FLASH
Shkruar nga Prof.dr. Skënder Asani
Albanians have special reasons to remember this shared history on the occasion of the 250th anniversary of the Independence of the United States of America. For them, America has been more than a global superpower. It has consistently been the shield of their freedom, the guarantor of justice, and the strategic ally that has contributed to the gradual correction of historical injustices. The alliance with America should not be seen simply as a traditional relationship between allies, but as a vital component of the architecture of security, stability, and political emancipation of Albanians throughout the Balkan region.
The 250th anniversary of the Declaration of Independence of the United States of America constitutes one of the most important moments of historical and political reflection of the contemporary era. This jubilee is not only a celebration of the birth of a state that, over time, became the world's leading political, economic and military power, but also a celebration of the triumph of an idea that transcended the geographical borders of America and became embedded in the political consciousness of modern humanity. At a time when most of the world continued to live under the shadow of absolute monarchies and aristocratic structures, America's founding fathers dared to create a new political order based not on inherited privileges, but on the sovereignty of the citizen, the rule of law and fundamental human freedoms.
George Washington, Thomas Jefferson, Benjamin Franklin, John Adams, James Madison, and Alexander Hamilton may have had differences in their philosophical and political views, but they were united in the conviction that freedom is impossible without strong institutions and that democracy cannot exist without civic responsibility. It is this philosophy that transformed the American Republic into one of the most successful political experiments in modern history. America's greatness lies not only in its material power, but above all in its ability to make freedom the organizing principle of political and social life. For this reason, the impact of the American Revolution was not limited to the shores of the Atlantic, but became a source of inspiration for peoples who sought the right to self-determination, representation, and national dignity.
In this sense, the jubilee of the 250th anniversary of American freedom has a special meaning for the Albanian people as well. The history of America for Albanians is not only the history of a world superpower, but the history of an ally that in the most decisive moments of national existence emerged as a defender of justice and freedom. Albanian-American relations are not the product of historical coincidence nor the result of temporary geopolitical interests. On the contrary, they are built on a deep community of values and a shared vision for freedom, democracy and Western orientation.
At the beginning of the 20th century, when the great powers were redesigning the political map of Europe and plans for the final dismemberment of Albania seriously threatened the very existence of the Albanian state, American President Woodrow Wilson became the most powerful voice in defense of the right of the Albanian people to survive as a nation. At the Peace Conference in Paris and Versailles, he opposed efforts to erase Albania from the political map of Europe, relying on the principle of self-determination of nations. From the perspective of historical study, Wilson's intervention represents one of the most decisive moments in preserving the political continuity of the Albanian nation. It is no exaggeration to say that, without his vision and moral authority, the trajectory of Albanian history would have been completely different.
However, the history of Albanian-American relations did not end at Versailles. The injustices caused by international conferences left a large part of the Albanian nation outside the borders of the Albanian state, where for decades it remained under regional hegemonies and faced discrimination, repression and the denial of national rights. Only the end of the 20th century and major geopolitical changes returned the United States as a decisive factor in the Balkans, while the Cold War had imposed numerous limitations on the treatment of the Albanian issue.
One of the most distinctive aspects of American policy toward Albanians has been strategic continuity. American support for Albanian rights has shown a remarkable degree of consistency, despite the changes between Republican and Democratic administrations. This consensus demonstrated that the Albanian issue was not considered a temporary interest in American foreign policy, but as part of a broader vision related to the stability of the Balkans and the defense of the ideals on which America itself was founded.
Ky angazhim arriti kulmin në vitin 1999 me ndërhyrjen e Aleancës së Atlantikut të Veriut, të udhëhequr nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës, kundër regjimit të Slobodan Millosheviqit. Kjo nuk ishte vetëm një ndërhyrje ushtarake dhe as thjesht një reagim ndaj një katastrofe humanitare. Ajo përbënte një pikë kthese në historinë moderne të Ballkanit, sepse i dha fund një periudhe të gjatë politikash hegjemoniste dhe riafirmoi parimin se liria dhe dinjiteti njerëzor nuk mund të sakrifikohen në altarin e kalkulimeve gjeopolitike.
Rasti i Kosovës përbën një nga shembujt më të rëndësishëm të ndërhyrjes humanitare të komunitetit euroatlantik në fushën e marrëdhënieve ndërkombëtare. Në shumë studime strategjike amerikane, Kosova konsiderohet një nga sukseset më të rëndësishme të politikës së jashtme amerikane pas Luftës së Ftohtë. Ndihma amerikane nuk përfundoi me çlirimin e Kosovës, por vazhdoi në proceset e shtetndërtimit, zhvillimit institucional dhe konsolidimit ndërkombëtar. Në këtë mënyrë, Amerika dëshmoi se përkushtimi i saj nuk shprehet vetëm përmes përdorimit të forcës, por edhe përmes ndërtimit të paqes dhe institucioneve demokratike.
Ky partneritet i jashtëzakonshëm nuk u krijua brenda natës. Për më shumë se një shekull, breza të tërë patriotësh, intelektualësh, organizatash dhe elitash shqiptare në Shtetet e Bashkuara punuan që çështja shqiptare të bëhej pjesë e vetëdijes politike amerikane. Ky përkushtim shumëbrezor krijoi një kapital besimi që do të jepte frytet e tij në momentet më kritike të historisë kombëtare shqiptare. Kjo dëshmon se marrëdhëniet strategjike nuk ndërtohen rastësisht, por mbi besueshmëri dhe ideale të sprovuar nga koha.
Në këtë rrugëtim, figura e Shën Nënë Terezës merr një domethënie të veçantë. Shqiptarja që u shndërrua në ndërgjegjen morale të botës dhe që u nderua me titullin prestigjioz “Qytetare Nderi e Shteteve të Bashkuara të Amerikës”, u bë ura natyrore ndërmjet shqiptarëve dhe vlerave universale të humanizmit dhe lirisë. Me thjeshtësinë dhe autoritetin e saj moral, ajo pati mundësinë t'u drejtohej presidentëve amerikanë në emër të popullit të saj. Ajo mbetet një nga figurat e pakta të huaja që e mori këtë nderim sa ishte ende gjallë, krahas Winston Churchillit.
Në kontekstin e transformimeve të vazhdueshme të sistemit ndërkombëtar dhe rivaliteteve gjithnjë e më të theksuara gjeopolitike, një nga imperativët themelorë të vizionit politik dhe orientimit afatgjatë të kombit shqiptar mbetet ruajtja e partneritetit strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Përvoja historike ka dëshmuar se qendrat hegjemoniste në Ballkan dhe më gjerë janë përpjekur vazhdimisht të dobësojnë lidhjet shqiptaro-amerikane, sepse e kanë kuptuar se vetëm përmes shkëputjes së shqiptarëve nga aleanca me Shtetet e Bashkuara mund të krijohen kushtet për rikthimin e logjikave të vjetra të dominimit dhe ekuilibrave të imponuar. Në këtë perspektivë, aleanca me Amerikën nuk duhet parë thjesht si një marrëdhënie tradicionale ndërmjet aleatëve, por si një komponent jetik i arkitekturës së sigurisë, stabilitetit dhe emancipimit politik të shqiptarëve në të gjithë rajonin ballkanik.
Në këtë kuptim, ruajtja dhe konsolidimi i orientimit strategjik drejt Shteteve të Bashkuara të Amerikës nuk përbën vetëm një zgjedhje politike, por një imperativ historik dhe një detyrim strategjik ndaj brezave të ardhshëm. Historia e shekullit XX ka dëshmuar se sa herë shqiptarët kanë ecur në harmoni me Shtetet e Bashkuara dhe me botën e lirë perëndimore, kanë fituar më shumë siguri, më shumë liri dhe më shumë perspektivë për përparim dhe afirmim kombëtar. Çdo devijim nga ky orientim ka pasur një kosto të lartë historike dhe ka sjellë humbjen e objektivave strategjike. Për rrjedhojë, përgjegjësia e elitave politike dhe shtetërore shqiptare nuk mund të reduktohet vetëm në ruajtjen e miqësisë tradicionale me Amerikën, por duhet të përfshijë konsolidimin e kësaj marrëdhënieje si një orientim të përhershëm gjeostrategjik. Ky mbetet garancia më e fortë për sigurinë, zhvillimin dhe perspektivën e ardhshme të kombit shqiptar në një botë të karakterizuar nga pasiguri, konkurrencë e ripërtërirë ndërkombëtare dhe kërcënime të vazhdueshme ndaj rendit demokratik.
Shqiptarët kanë arsye të veçanta për ta kujtuar këtë histori të përbashkët me rastin e 250-vjetorit të Pavarësisë së Shteteve të Bashkuara të Amerikës. Për ta, Amerika ka qenë më shumë se një superfuqi globale. Ajo ka qenë vazhdimisht mburoja e lirisë së tyre, garantuesja e drejtësisë dhe aleatja strategjike që ka kontribuar në korrigjimin gradual të padrejtësive historike.
Ashtu si etërit themelues që krijuan një republikë të mbështetur mbi fuqinë e ideve dhe bindjen se liria është themeli i rendit politik, edhe historia moderne e shqiptarëve dëshmon se kombet nuk mbijetojnë vetëm përmes forcës ushtarake apo pasurisë materiale, por përmes mençurisë për të ndërtuar aleanca të qëndrueshme dhe për të qëndruar në anën e duhur të historisë.
And if the 20th century proved that friendship with America became a decisive factor for the survival and political emancipation of the Albanian people, the challenge of the 21st century remains the preservation and strengthening of this strategic alliance, because in it lies not only the memory of the past, but also the security, stability and future prospects of the Albanian nation.
Lini një Përgjigje