FLASH
Shkruar nga Riccardo Renzi
Suksesi i kësaj nisme do të varet tërësisht nga aftësia për të shmangur perceptimin e saj si një front i ri kundër Serbisë. Ky bashkëpunim duhet të ruajë një profil teknik dhe mbrojtës për të kontribuar në stabilizimin e rajonit. Përndryshe, rrezikon të ushqejë polarizime të reja në një zonë ku kujtesa e konflikteve peshon ende mbi politikën.
Në zemër të Ballkanit Perëndimor po merr formë një arkitekturë e re e bashkëpunimit ushtarak, e projektuar për të ndikuar në ekuilibrat rajonalë. Platforma e nisur nga Shqipëria, Kroacia dhe Kosova me Deklaratën e Përbashkët për Bashkëpunim në Mbrojtje, të nënshkruar në Tiranë në mars të vitit 2025, përbën një hap politik me peshë, por që duhet lexuar me kujdes.
Nuk bëhet fjalë për një aleancë të re ushtarake apo për ndonjë pakt mbrojtjeje kolektive të tipit të NATO-s. Në fakt dokumenti, përjashton prerazi krijimin e detyrimeve të reja juridike mes shteteve nënshkruese: asnjë klauzolë për ndihmë të ndërsjellë, asnjë komandë të integruar dhe asnjë automatizëm në rast agresioni të jashtëm.
E megjithatë, do të ishte gabim ta zhvlerësonim këtë nismë si thjesht një deklaratë qëllimesh. Rëndësia e saj qëndron pikërisht te kapaciteti për ta kthyer afrimin politik në një strukturë operative të qëndrueshme.
Katër shtyllat e bashkëpunimit
Marrëveshja mbështetet në katër drejtime kryesore. E para lidhet me zhvillimin e kapaciteteve ushtarake të përbashkëta, bashkëpunimin industrial dhe qasjen e ndarë në teknologji e zinxhirë strategjikë furnizimi.
E dyta e vë theksin te arsimimi, stërvitja dhe stërvitjet e përbashkëta ushtarake.
Shtylla e tretë i dedikohet kërcënimeve hibride, me një vëmendje të veçantë ndaj sigurisë kibernetike, disinformimit dhe mbrojtjes së infrastrukturave kritike.
Së fundi, deklarata mbështet rrugëtimin e integrimit euroatlantik të Kosovës, duke nxitur një pjesëmarrje më të madhe të saj në mekanizmat rajonalë të sigurisë. Synimi nuk është krijimi i një blloku ushtarak alternativ ndaj NATO-s, por rritja e aftësisë së tre vendeve për t’u koordinuar në një mjedis rajonal të shenjuar nga brishtësitë politike, tensionet etnike dhe gara gjithnjë e më e egër në fushën e informacionit.
Nga politika te veprimet konkrete
Prova e parë e vërtetë për besueshmërinë e kësaj nisme erdhi në shkurt të këtij viti, kur krerët ushtarakë të të tre vendeve u mblodhën për të diskutuar programe konkrete stërvitore dhe ndërveprueshmërie.
Pikërisht këtu matet vlera strategjike e kësaj platforme. Në luftërat bashkëkohore, aftësia për të ndarë të dhëna, procedura, sisteme logjistike dhe protokolle operative, shpesh peshon më shumë sesa numri i ushtarëve në terren.
Për shtete me përmasa të kufizuara si Shqipëria dhe Kosova, ky ndërveprim shërben si një shumëfishues force. Sidoqoftë, rrugëtimi mbetet ende i paplotë. Pa një qeverisje të qëndrueshme, pa fonde të përkushtuara dhe pa një planifikim disavjeçar, ekziston rreziku që ky bashkëpunim të mbetet sporadik dhe i varur nga vullneti politik i qeverive të radhës.
Zgjerimi i mundshëm i boshtit me Bullgarinë dhe Slloveninë
Muajt e fundit është diskutuar për një përfshirje të mundshme të Bullgarisë dhe Sllovenisë në këtë format. Sidoqoftë, për momentin, asnjëri prej këtyre dy vendeve nuk i është bashkuar zyrtarisht deklaratës fillestare.
Një hyrje e mundshme e Sofjes do të kishte implikime të rëndësishme strategjike. Sepse Bullgaria do të shtonte një projeksion drejt Detit të Zi, duke përforcuar lidhjen mes rajonit ballkanik dhe krahut lindor të NATO-s.
Në të njëjtën kohë, qëndrimi i saj historikisht i kujdesshëm ndaj Rusisë do të kërkonte një menaxhim diplomatik shumë të kujdesshëm. Nga ana tjetër, Lubjana do të sillte një vlerë tjetër të shtuar. Kjo sepse Sllovenia gëzon një integrim të konsoliduar evropian, përvojë të pasur institucionale dhe një pozicion gjeografik që do të përforconte vazhdimësinë strategjike të Adriatikut Verior.
Për më tepër, bashkëpunimi dypalësh që ajo ka zhvilluar tashmë me Kroacinë mund të lehtësonte përafrimet e ardhshme.
Kufijtë e parandalimit “minilateral”
Pyetja kryesore që ngrihet është: sa e aftë është realisht kjo platformë për të shërbyer si faktor parandalues (deterrence)? Përgjigja, të paktën tani për tani, kërkon maturi. Një bashkëpunim shumëpalësh mund të rrisë qëndrueshmërinë, të shkurtojë kohën e koordinimit dhe të rrisë kapacitetet reaguese ndaj krizave.
Megjithatë, ai nuk mund të zëvendësojë as praninë e KFOR-it në Kosovë dhe as rolin e NATO-s si garantuesi i fundit i sigurisë rajonale. Edhe më pak mund të zëvendësojë dialogun politik mes Beogradit dhe Prishtinës, i vetmi instrument i aftë për të adresuar çështjet e sovranitetit dhe njohjes, të cilat vijojnë të mbeten burimi kryesor i paqëndrueshmërisë në Ballkanin Perëndimor.
Parandalimi i krizave nuk lind nga deklaratat, por nga kthimi i synimeve politike në kapacitete operative të përhershme dhe të besueshme.
Sfidat strategjike për vitet në vijim
Mes viteve 2026-2028, suksesi i kësaj nisme do të varet nga një variabël themelor: aftësia e nënshkruesve për të shmangur që ky bashkëpunim të perceptohet si një front i ri i ngritur kundër Serbisë.
Nëse projekti arrin të ruajë një profil mbrojtës, teknik dhe të orientuar drejt rritjes së qëndrueshmërisë, ai mund të ndihmojë vërtet në stabilizimin e rajonit. Nëse, përkundrazi, ai përfshihet në narrativat e identitetit dhe në logjikën e përplasjeve gjeopolitike, rrezikon të ushqejë polarizime të mëtejshme.
Prandaj, sfida e vërtetë nuk ka të bëjë me numrin e anëtarëve, por me ndërtimin e institucioneve të përhershme, procedurave të ndara dhe instrumenteve operative të verifikueshme. Në një rajon ku kujtesa e konflikteve e udhëheq ende politikën, diferenca mes një deklarate të thjeshtë dhe një arkitekture reale sigurie, mund të përcaktojë ekuilibrin e ardhshëm të të gjithë Ballkanit./ Përshtati "Pamfleti" nga “Inside Over”
Croatet ne se pranojne të jene Dalmate Ilire dhe të bejne gjuhen Ilire-Shqiptare zyrtare jane të mirepritur si popull vella. Me sllave të ardhur që na shtyne jashte trojeve tona vetem gardhi e push ka na ndan. Pse mor ja qif... racen jemi kaq tutkune ne Shqiptaret dhe e harrojme historine, pse?