FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Carnegie Europe paralajmëron për rreziqe politike brenda BE-së që mund të ngadalësojnë procesin e zgjerimit
Zgjerimi i Bashkimit Evropian po ecën përpara me ritëm të qëndrueshëm, ndonëse shpesh kalon pa shumë vëmendje. Komisioni Evropian po i afrohet përfundimit të negociatave të anëtarësimit me Malin e Zi dhe Këshilli mund të krijojë së shpejti një grup pune për hartimin e traktatit të pranimit. Shqipëria, vendi tjetër kryesor në këtë proces, synon gjithashtu të bëhet pjesë e BE-së deri në vitin 2030. Komisioni mund të publikojë së shpejti një raport pozitiv për reformat në sundimin e ligjit, duke hapur fazën përfundimtare të negociatave me Tiranën.
Në një analize të publikuar në Carnegie Europe, thuhet se megjithatë, ajo që sot duket si një zhvillim pozitiv mund të kthehet në një sfidë për politikëbërësit evropianë.
Në komentin me titull “How to Join the EU in Three Easy Steps”, studiuesi i lartë Dimitar Bechev dhe analistja kërkimore Iliriana Gjoni theksojnë se procesi i zgjerimit të BE-së po ecën përpara në mënyrë të qëndrueshme, por përballet me rreziqe politike në rritje brenda unionit.
Në analizë theksohet se është vetëm çështje kohe para se forcat populiste të djathta në Francë, Gjermani apo Holandë të reagojnë ndaj zgjerimit të afërt të BE-së. Ato pritet të nxisin frikën nga migracioni për të rritur mbështetjen elektorale. Nga dy vendet kryesore, Shqipëria është më e ekspozuar për shkak të problemeve të vazhdueshme me korrupsionin dhe krimin e organizuar.
Megjithatë, edhe Mali i Zi, një vend shumë më i vogël me rreth 600 mijë banorë, nuk është i paprekshëm nga perceptimet negative. Procesi i ratifikimit nuk pritet të jetë i lehtë. Në Francë, për shembull, kërkohet ose një shumicë prej tre të pestave në të dy dhomat e parlamentit, ose mbajtja e një referendumi, një dispozitë e mbetur nga përpjekjet për të penguar anëtarësimin e Turqisë.
Përballë kësaj situate, Mali i Zi dhe Shqipëria, së bashku me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, duhet të ndërtojnë një argument pozitiv për anëtarësimin e tyre. Argumentet gjeopolitike, si rreziku i rritjes së ndikimit të Rusisë dhe Kinës, nuk janë të mjaftueshme. Vendet kandidate duhet të theksojnë kontributin konkret që mund të japin në sigurinë dhe mirëqenien e Evropës, duke u paraqitur si një vlerë e shtuar për unionin dhe jo si një barrë. Ky mesazh duhet të drejtohet jo vetëm ndaj institucioneve në Bruksel, por edhe ndaj shteteve kryesore anëtare.
Së pari, në fushën e mbrojtjes, Maqedonia e Veriut, Mali i Zi dhe Shqipëria janë tashmë anëtare të NATO-s. Ato kontribuojnë me trupa në grupet luftarake të aleancës të vendosura në Letoni dhe Bullgari, marrin pjesë në stërvitje të përbashkëta dhe kanë dërguar pajisje në Ukrainë. Gjithashtu, ato marrin pjesë në misione paqeruajtëse në Kosovë dhe Bosnje, të udhëhequra përkatësisht nga NATO dhe BE, si dhe në operacione të Politikës së Përbashkët të Sigurisë dhe Mbrojtjes në mbarë botën. Edhe pse forcat e tyre të armatosura janë të vogla, këto vende mund të rrisin më tej këto angazhime, duke i lejuar vendet e BE-së të përqendrojnë më shumë përpjekje në krahun lindor dhe në Ukrainë.
Vendet kandidate mund dhe duhet të përfshihen në përpjekjet e vazhdueshme të Evropës për riarmatim dhe modernizim të forcave. Këto tre vende anëtare të NATO-s janë angazhuar të rrisin shpenzimet për mbrojtjen nga rreth 2 për qind në 3.5 për qind të PBB-së, një objektiv që mund të arrihet deri në mesin e viteve 2030. Ato kanë nënshkruar partneritete sigurie me BE-në, duke hapur rrugën për pjesëmarrje në programe të përbashkëta si ai i industrisë evropiane të mbrojtjes.
Rajoni ka edhe industri të trashëguara, fabrika në Bosnje dhe Serbi kanë furnizuar Ukrainën me sasi të mëdha predhash artilerie. Megjithatë, modernizimi kërkon investime në kapacitete specifike dhe në infrastrukturë me përdorim të dyfishtë. Rajoni do të forconte gjithashtu sigurinë evropiane për shkak të pozicionit të tij gjeografik: korridoret rrugore dhe hekurudhore që lidhin Adriatikun me Detin e Zi duhet të konsiderohen prioritet për lëvizjen e trupave dhe pajisjeve drejt krahut lindor.
Së dyti, Ballkani Perëndimor duhet të theksojë rëndësinë e tij në tranzicionin e gjelbër. Shqipëria dhe Mali i Zi janë ndër vendet më të avancuara në dekarbonizim. Shqipëria është një nga vendet e pakta në botë ku pothuajse 100 për qind e energjisë prodhohet nga burime të rinovueshme, kryesisht hidroenergji. Edhe sistemi energjetik i Malit të Zi dominohet nga burimet e rinovueshme, ku hidroenergji përbën 48 për qind të kapacitetit, energjia e erës 9 për qind dhe ajo diellore 2 për qind.
Mali i Zi është gjithashtu i vetmi vend kandidat që operon një skemë kombëtare të tregtimit të emetimeve në përputhje me acquis të BE-së. Kjo nuk do të thotë se pjesa tjetër e rajonit mbetet pas; përkundrazi, Serbia, mes viteve 2024 dhe 2025, rriti kapacitetin e energjisë së rinovueshme me 11 për qind, duke arritur në katër gigavat, një nivel i barabartë me pjesën e qymyrit në furnizimin energjetik.
Rritja e shpejtë e energjisë së gjelbër forcon qëndrueshmërinë dhe hap mundësi për zhvillim ekonomik dhe inovacion. Sektori i turizmit, i cili historikisht është penguar nga ndërprerjet e energjisë gjatë sezonit veror, varet nga furnizimi i lirë dhe i qëndrueshëm me energji. Edhe prodhimi, përfshirë industrinë e mbrojtjes, përfiton nga kjo.
Megjithatë, potenciali më i madh qëndron te sektori i teknologjisë së informacionit, veçanërisht qendrat e të dhënave që kërkojnë sasi të mëdha energjie dhe janë thelbësore për zhvillimin e inteligjencës artificiale. Disa qeveri në rajon po ndërmarrin hapa për ta mbështetur këtë zhvillim, duke digjitalizuar shërbimet publike, përmirësuar lidhjet dhe ofruar stimuj për investitorët e huaj. Kostot më të ulëta të tokës dhe të fuqisë punëtore, të kombinuara me integrimin në BE dhe harmonizimin me legjislacionin digjital, e bëjnë rajonin tërheqës. Në këtë mënyrë, Ballkani Perëndimor mund të ofrojë një alternativë ndaj qendrave të të dhënave në BE, duke rritur produktivitetin dhe inovacionin në kontinent.
Së fundi, për të përfituar nga këto mundësi, qeveritë e Ballkanit Perëndimor duhet të intensifikojnë përpjekjet për t’u integruar në tregun e përbashkët. Ato duhet të fokusohen në reforma institucionale dhe në përmirësimin e lidhjeve ndërkufitare. Tregjet e vogla dhe të fragmentuara kombëtare mbeten një pengesë për konkurrueshmërinë dhe tërheqjen e investimeve strategjike. Sfida të rëndësishme mbeten kapja e shtetit, zhvillimi i pamjaftueshëm i sektorit financiar dhe mungesa e fuqisë punëtore për shkak të emigrimit të gjatë.
Megjithatë, këto sfida nuk e pengojnë rajonin të paraqesë anëtarësimin në BE si një kontribut për rritjen e konkurrueshmërisë së unionit, një prioritet që ka marrë vëmendje të shtuar pas publikimit të raportit Draghi në vitin 2024. Sa më i qartë të jetë kontributi i tyre në qëndrueshmërinë dhe rritjen ekonomike të Evropës, aq më e vështirë bëhet të justifikohet vonesa e anëtarësimit.
Ekziston një skenar pozitiv ku Mali i Zi dhe Shqipëria mund të anëtarësohen së bashku me Islandën, e cila gëzon mbështetje të gjerë. Por ekziston edhe mundësia që perspektiva e tyre të lidhet me proceset më të ndërlikuara të anëtarësimit të Ukrainës dhe Moldavisë, të cilat dominojnë debatin aktual. Për këtë arsye, ato nuk mund të mbeten aplikante pasive. Për të arritur objektivin e vitit 2030, ato duhet të bindin si Brukselin ashtu edhe shtetet kryesore anëtare se anëtarësimi i tyre forcon sigurinë, konkurrueshmërinë dhe kohezionin e Evropës. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje