FLASH
Shkruar nga Arbjona Çibuku
In recent years, Albania has experienced a rapid and explosive development in the construction sector, especially in Tirana and along the Ionian coast. However, doubts have recently been raised about the origin of the capital financing this construction boom: the latest investigations raise suspicions that some of these investments may be linked to organized crime.
Skyscrapers designed by world-renowned architects, luxury resorts along the Ionian coast, and hundreds of building permits approved in recent years have become symbols of the development model that the Albanian government promotes as an economic success story.
Tirana has undergone a radical transformation of its urban landscape, while the Albanian Riviera is consolidating itself as one of the rising luxury tourist destinations in the Mediterranean. But does this represent the whole picture?
According to the government, this development boosts economic growth and proves Albania's ability to attract international investors. Renowned architects, such as Italian Stefano Boeri, have signed important projects in the capital, while large investments - including those linked to Jared Kushner, son-in-law of US President Donald Trump, on the island of Sazan and the Zvërnec area - have been presented as evidence of international confidence in the Albanian economy.
However, this narrative has long coexisted with another, much more skeptical one. Economists, civil society organizations, and investigative media have repeatedly raised questions about the source of the capital fueling this construction boom.
Suspicions that the construction and real estate sectors may be used for money laundering are not new. They have been addressed in international reports, economic analyses and numerous investigations, but have rarely been accompanied by concrete criminal proceedings.
Recently, however, some of these long-standing suspicions have entered the phase of official investigations. In recent months, the Special Structure Against Corruption and Organized Crime (SPAK) has undertaken operations against suspected criminal networks, seizing assets of considerable value.
According to media reports, the investigations are based on suspicions that proceeds from criminal activities may have been channeled into investments in the construction, real estate and tourism sectors in Albania.
Although the proceedings are still ongoing and criminal liability has not been proven by the courts, these cases represent the first times that suspicions raised for years against the construction sector are being officially investigated.
Tirana, the city of skyscrapers
Ndërkohë, Tirana është shndërruar në qytetin e rrokaqiejve. Brenda pak vitesh, dhjetëra ndërtesa shumëkatëshe kanë ndryshuar rrënjësisht siluetën e kryeqytetit. Ndryshe nga shumë kryeqytete evropiane, ku rrokaqiejt përqendrohen në zona të posaçme biznesi, në Tiranë ato janë shpërndarë pothuajse në të gjitha zonat kryesore urbane: rreth Sheshit Skënderbej, pranë Liqenit Artificial, në ish-Bllok, përgjatë bulevardit kryesor dhe madje edhe në lagje të konsoliduara banimi.
Një aspekt thelbësor i këtij transformimi nuk lidhet vetëm me vetë projektet, por edhe me mekanizmin institucional që ka mundësuar miratimin e tyre. Sipas analizës sime për Citizens.al, Këshilli Kombëtar i Territorit dhe Ujit (KKTU) ka luajtur një rol qendror në riformësimin e peizazhit të kryeqytetit, duke miratuar të paktën 139 projekte rrokaqiejsh gjatë dekadës së fundit.
Ky këshill, i drejtuar nga Kryeministri, është kritikuar vazhdimisht për përqendrimin e një pushteti të jashtëzakonshëm vendimmarrës në një organ të vetëm, duke lejuar shpesh zhvillime që tejkalojnë parametrat e planeve zyrtare urbanistike të qytetit.
Hetimi evidenton gjithashtu mungesë transparence lidhur me shumë prej këtyre vendimeve, pasi një numër i konsiderueshëm lejesh nuk janë publikuar ose janë bërë publike me vonesë. Si pasojë, një pjesë e madhe e zgjerimit vertikal të Tiranës është zhvilluar përmes një procesi që mbetet vetëm pjesërisht i dukshëm për publikun.
Debati nuk kufizohet vetëm te estetika urbane. Urbanistë dhe organizata të shoqërisë civile kanë kritikuar prej kohësh reduktimin e hapësirave publike, rritjen e dendësisë së ndërtimit dhe devijimet nga planet urbanistike të miratuara.
Në disa raste janë ngritur shqetësime se projekte të caktuara tejkalojnë parametrat e përcaktuar në dokumentet zyrtare të planifikimit, duke ngritur pikëpyetje mbi zbatimin e ligjit.
Një investigim i realizuar dy vite më parë nga televizioni MCN analizoi konsumin e energjisë elektrike në disa prej kullave të reja në Tiranë dhe konstatoi se një numër i konsiderueshëm apartamentesh rezultonin kryesisht të pabanuara.
Edhe pse kjo nuk përbën provë për veprimtari të paligjshme, gjetjet ngritën pikëpyetje mbi funksionin real të një pjese të tregut imobiliar, ku investimet mund të shërbejnë më shumë për qëllime financiare sesa për përdorim banimi.
Zhvillimi, tokat dhe investimet strategjike në bregdetin jugor
Një dinamikë e ngjashme po zhvillohet edhe përgjatë bregdetit shqiptar. Riviera Joniane është kthyer në laboratorin kryesor të projekteve të turizmit luksoz, ndërsa qeveria e paraqet këtë transformim si një motor të rëndësishëm të zhvillimit ekonomik. Megjithatë, këto projekte kanë ngjallur kundërshtime të forta nga komunitetet lokale dhe organizatat mjedisore, veçanërisht në zonat e mbrojtura. Një hetim i Citizens.al në vitin 2023 zbuloi se, përmes Ligjit për Investimet Strategjike, shteti shqiptar ka vënë në dispozicion rreth 5.8 milionë metra katrorë tokë për projekte të ndryshme bregdetare.
Edhe pse ligji u konceptua për të tërhequr investime të huaja, një pjesë e konsiderueshme e projekteve të miratuara u përkasin kompanive vendase, disa prej të cilave janë përmendur në raportime për lidhje të dyshuara me struktura të pushtetit politik dhe ekonomik, si edhe për përfitimin e tokave publike.
Në këtë kuadër përfshihen projekte të rëndësishme turistike si Green Coast në Palasë, së bashku me zhvillime të tjera në shkallë të gjerë në jug të Shqipërisë dhe në zonat ishullore. Këto projekte janë bërë pjesë e një debati më të gjerë mbi mënyrën se si administrohen tokat publike dhe zonat e mbrojtura, si dhe mbi përfituesit realë të këtij modeli zhvillimi.
Në qendër të këtij debati qëndron një pyetje themelore: a përfaqëson modeli aktual i zhvillimit në Shqipëri një rritje ekonomike të qëndrueshme, apo një përqendrim kapitalesh në projekte të mëdha me transparencë të kufizuar mbi pronësinë dhe burimet e financimit?
Nga pastrimi i parave te sektori i ndërtimit?
Paralelisht me debatin publik, hetimet e SPAK-ut kanë hapur një perspektivë tjetër: lidhjen e mundshme mes rrjeteve ndërkombëtare të narkotrafikut dhe investimeve në sektorët e ndërtimit, pasurive të paluajtshme dhe turizmit.
Një nga rastet më domethënëse është ai i njohur si hetimi “Aruba Corporation”, i raportuar nga Reporter.al dhe media të tjera. Në kuadër të këtij hetimi, SPAK ka lëshuar urdhër-arreste dhe ka sekuestruar pasuri në lidhje me një rrjet të gjerë ndërkombëtar të trafikut të kokainës dhe pastrimit të parave.
Sipas materialeve hetimore të cituara nga mediat, pjesëtarët e këtij rrjeti kriminal diskutonin mundësi investimi në Shqipëri, përfshirë projekte të zhvillimit urban dhe pasurive të paluajtshme.
Hetimi përshkruan një skemë të përsëritur: të ardhurat nga narkotrafiku dyshohet se futeshin në ekonominë formale përmes blerjes së tokave, investimeve në ndërtim dhe projekteve turistike, duke i transformuar gradualisht fondet e paligjshme në pasuri me pamje të ligjshme.
Në një tjetër rast të raportuar nga Citizens.al, SPAK vendosi masa sigurie ndaj disa sipërmarrësve që operojnë në sektorët e ndërtimit dhe pasurive të paluajtshme, mes tyre edhe Ilir Shtufi, në lidhje me dyshime për lidhje mes rrjeteve të narkotrafikut dhe flukseve të investimeve.
Sipas këtyre burimeve, Shtufi lidhet me projekte të mëdha ndërtimi kullash në Tiranë, përfshirë zhvillime të rëndësishme urbane në zona qendrore dhe kompani aktive në tregun e ndërtimit.
Hetimi fokusohet në mënyrën se si financohen këto projekte, si organizohet struktura e pronësisë përmes rrjeteve të ndërlidhura të kompanive dhe si qarkullon kapitali përmes transaksioneve të shumta – nga investimi fillestar deri te ndërtimi dhe shitja e objekteve.
Një tjetër element i rëndësishëm në dosjet hetimore është përfshirja e projekteve të zhvillimit bregdetar në analizën financiare më të gjerë, përfshirë Green Coast dhe investime të tjera në jug të Shqipërisë.
These projects are not presented as an object of accusation in themselves, but as part of the analysis of investments in land, construction and tourism, which may have been used as tools for the integration of capital of unclear origin into the formal economy.
According to SPAK's investigative scheme, the model under review often follows the same logic: purchasing or controlling land in high-value areas, fragmenting ownership through complex corporate structures, and then developing large projects that significantly increase the value of the assets.
A development model under observation
These investigations do not yet provide definitive conclusions on the nature of urban development in Albania. They are still ongoing and any criminal liability must be proven in court. However, they are changing the way the country's urban transformation is interpreted.
The construction sector is no longer seen only as a symbol of economic growth and modernization, but also as an area where financial transparency, ownership structures, and the origin of capital are receiving increasing attention.
In this sense, the main question is no longer just how much is built in Albania, but who finances this transformation and through which financial channels does this capital circulate./ Adapted from "Pamphlet" by "Balcani Caucaso"
Lini një Përgjigje