FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Guerra, impero e il potere dimenticato delle Nazioni Unite
Gli ultimi ottant'anni di relativa pace globale si sono fondati su due convinzioni rivoluzionarie: che le guerre di aggressione siano inaccettabili e che l'era degli imperi debba finire. Il primo principio nacque dalla carneficina di due guerre mondiali, che insieme causarono la morte di circa cento milioni di persone. Il secondo principio scaturì da secoli di dominio coloniale e guerre di autodeterminazione in Asia, Africa e America Latina. La Carta delle Nazioni Unite, firmata a San Francisco nel giugno del 1945, diede forma politica a entrambe queste convinzioni.
Da allora, il mondo ha evitato una guerra catastrofica tra grandi potenze. Ancor più notevole è stata la dissoluzione degli imperi europei e la loro sostituzione con un nuovo sistema di quasi 200 stati sovrani. Entrambi questi traguardi hanno creato le condizioni per importanti progressi nel benessere umano. Certo, il mondo ha vissuto molti conflitti dalla Seconda Guerra Mondiale, comprese le brutali guerre di decolonizzazione, mentre la crescita economica è andata di pari passo con profonde disuguaglianze e distruzione ambientale. Eppure resta indiscutibile che per miliardi di persone gli ultimi 80 anni siano stati un periodo di relativa pace e crescente prosperità.
Quell'epoca sta volgendo al termine. I due principi fondamentali, niente guerra e niente impero, pilastri di una pace duratura, si stanno rapidamente sgretolando. I segnali sono inequivocabili. Le guerre tra Stati e i conflitti civili sono aumentati vertiginosamente negli ultimi anni, causando indicibili sofferenze a centinaia di milioni di persone. Le stesse grandi potenze hanno intrapreso guerre aggressive, tra cui l'invasione russa dell'Ucraina e la guerra congiunta tra Stati Uniti e Israele contro l'Iran. Le potenze nucleari stanno modernizzando ed espandendo i propri arsenali, gli accordi sul controllo degli armamenti strategici sono stati smantellati, gli impianti nucleari sono diventati bersaglio di attacchi militari e gli Stati, grandi e piccoli, si stanno armando a ritmi mai visti dagli anni '80. In Ucraina, Palestina, Sudan e ora in Iran, la diplomazia si manifesta solo in forme deboli e frammentarie. Nel frattempo, le Nazioni Unite sono quasi completamente assenti dagli sforzi di pace.
La spiegazione più comune di questa crisi è il crollo del cosiddetto ordine internazionale "liberale" o "basato sulle regole", un sistema costruito dopo la Guerra Fredda sulla supremazia militare e finanziaria americana. Il ritiro di Washington dalle alleanze e dalle istituzioni multilaterali come la NATO e l'Organizzazione Mondiale del Commercio dimostra che quest'ordine si sta disgregando.
L'ordine internazionale liberale non è stato ciò che ha prodotto una pace duratura. Al contrario, per molti aspetti, ha indebolito le stesse convinzioni su cui la pace si fondava.
Katastrofa e vërtetë është braktisja e bindjeve kundër luftës dhe kundër perandorisë nga shtetet dhe opinionet publike. Kjo nuk ka ardhur vetëm nga tërheqja amerikane, por nga erozioni i lidershipit moral ndërkombëtar dhe i kujtesës kolektive që dikur i mbante gjallë këto parime.
Në analizën e publikuar në Foreign Affairs nga Thant Myint-U, theksohet se kjo është një krizë imagjinate dhe kujtese historike, një harresë jo vetëm e luftës dhe perandorisë, por edhe e suksesit të jashtëzakonshëm të Kombeve të Bashkuara në dekadat e para të ekzistencës së tyre.
Kjo histori e harruar ka rëndësi të madhe sepse bota që po lind sot, një botë ku asnjë fuqi e vetme nuk mund të organizojë politikën globale sipas interesave të veta, i ngjan më shumë sistemit të hershëm të OKB-së nga vitet 1955-1990 sesa periudhës së dominimit amerikan pas Luftës së Ftohtë. Lufta e fundit SHBA-Izrael kundër Iranit mund të jetë paralajmërim për konfliktet e së ardhmes: luftëra mes shteteve ku palët do të kërkojnë një “rrugëdalje” diplomatike. Në të kaluarën, pikërisht në momente të tilla sekretarët e përgjithshëm të OKB-së luanin rol vendimtar, duke krijuar jo thjesht dalje nga kriza, por zgjidhje që ruanin paqen dhe forconin ndalimin e luftërave agresive dhe rikthimit të perandorive.
Autori argumenton se Kombet e Bashkuara mund të rindërtohen. Por kjo kërkon më shumë sesa reforma institucionale. Duhet rikthyer fuqia politike dhe morale e dy bindjeve themelore: kundër luftës dhe kundër perandorisë. Kjo kërkon lidership politik që t’i mbrojë ato hapur, një sekretar të ri të përgjithshëm të OKB-së që t’i zbatojë në praktikë dhe një opinion publik global që të kërkojë sërish një botë pa luftë dhe pa dominim imperial.
Një botë e ribërë
Kombet e Bashkuara nuk lindën fillimisht si një projekt liberal. Fillimisht ato u konceptuan si vazhdim i aleancës së kohës së luftës, një mekanizëm sigurie kolektive që do të shtypte çdo agresion të ardhshëm, madje me bombardues amerikanë dhe sovjetikë që do të operonin bashkërisht nga baza ajrore në mbarë botën.
Por kishte edhe vizione të tjera më të gjera për OKB-në, që e shihnin atë si një organizatë ku shtetet e vogla do të kishin zë dhe do të bashkëpunonin për një botë më të drejtë. Karta e OKB-së përfaqësonte kompromisin mes këtyre ideve. Në kohën e nënshkrimit të saj, SHBA dhe Bashkimi Sovjetik kishin nisur tashmë të shihnin njëri-tjetrin si rivalë dhe donin të siguronin që organizata të pengonte mbi të gjitha një luftë të tretë botërore.
Pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit, Kina, Franca, Bashkimi Sovjetik, Britania e Madhe dhe SHBA, morën të drejtën e vetos për të garantuar që OKB-ja të mos shndërrohej kurrë në aleancë kundër ndonjërit prej tyre. Ata shpresonin se duke i mbajtur të gjithë brenda të njëjtit sistem, edhe me koston e paralizës institucionale, do të shmangej përsëritja e fatit të Lidhjes së Kombeve.
Këshilli i Sigurimit shpejt u bllokua nga rivaliteti i Luftës së Ftohtë dhe dështoi të ndalonte konflikte si lufta në Kore. Megjithatë, OKB-ja si institucion filloi të fitonte rëndësi falë rolit të sekretarëve të përgjithshëm si ndërmjetësues globalë.
Gjatë krizës së Suezit në vitin 1956, sekretari i përgjithshëm suedez Dag Hammarskjöld krijoi pothuajse brenda natës forcën e parë paqeruajtëse të OKB-së, duke u ofruar Francës, Izraelit dhe Britanisë një mënyrë të pranueshme për t’u tërhequr nga pushtimi i Egjiptit. Kështu, parimi kundër luftërave agresive mori formë konkrete.
Në të njëjtën kohë, bindja se perandoritë duhet të përfundonin po merrte jetë. Përfaqësuesit e shteteve të sapopavarësuara nga Azia dhe Afrika mbërritën në Nju Jork dhe e transformuan OKB-në në institucionin e parë vërtet universal të njerëzimit. Ata këmbëngulën që parimet e barazisë sovrane dhe dinjitetit njerëzor të zbatoheshin për të gjithë popujt.
Në vitin 1960, Asambleja e Përgjithshme miratoi Deklaratën për Dhënien e Pavarësisë Vendeve dhe Popujve Kolonialë, duke vendosur qartë OKB-në në anën e lëvizjeve kundër kolonializmit.
Mandati universal
Shtete si India, Gana dhe Indonezia, së bashku me vende neutrale si Suedia, Irlanda dhe Jugosllavia, besonin se bota e re e shteteve sovrane nuk duhej të mbahej peng nga rivaliteti SHBA-BRSS. Ata kundërshtonin logjikën e Luftës së Ftohtë dhe mendonin se vetëm bashkëpunimi global mbi bazën e barazisë sovrane mund të shmangte shkatërrimin atomik.
Gjatë krizës së raketave në Kubë në vitin 1962, sekretari i përgjithshëm U Thant luajti rol vendimtar në uljen e tensioneve. Përmes mesazheve publike dhe private drejtuar John F. Kennedy-t dhe Nikita Hrushovit, si dhe përmes kontakteve me Fidel Castron në Havana, ai u pozicionua si ndërmjetësues neutral në një moment kur bota ishte pranë luftës bërthamore.
Më pas erdhën edhe ndërmjetësime të tjera të suksesshme, nga Qiproja te konflikti mes Indisë dhe Pakistanit për Kashmirin në vitin 1965. Në Kongo, OKB-ja ndërhyri kundër forcave separatiste dhe ndikimit kolonial belg, duke mobilizuar trupa ndërkombëtare që ndihmuan në ruajtjen e integritetit territorial të vendit.
Megjithatë, me kalimin e kohës, qëndrimi amerikan ndaj OKB-së filloi të ndryshonte. Përpjekjet e U Thant për paqe në Vietnam dhe kërkesat për tërheqjen izraelite nga territoret e pushtuara pas vitit 1967 krijuan tensione me Uashingtonin.
Në vitet 1970, OKB-ja mbështeti lëvizjet çlirimtare në Afrikën Jugore dhe promovoi një rend të ri ekonomik ndërkombëtar që kërkonte kushte më të drejta tregtare dhe kontroll më të madh të vendeve të varfra mbi burimet natyrore.
Por në Perëndim po konsolidohej një vizion tjetër: një rend global i dominuar nga SHBA dhe tregjet perëndimore, ku një OKB e pavarur dhe aktive kishte gjithnjë e më pak hapësirë.
Rendi i ri botëror
Dopo la fine della Guerra Fredda, le Nazioni Unite si trasformarono nuovamente, questa volta all'ombra della supremazia americana. La mediazione tra gli Stati fu sostituita dall'intervento nelle guerre civili. La sovranità degli Stati iniziò a essere considerata condizionata e gli interventi in Somalia, Haiti e Libia crearono nuovi precedenti.
Secondo l'autore, il problema non era la tutela dei diritti umani o la cessazione delle guerre civili. Il problema era che gli interventi venivano sempre più percepiti come strumenti del potere americano piuttosto che come attuazione universale della Carta delle Nazioni Unite.
L'invasione americana dell'Iraq nel 2003 ha inferto un duro colpo al principio contro le guerre di aggressione. Quando la Russia ha invaso l'Ucraina, due principi fondamentali del sistema internazionale erano già indeboliti.
Il futuro della pace
L'autore sostiene che oggi è necessario tornare ai principi originari che sono alla base della politica globale: non la guerra e non l'imperialismo. Secondo lui, questi non sono ideali astratti, ma i fondamenti su cui si è costruito il periodo di pace più lungo che l'umanità abbia mai conosciuto.
Egli esorta gli Stati di tutte le regioni a cooperare per difendere questi principi, chiede al prossimo segretario generale delle Nazioni Unite di intervenire con coraggio nei conflitti più pericolosi e invita l'opinione pubblica a ricordare i disastri causati dalle guerre e dal colonialismo.
Secondo l'analisi di ForeignAffairs, senza il ripristino della memoria storica e senza una nuova leadership globale, la pace internazionale rimarrà sempre più fragile nei decenni a venire. /Adattato da un opuscolo /
Rendi nuk mbahet me satelite e bubuzhele qe votojne e ushqehen me bajgat e elefanteve. Sekreti qe nuk eshte sekret eshte qe te vihen ligje te ndershme e te pastra qe te kemi nje bote te mrekullueshme.