FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Brukseli mund të duartrokasë Ramën për stabilitetin rajonal, por Shqipëria ngelet peng i korrupsionit, drejtësisë së kapur dhe ikjes masive të trurit...
Institucionet e Bashkimit Evropian po shfaqin një entuziazëm në rritje për përparimin e shpejtë të Shqipërisë në negociatat e anëtarësimit, pasi vendi ka hapur tre të katërtat e kapitujve negociues brenda vetëm gjashtë muajve. Por pikërisht ky entuziazëm thuajse i verbër rrezikon të fshehë faktin se rruga përpara është ende tepër komplekse dhe do të kërkojë reforma të thella të brendshme nga Tirana.
“Nuk mund të shmangen sfidat me akrobaci diplomatike – parimet themelore të negociatave të anëtarësimit duhet të mbeten të pacenuara. Përndryshe, BE-ja rrezikon të gërryhet nga brenda,” deklaroi Daniel Prroni, studiues në Institutin për Demokraci dhe Ndërmjetësim (IDM), në një intervistë për “The New Union Post”.
Edhe pse Shqipëria është pozicionuar si një nga vendet më të avancuara në proces – së bashku me Malin e Zi – pas vitesh stagnimi, Prroni paralajmëron: “Ka shqetësime nëse ky përparim është i qëndrueshëm.” Hapja e kapitujve kërkon punë teknike “të konsiderueshme” midis Komisionit Evropian dhe administratave kombëtare, por gjithashtu “varet kryesisht nga vullneti i mirë i liderëve politikë.” Por mbyllja e kapitujve do të kërkojë reforma të prekshme dhe një kontroll të rreptë nga institucionet dhe shtetet anëtare të BE-së. “Nga ky moment e tutje, nuk do të jetë një udhëtim i lehtë.”
Sfidat që qëndrojnë përpara
Qeveria shqiptare ka shpallur synimin për të përfunduar të gjitha negociatat deri në vitin 2027, ambicie që është mbështetur edhe nga Komisioni Evropian. “Kjo është një sinjal pozitiv, por ende mbeten shumë pikëpyetje mbi mënyrën se si do të realizohet ky objektiv,” thekson Prroni.
Raportet vjetore të Komisionit vlerësojnë Shqipërinë si “nën mesataren” për disa kapituj, ndërkohë që ritmi i përparimit nuk përputhet me nivelin e ambicies së qeverisë. Reformat thelbësore – sidomos ato në fushën e sundimit të ligjit dhe kritereve ekonomike – “nuk po ecin me ritmin e duhur,” ndërsa niveli i zbatimit të rekomandimeve të Komisionit “mbetet i ulët.” Sipas Prronit, “e kaluara nuk mbështet narrativën e 2027-ës, sepse deklaratat politike nuk kanë një bazë të fortë faktike.
Në lidhje me përgatitjen për të përmbushur kriteret e BE-së për mbylljen e kapitujve, po rriten shqetësimet – sidomos për përkeqësimin e situatës në drejtësi. Kuvendi mbetet “shumë i dobët” dhe pa kapacitet për të ushtruar “mbikëqyrje efektive” ndaj qeverisë, ndërsa ligjvënia shpesh drejtohet “më shumë nga interesa private sesa publike.”
Gjykatat vuajnë ende nga “presioni i jashtëm” dhe frikësimi i gjyqtarëve e prokurorëve – përfshirë nga politikanë dhe zyrtarë qeveritarë. Liria e medias është “nën trysni,” me përqendrim të lartë pronësie dhe ndikim të fortë politik. Shpërngulja e trurit mbetet një “shqetësim i mprehtë,” pasi profesionistët si mjekët, infermierët dhe mësuesit vazhdojnë të largohen drejt vendeve të BE-së: “Siç thuhet shpesh, qytetarët shqiptarë po i bashkohen BE-së para vetë vendit.”
Krimi i organizuar përbën një “kërcënim të madh dhe në rritje,” jo vetëm për sigurinë publike, por edhe përmes infiltrimit në ekonomi, pastrimit të parave dhe zgjerimit të aktiviteteve kriminale. Kjo rrit koston e jetesës për qytetarët dhe shoqërohet me sisteme të dobëta të mbrojtjes sociale – një tjetër kriter kyç për anëtarësimin në BE.
“Në këtë moment, nuk ekziston një hartë e qartë rrugore për adresimin e këtyre sfidave në mënyrë që objektivi i 2027-ës të duket i besueshëm,” paralajmëron Prroni. Të gjitha këto e bëjnë gjithnjë e më pak realist synimin që Shqipëria të anëtarësohet në BE deri në vitin 2030. “Vetëm vullneti i mirë mes liderëve nuk mjafton për të kaluar vijën e finishit, pa trajtuar dhe transformuar në mënyrë të thellë dhe të pakthyeshme çështjet themelore,” shton ai.
Nga perspektiva e Brukselit, mund të ketë përpjekje për të inkurajuar progresin, duke anashkaluar disa probleme kur është politikisht e përshtatshme. Por do të vijë një moment kur këto çështje do të duhet të përballen. Serbia është një shembull i qartë: megjithëse ka hapur 22 kapituj, procesi i saj është bllokuar, pa një rrugë të qartë përpara. “Shpresa është të mos ndodhi e njëjta gjë me Shqipërinë,” thotë Prroni, “jo duke e shtyrë procesin përpara duke mbyllur sytë ndaj problemeve serioze.”
Anëtarësim i plotë apo një model alternativ?
Mungesa e qartësisë ekziston si në BE, ashtu edhe në Shqipëri, në lidhje me drejtimin e një procesi të përshpejtuar anëtarësimi. “Po shkojmë drejt anëtarësimit të plotë, apo drejt një modeli tjetër integrimi?” pyet Prroni, duke përmendur skenarë si integrimi i pjesshëm – për shembull, vetëm në tregun e përbashkët apo në disa politika specifike pa anëtarësim të plotë. “Nuk është në dorën e qeverisë shqiptare të pranojë çfarëdo oferte që BE vendos t’i japë. Populli shqiptar i ka dhënë mandat të ndjekë anëtarësimin e plotë – jo një formë të holluar ose alternative të integrimit.”
E njëjta histori e vjetër
Një nga faktorët kryesorë që shpjegojnë qëndrimin e paqartë të Brukselit ndaj progresit të Shqipërisë është raporti i tij me kryeministrin Edi Rama. Përpjekjet e tij për t’u paraqitur si një lider ndërkombëtar i besueshëm dhe i përgjegjshëm janë “arsyeja kryesore” pse ai është zgjedhur si partner i afërt nga BE-ja, për të treguar “një lloj progresi të dukshëm,” shpjegon Prroni.
Liderët evropianë “e vlerësojnë faktin që ai sillet si një forcë ndërmjetëse, racionale dhe stabilizuese në rajon,” dhe vlerësojnë gjithashtu bashkëpunimin e tij në çështje të veçanta, si marrëveshja për emigracionin me Italinë. “Ai përgjigjet kur thirret për të ndihmuar në zgjidhjen e disa çështjeve, dhe duket se shpërblehet për këtë.” Por kjo strategji, sipas Prronit, është “e paqëndrueshme,” pasi Shqipëria “nuk mund të mbështetet vetëm te shkëmbimet transaksionale dhe vullneti i mirë për të arritur fundin e procesit.”
Mbyllja e syve ndaj problemeve të brendshme – si korrupsioni dhe sundimi i ligjit – për të siguruar një partner të qëndrueshëm në Ballkanin Perëndimor, nuk është risi për liderët e BE-së. “Një artikull i vjetër i Ramës nga viti 1997 kritikonte pikërisht këtë prirje,” kujton Prroni, duke nënvizuar se “kjo është një histori e vjetër: bëhu i dobishëm, dhe do shpërblehesh nga BE-ja” – një dinamikë nga e cila kanë përfituar të gjithë liderët shqiptarë ndër vite.
Ajo që ka bërë më shumë Kryeministri Rama, është gjetja e një “stili të vet” në këtë rol, duke shtuar elementë spektakli, show dhe argëtimi që e bëjnë të duket më i pranueshëm. Por edhe kjo qasje, sipas Prronit, ka një afat skadence. “Nuk besoj se Shqipëria mund të anëtarësohet në BE me këtë qasje,” thotë ai, duke shtuar se as për vetë BE-në “nuk është e shëndetshme të ndjekë një mentalitet të shtyrjes së problemeve deri në fund të procesit të anëtarësimit.”
Gjendja e marrëdhënieve Shqipëri-BE
Aplikimi i Shqipërisë për anëtarësim në BE u bë në prill 2009. Statusi i vendit kandidat iu dha në qershor 2014. Në prill 2018, Komisioni Evropian rekomandoi hapjen e negociatave me Tiranën, në kuadër të qasjes së përbashkët me Maqedoninë e Veriut, që nënkuptonte përparim paralel të dy vendeve ose bllokim të përbashkët.
Për shkak të krizës mes Maqedonisë së Veriut dhe Bullgarisë, edhe rruga e Shqipërisë u bllokua deri më 19 korrik 2022, kur u mbajtën konferencat e para të anëtarësimit në Bruksel. Më 25 shtator 2024, Këshilli vlerësoi pozitivisht përmbushjen e kushteve të Shqipërisë për hapjen e grupit të parë të kapitujve.
Deri më tani, janë hapur 24 nga 33 kapituj negociues. Grupi 1 – “Themelorët” u hap më 15 tetor 2024; Grupi 6 – “Marrëdhëniet e Jashtme” më 17 dhjetor 2024; Grupi 2 – “Tregu i Brendshëm” më 14 prill 2025; dhe Grupi 3 – “Konkurrueshmëria dhe Rritja Gjithëpërfshirëse” më 22 maj 2025. Në Tiranë, objektivi është i qartë: përfundimi i negociatave deri në 2027, me anëtarësim të plotë deri në 2030. /Përshtati “Pamfleti” nga “The New Union Post”
Lini një Përgjigje