FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Brezi i ri po e sfidon dhe po e tejkalon Edi Ramën në terrenin që ai vetë e dominoi për vite me radhë: komunikimin publik dhe narrativën digjitale. Përmes rrjeteve sociale, meme-ve dhe gjuhës virale, ajo po e zhvendos ekuilibrin e ndikimit politik. Në këtë përballje, mjetet e Ramës po përdoren kundër tij...
Gjatë javëve të fundit, mijëra shqiptarë kanë marrë pjesë në protesta duke kundërshtuar projektet e turizmit luksoz të planifikuara për ligatinat bregdetare të mbrojtura dhe Ishullin e Sazanit aty pranë. Demonstruesit, të udhëhequr nga grupe mjedisore, banorë vendas dhe aktivistë të opozitës, kanë argumentuar se projektet kërcënojnë ekosistemet e ndjeshme dhe gjallesat e egra në rrezik zhdukjeje, duke ngritur gjithashtu shqetësime mbi transparencën e qeverisë dhe vendimet për përdorimin e tokës.
Zhvillimet, të lidhura me planet e investimeve nga firma e Jared Kushner-it (dhëndrit të Donald Trump-it), kanë ndezur një debat kombëtar mbi balancimin e rritjes ekonomike dhe investimeve të huaja me mbrojtjen e mjedisit dhe llogaridhënien publike. Ndërsa qeveria shqiptare pretendon se projektet do të krijojnë vende pune dhe do të nxisin turizmin, kritikët këmbëngulin se kostot afatgjata ekologjike dhe sociale mund të peshojnë më shumë se përfitimet ekonomike.
Jeremy Druker nga Transitions Online bisedoi së fundmi rreth këtyre protestave me Agon Maliqin, bashkëpunëtor i lartë jorezident në Qendrën për Europën të Këshillit Atlantik (Atlantic Council), i cili jeton në Tiranë. Maliqi është gjithashtu anëtar i Grupit të Strategjisë së Ballkanit Perëndimor 6 të fondacionit Heinrich Böll me qendër në Berlin, si dhe anëtar themelues i “Alternativës Qytetare të Kosovës”, një platformë e shoqërisë civile që nxit marrëdhënie ndër-etnike pozitive në Kosovë, vendlindjen e tij.
Siç e keni thënë edhe ju, protestat kanë të bëjnë me shumë më tepër sesa thjesht demonstrata kundër shkatërrimit të zonave të mbrojtura mjedisore. Pra, si do ta shpjegonit panoramën më të gjerë?
Protesta mori shumë vëmendje nga mediat globale për një arsye sipërfaqësore, për shkak të përfshirjes së raportuar të familjes Kushner-Trump në resort. Kështu u kornizua si një protestë kundër atij projekti. Por ky është një kornizim shumë i ngushtë dhe sipërfaqësor, sepse ajo që po ndodh është se një protestë e vogël që shpërtheu është shndërruar në një lëvizje më të gjerë anti-establishment mbi qeverisjen e brendshme në Shqipëri në përgjithësi, dhe ky resort në jug ishte thjesht shkëndija.
Nisi pak a shumë si në Pranverën Arabe, me videon e shitësit ambulant tunizian që i vuri flakën vetes. Në rastin konkret, gjithçka filloi me një video të një kompanie private që rrethonte një plazh publik. Banorët vendas dhe aktivistët mjedisorë po protestonin, dhe në një moment policët privatë u panë duke tërhequr zvarrë një protestues. Ajo video u bë virale, preku një nerv të ndjeshëm dhe zgjoi frustrime të grumbulluara që ndoshta njerëzit nuk i kishin artikuluar plotësisht më parë.
Kjo nxiti një lëvizje proteste kundër një forme qeverisjeje me kontroll të fortë oligarkik. Protesta në Tiranë u rrit me shpejtësi në tubime të përditshme me deri në dhjetëra mijëra njerëz: Gjenerata Z, milenialë, liberalë, konservatorë, të gjithë ata që në një farë mënyre janë kundër establishmentit politik dhe mediave kryesore (mainstream), dhe po evoluon në diçka shumë më të madhe. Projekti i Kushner-it përmendet, por nuk është qendror në atë që po ndodh.
Pse kundër mediave kryesore?
Kur filluan protestat, pati një lloj vetëcensurë, sepse ka një kontroll të konsiderueshëm politik mbi linjat editoriale, dhe jo vetëm nga partia në pushtet, Partia Socialiste, por edhe nga partia kryesore opozitare, Partia Demokratike.
Shqipëria është paksa një duopol mes dy partive. Madje edhe partia opozitare shprehu mbështetje për projektin e resortit, sepse e djathta është në opozitë dhe ata po përpiqeshin të fitonin favore me administratën e SHBA-së, të cilën e shohin si të afërt me ta.
Prandaj në fillim hapësira mediatike për këtë protestë ishte e kufizuar, por më pas, sapo protesta shpërtheu për shkak të rrjeteve sociale, mediat kryesore nuk mund ta injoronin më. Tani ato po e mbulojnë atë, por njerëzit e kuptuan shkallën e madhe të kontrollit oligarkik dhe politik mbi mediat kryesore. Ndaj, ata po e shohin qeverinë, partinë kryesore opozitare dhe mediat si bashkëpunëtorë. Kjo elitë po vjedh pasuritë publike, po bashkëpunon me njëri-tjetrin dhe po shtyp interesin publik.
A e keni ndjerë këtë lloj zemërimi që po ziente që përpara se të ndodhte kjo? A ka qenë befasuese për ju ajo që ka ndodhur?
Mendoj që po. Shkalla e saj është befasuese. Pakënaqësia dhe ankesat kanë ekzistuar prej kohësh. Kjo është një masë njerëzish që ndihen të papërfaqësuar. Ata nuk kanë një subjekt të qartë politik, prandaj kanë dalë në rrugë, ndoshta edhe për të artikuluar një opozitë të re.
Rritja ekonomike në Shqipëri është mbështetur kryesisht në turizëm dhe ndërtim, gjë që ka sjellë kosto sociale. Ka shumë turistë ndërkombëtarë, por edhe kosto më të larta jetese. Dhe nëse nuk je në industrinë e turizmit apo ndërtimit, nuk je përfitues. Pra ka shumë humbës. Përfitimet e këtij vrulli po përqendrohen në një grup të vogël, ndaj ka shumë pakënaqësi sociale.
Së dyti, Shqipëria ka ecur përpara në rrugën e anëtarësimit në BE, duke hapur me shpejtësi kapitujt e negociatave. Ka pasur një reformë në sundimin e ligjit që qeveria e ka promovuar si të sajën, sepse ishte e sponsorizuar nga BE-ja, por së fundmi kryeministri Edi Rama vendosi të mos i hiqte imunitetin parlamentar ish-zv.kryeministrit të tij, gjë që shihet si një kthim i mundshëm mbrapa i Shqipërisë.
Pra Shqipëria po ecën përpara ekonomikisht drejt BE-së, por ekziston perceptimi se kryeministri mund të jetë duke u përpjekur të mbrojë interesa të veçanta. Kjo krijoi një pikë kthese, ku një numër i madh njerëzish vendosën se ishte koha për të dalë në rrugë.
Pra, protestat mund të kenë një efekt pozitiv në anëtarësimin e Shqipërisë në BE?
Po, sepse Shqipëria ka ecur përpara teknikisht. Ka hapur të gjithë kapitujt e negociatave dhe ka kaluar këtë raportin IBAR, i cili është raporti i vlerësimit të ndërmjetëm mbi bazat e qeverisjes.
Por disa shtete anëtare të BE-së e kanë bërë të qartë se Shqipëria nuk ecën përpara pa reformën në sundimin e ligjit. Pra, ajo që po kërkojnë protestuesit është një lloj presioni pikërisht aty ku Shqipëria ka nevojë, në mënyrë që të vazhdojë reforma në sundimin e ligjit, që të mos ketë imunitet për figurat publike dhe që këto zona natyrore të mbrojtura të mos cenohen nga investimet e parashikuara.
Ky lloj presioni nuk dihet kurrë se ku do të shkojë. Mund të krijojë forca të reja politike, por gjithashtu mund të bëjë presion mbi qeverinë për të bërë pikërisht ato gjëra që BE-ja pret më shumë.
Përmendët më parë rolin e brezit të ri. Si po përfshihet Gjenerata Z? A është kjo diçka e ngjashme me atë që kemi parë në Serbi?
Absolutisht që po, por me ndryshimin se në Shqipëri nuk ka një ndarje të qartë ideologjike apo gjeopolitike në lëvizjen e protestës. Shqipëria është kryesisht homogjene pro-perëndimore. Ka sigurisht variacione ideologjike: liberalë, marksistë, nacionalistë, konservatorë, madje mund të shihen edhe disa elemente antisemitikë.
Por ata janë më periferikë sesa në Serbi, ku ekzistojnë si rryma pro-ruse ashtu edhe pro-perëndimore. Pra ky është ndryshimi kryesor. Gjenerata Z është shumë më e rëndësishme në Shqipëri për një arsye të veçantë.
Pika e fortë e kryeministrit, dhe arsyeja pse ai është në pushtet, është se ai është një komunikues mjeshtëror. Edi Rama ka qenë gjithmonë në gjendje që përmes komunikimit të dominojë peizazhin, ndërsa Gjenerata Z po e përmbys këtë.
Ata e kanë rrëzuar atë nga statusi i të qenit “cool”, me meme të prodhuara në masë nga inteligjenca artificiale (AI), dhe kjo është hera e parë që kur ai është në politikë që e ka të vështirë t’i përgjigjet kësaj forme komunikimi.
A ju duket se po shqetësohet shumë tani?
Mendoj se qëndrimi i tij sfidues ka qenë vetë-shkatërrues. Është parë si manipulim psikologjik, duke provokuar edhe më shumë zemërim. Ai është përpjekur ta devijojë vëmendjen duke fajësuar ndikimin e jashtëm.
Për të qenë të ndershëm, ekziston një element i tillë në kanalet e dezinformimit. Ka ndonjë dorë iraniane, por kjo nuk do të thotë se Irani po e drejton situatën. Ai thjesht po e shfrytëzon në mënyrë oportuniste.
Cili është roli i Iranit këtu?
Irani ka pasur një përplasje me Shqipërinë gjatë pesë viteve të fundit, sepse Shqipëria ka strehuar opozitën iraniane MEK. Irani ka kryer edhe një sulm kibernetik masiv kundër Shqipërisë dhe marrëdhëniet diplomatike janë ndërprerë.
Në kontekstin e tensioneve Iran–SHBA, ekziston një interes iranian për të destabilizuar një partner të SHBA-së dhe për të shfrytëzuar situata të tilla në mënyrë propagandistike. Por ndikimi i Iranit në nivel të brendshëm mbetet shumë i kufizuar.
Në këtë kuptim, ai po përpiqet në mënyrë oportuniste të shfrytëzojë situatën aktuale. Ndërkohë, Rama ka tentuar të devijojë vëmendjen nga kjo, gjë që i është kthyer kundër dhe e ka vendosur në një situatë më të vështirë, sepse tani përballet me një dinamikë që është jashtë kontrollit të tij.
Si duhet të ndryshojë raportimi ndërkombëtar për këtë çështje?
Vëmendja nuk duhet të përqendrohet te “protesta kundër resortit të familjes Trump”. E di që kjo është një “grep” për të tërhequr lexuesit, sepse projekton politikën e brendshme amerikane. Por në këtë mënyrë humbet thelbi i asaj që po ndodh.
Nuk bëhet fjalë për një protestë anti-amerikane, dhe as për një protestë kundër investimeve në përgjithësi. Shqipëria mbetet pro-amerikane. Bëhet fjalë për kërkesë për transparencë, llogaridhënie dhe mbrojtje të natyrës./Pamfleti nga “Transitions Online”
Jo, jo, mos e mbuloni mutin me shurre. Shqetesimi i popullit e rinise vertet u ngacmua nga sorrollopet e Trump, por rreziku eshte shume me i madh nga kjo familje e lidhur breke e bythe me Izraelite qe kane qellime kolinizimin e Shqiperise. Perderisa e gjithe bota perendimore po i largon cifutet nga punet e tyre e po ua mbyll deren deri te urrejtja qe po krijohet ne Amerike ata nuk kane pse te fusin hundet ne nje vend te vogel qe po zhduket. Nuk eshte Shqiperia per bordello te shpelajne koqet me femijet tane qelbesirat me e pasur. Na kane shkaterruar vendin rrufjanet tane te politikes me langot e tyre median e zargot qe u lepihen nga pas. Ku jane tani pse nuk ndihen, kane frike nga populli e nuk dine ku te shkojne, se e dine qe edhe azil nuk mund te krkojne nga qe nuk mund t'i pranoje kush.
Artikulli ne pergjithesi eshte analize mjaft e sakte por per t’i hyre ne esence te shkaqeve te situates aktuale mungon marrja ne konsiderate e nje detaji thelbesor. Eshte genotipi ER qe perfaqeson ne menyre patologjike korrupsionin, klientelizmin, narcizismin, arrogancen, cinizmin, etjen ciklopike per para e pushtet te ngritur ne sistem dhe te mbuluar me fasade propagande tashme te dale boje!
gjenerate z eshte ajo qe sdo punen, por do caosin, hashain ,fushoret, poshte antishqiptaret albin kurtit qe nxisin destabilizim me urdher serb
O sot o kurre. Rama dhe sekti qelbur i tij nuk shkulet me protesta paqesore. Rama eshte projekt cifut. Rama nuk pret anetaresimin ne BE se nuk ka lidhje me te. Rama pret te permbyll projektin per kolonizimin cifut ne Shqiperi. Kullat pallatet shumekateshe nuk jane per shqiptaret. Duhet frenuar sa me shpejt ne cmenduri e e tij. Shikoni cfare katraure ka bere keto 13 vjet. Nuk ka me keq. Cdo gje fallco, cdo gje show, cdo gje e kalbur. Po sillet si mbret. Ben karshillek, dhe kujt popullit te tij. Nje legen karagjoz, nje hajdut ordiner, nje narkotrafikant. Te gjithe e dime si i ka marre ato zgjedhje. Me krimin e organizuar, oligarket e parave te pista dhe administraten. Ne realitet Rama nuk perfaqeson as 10% te popullit. Nuk degjon njeri te jete i kenaqur me kete qeverisje. Ndaj o sot o kurre. Te gjithe ne shesh ne oren 19:00 te vendosim dinjitetin si komb, ne vend. MJAFT ME.