FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Në dhomën e rrëfimit të një kishe katolike zvicerane, aty ku zakonisht ulet prifti, shfaqet fytyra e Krishtit. “Inteligjenca Artificiale Jezusi” flet me një ton monoton gjerman, përveç nëse e vendosni në njërën nga 100 gjuhët e tjera që zotëron, hapet me një paralajmërim për privatësinë e të dhënave dhe më pas u përgjigjet pyetjeve tuaja fetare. I mundësuar nga një chatbot i OpenAI-it, eksperimenti u zhvillua vitin e kaluar në Kapelën St-Pierre të Lucernës. Këtë Krishtlindje, shumë të krishterë do të përdorin një formë të IA-së për të folur me Jezusin. Hindutë, budistët, myslimanët dhe hebrenjtë kanë chatbot-et e tyre. Hyjnia juaj e preferuar tashmë duket më realiste në IA sesa në çdo imazh të pikturuar, dhe do të bëhet edhe më e tillë ndërsa IA dhe realiteti virtual përparojnë.
Inteligjenca artificiale po përshpejton një trend dekadash të vjetër: transformimin e fesë nga aktivitet komunal në ndjekje private. “Bashkësia e besimit” po bëhet një term i vjetëruar. Besimtari i vetmuar, vetëm me chatbot-in e tij, po përmbys traditën mijëvjeçare.
Zhdukja e komuniteteve fetare fizike u përshpejtua gjatë pandemisë, kur shumë njerëz filluan të ndiqnin shërbesat nga distanca. Por në atë epokë tashmë të largët të fillimit të viteve 2020, besimtarët ende vepronin në komunitete virtuale. Ata ndiqnin klerikët në internet ose gjenin shoqëri në forume bisedash. Sot, me inteligjencën artificiale, besimtari mund të bëjë edhe pa shoqërinë njerëzore.
Një chatbot fetar është më i disponueshëm sesa një klerik i gjallë dhe i mbingarkuar me punë. Seminaret franceze tani diplomojnë rreth 80 priftërinj në vit, nga 1,000 në vitet 1950, tha studiuesi Olivier Roy në një event të Aspenit. Fe të ndryshme kanë testuar tashmë priftërinj robotë. Klerikët përfundimisht mund të automatizohen si konsulentët e menaxhimit.
Teknologjia është më shumë sesa thjesht një shtesë e fesë tradicionale; ajo është një vazhdim i saj. Siç shpjegon Singler, IA mund të duket hyjnore. Ashtu si Zoti, funksionimi i saj është misterioz dhe duket se di dhe sheh gjithçka — megjithëse jo domosdoshmërisht tërësisht i mirë. Frika e përhapur se IA mund të na zhdukë pasqyron frikën tradicionale ndaj Zotit.
Teknologjia moderne në përgjithësi ka fituar cilësi kuazi-fetare. Vizionet utopike të teknologjisë mund të frymëzojnë më shumë admirim sesa çdo përshkrim i lashtë spekulativ i parajsës. “Evangjelistët” e teknologjisë profetizojnë zhvendosjen tonë në planetë të tjerë. Ata premtojnë pavdekësi në këtë botë, jo në jetën e përtejme. Teknologjia kaq e fuqishme minon nocionin tradicional fetar të njerëzve si kulmi i krijimit. Nuk është çudi që disa evangjelistë të teknologjisë, si Elon Musk, mbështesin transhumanizmin: bashkimin e njerëzve me teknologjinë, për shembull duke ngarkuar mendjet tona në “cloud”.
Ndërsa njerëzit përqafojnë fetë me nuanca teknologjike ose të personalizuara (ose asnjërën), fetë e vjetra komunale nuk zhduken. Përkundrazi, ato po ripërdoren nga besime në shënjues të identitetit etnik. Ky është një trend global. Roy thotë se kur populistët evropianë flasin për “identitetin e krishterë” të kontinentit, kjo tenton të jetë një kod për “Evropa është e bardhë”. Ky është shpesh mesazhi kur, për shembull, politikanët vendosin skena lindjeje në bashki. Në SHBA, disa ungjillorë që mbështesin Trumpin ndjekin një kredo që nuk është aq biblike sa ekskluziviste amerikane. Kisha Ortodokse e Rusisë, e cila mbështet Putinin, nxit një ideologji gjithnjë e më nacionaliste dhe mesianike. Nacionalisti hindu në pushtet i Indisë, BJP, dhe e djathta fetare e Izraelit janë të dyja, pjesërisht, lëvizje supremaciste etnike anti-islamike. Hamasi bashkon një interpretim të dhunshëm të Islamit me antisemitizmin. Në ditët e sotme, nëse doni një komunitet besimi, shkoni te politika. Ndërkohë, besimi fetar po bëhet një çështje personale.
Lini një Përgjigje