetin e vogël të Tivarit ishte ngritur kurthi, sipas një plani të parapërgatitur, për asgjësimin e gjithë rekrutëve shqiptarë. Maskrën ishte ngarkuar ta kryente Brigada e X-të malazeze.
Kasaphana nisi në hyrje të Tivarit të Ri, mandej arriti pikun e saj në oborrin dhe në mjediset e ndërtesës së Monopolit të Duhanit. Nga të dhënat edhe të arkivave jugosllave, në Fushë-Arrëz u vranë 126 rekrutë shqiptarë në gjendje agonie, kur ishin në gjumë.
Kufomat e tyre u hodhën në një hendek. Sipas përllogaritjeve të bëra nga dëshmitë e marra, si dhe nga dokumentet në arkiva, rezulton të jenë vrarë në Tivar rreth 1500 rekrutë shqiptarë të kolonës së dytë, prej Brigadës së X-të malazeze, komanduar nga Markoviçi.
Po kështu ndodhi edhe me kolonat e tjera të mobilizuar kryesisht nga viset shqiptare të Gostivarit, Tetovës, Kumanovës, Kërçovës e Shkupit. Edhe në dokumentet e arkivave të Shqipërisë të mbajtura sekret, thuhet se nëpër territoret e Shqipërisë u vranë e u zhdukën mbi 1000 shqiptarë, ndërsa sipas Azem Ajdinit, 1500. Në Masakrën e Tivarit thuhet për 4000 të vrarë.
Heshtja 50 vjeçare e shtetit komunist shqiptar, për këtë masakër me përmasa ballkanike, natyrshëm që e ka një domethënie. Vetë lexuesi mund të nxjerrë konkluzione. Por ajo që më duhet të theksoj, është se; a mund të nderohen e vlerësohen ata që e lejuan një akt të tillë terrori në territorin shqiptar, ku tashmë kishte një qeveri shqiptare?
Qeveria shqiptare me në krye Enver Hoxhën, duke lejuar kolonat jugosllave me rekrutë të mobilizuar me forcë nëpër territoret shqiptare, u bë pjesë e kësaj masakre barbare. Nuk di a mund të ketë historian shqiptar që të mos e vlerësojë këtë veprim apo mosveprim të Qeverisë shqiptare, si akt të turpshëm e antikombëtar të saj.
Le të bëjmë një paralelizëm të thjeshtë; Në kohën e Millosheviçit, Qeveria shqiptare e kryesuar nga Pandeli Majko, një figurë e njohur e së majtës shqiptare, u bë strehë e u ofroi ndihmë mijëra kosovarëve të dëbuar me forcë nga trojet e veta, pa as më të voglin hezitim.
Në qoftë se do ta kisha përballë, Pandeli Majkon, do ta pyesja, se si do të veprojë në qoftë se do e kishe jetuar atë kohë në këtë post shtetëror? Jam plotësisht i bindur se përgjigjja e tij do të jetë: “Do ta kisha ndaluar me çdo formë e mjet”. Sot, tashmë është e thjeshtë, që çdokush, mund të mendojë, analizojë e gjykojë se cilat janë “vlerat” e asaj qeverie shqiptare të dalë nga lufta dhe sakrificat e partizanëve të thjeshtë, si dhe të dëshmorëve të rënë.
Duke iu referuar historianit Uran Butka, e gjejmë përgjigjen dhe konkluzionin e saktë shkencor: “Një komb nuk mund të jetë plotësisht i lire, nëse nuk e njeh historinë e tij, nuk mund të jetë i kulturuar nëse nuk distancohet nga çdo lloj krimi e dhune, nuk mund të jetë i qetë e të përparojë nëse nuk është në paqe me veten dhe me të tjerët”. Askush nuk mund të mohojë se partizanët shqiptarë luftuan me trimëri e shpirt vetëmohimi, për çlirimin e atdheut. Mohimi i këtij fakti do të ishte miopi historike.
Nga ana tjetër nuk mund të injorohet fakti, se Enver Hoxha dhe mjaft prej drejtuesve të Luftës Nacional-Çlirimtare, e shoqëruan atë me lufte civile, duke asgjësuar, vrarë e masakruar qindra kundërshtarë të mundshëm politikë. Nga dokumenta e të dhëna të periudhës së luftës, që tashmë janë bërë të njohura, në luftën civile në Shqipëri, janë vrarë mbi pesë mijë vetë.
Në historinë e luftërave shekullore të popullit shqiptar, natyrshëm ka patur edhe dezertorë, bashkëpunëtorë me armikun, por nuk ka shembull që lufta të degjenerojë në këtë mënyrë. Në mjaft prej kryengritjeve shqiptare, ka fituar pushtuesi i huaj, por nuk ka rast tjetër, si ai i Luftës Nacional Çlirimtare, ku “okupatori” i ardhshëm, është shqiptar. Pra, Shqipëria u çlirua nga nazifashizmi dhe u pushtua dhunshëm nga komunizmi.
E themi këtë sepse, fitorja e komunizmit në Shqipëri u arrit duke rrëmbyer pushtetin nëpërmjet një dhune e gjenocidi të paparë, ndaj kundërshtarëve politikë. Me të drejtë nga shumë studiues të huaj, fitorja në Luftën Nacional-Çlirimtare është cilësuar; “Fitorja e hidhur”. Shembuj të goditjes së elementëve që mendoheshin se do të ishin pengesë për vendosjen e paramenduar të sistemit totalitar komunist janë me qindra e mijëra.
Para se të mbyll këtë kapitull të librit tim, i cili nuk përbën as sa një pikë uji në oqeanin e krimeve rrëqethëse të ndodhura gjatë e pas lufte në Shqipëri, me autore Partinë Komuniste Shqiptare, e quajtur më pas Partia e Punës Shqipërisë, do të përmend vetëm rastin e Mestan Ujanikut, kapedanit legjendar të maleve të Skraparit, që në vitin 1941, ai krijoi një çetë të vogël vetëmbrojtje në Tomorricë. Mbi këtë bërthamë më 14 mars 1942, u formua “Çeta Plakë” e Skraparit, me komandant Mestan Ujanikun.
Partia komuniste dërgoi atje përfaqësuesin e vet, Gjin Markun, për ta mbajtur çetën nën ndikimin e saj. Ky ishte formacioni i parë partizan në Qarkun e Beratit dhe mundet në të gjithë Shqipërinë e Jugut. Çeta e tij zhvilloi disa beteja në zonën e Beratit, Korçës, Roskovecit, Mallakastrës etj. Në shtator 1942, mbas luftimesh të ashpra kundër forcave italiane, u çlirua Çorovoda, e para krahinë e lirë në Shqipëri.
Kjo ngjarje u bë e njohur nga Radio-Londra, misionet aleate, si dhe nga vetë pushtuesit. Në çetë Mestani kishte marrë edhe tre djemtë e tij (rrallë ndodh një sakrificë e tillë familjare). Me shkrirjen e çetave në formacione të tjera ushtarake, ai emërohet Komandant i Shtabit të Qarkut të Beratit, ku komisar ishte Kahreman Ylli. Enver Hoxha nuk e pëlqente Mestan Ujanikun, teksa vërente bindjet e tij nacionaliste.
Në një letër që i dërgon Gjin Markut, ai shpreh rezerva ndaj Mestan Ujanikut, ndërsa Kahreman Yllit i thotë: “nëse nuk dëgjon, dekorojeni”; (d.m.th. vriteni), por ky i fundit nuk e bën. Ai e kishte mik të familjes. Pas çlirimit të vendit, falë autoritetit të padiskutueshëm që gëzonte, në vitin 1946, e dërgojnë pranë Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë në Tiranë, me gradën kolonel. Por, Enver Hoxha nuk ishte i qetë. Ai u përpoq ta denigrojë figurën e tij.
Nuk e lënë gjatë në Tiranë, duke e transferuar në Shkodër. Ai edhe atje bëri emër, duke fituar autoritet në qarqet zyrtare. Bindjet e tij për një demokraci të vërtetë, që binin ndesh me kushtetutën e shtetit totalitar, ai i shprehte hapur. Në maj 1947, e arrestojnë duke e etiketuar për veprimtari armiqësore, me “Grupin e Deputetëve”.
An indisputable absurdity. An ardent and experienced fighter, a brave and loyal commander to his homeland, is accused of hostility. His only mistake, as well as that of many other commanders of war units, who were not communists, lies in the fact that he trusted the communists. This can also be explained by the fact that he was not educated. Opposite him in the Tomorrica area, was Abaz Ermenji.
Educated at the Sorbonne, Paris, in the Faculty of Literature (with a specialization in history), recognizing the communist danger to the country, he aligned himself with the National Front. If the Albanian Communist Party had not been on the scene, the two men of Skrapar, like many other prominent men of Albania, would have been in the trenches of the fight for freedom.
Mestan Ujaniku, after several months of investigation, without any concrete evidence, was sentenced to life imprisonment in January 1948. Having experienced the most inhuman torture, he died in July 1948, at the age of 46. Specific sources say that he was found dead in prison, with a cut vein.
Thus ended the life of the popular captain, the legend of Skrapar, Mestan Musabelliu (Ujaniku), as well as many other prominent fighters and patriots of Albania, who today do not have a grave. I do not believe that the patriotic and brave people of Skrapar can forget this lion of their mountains, who was massacred by the communist infidelity, directly by Enver Hoxha./Memorie.al
Lini një Përgjigje