FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Serbia dhe Kosova po rrisin kapacitetet ushtarake në një kohë kur BE-ja dhe NATO po zgjerojnë mbështetjen për sigurinë në rajon
Rritja e shpejtë e shpenzimeve për mbrojtjen në Evropë, e nxitur nga lufta në Ukrainë dhe tensionet në Lindjen e Mesme, po ndikojnë drejtpërdrejt edhe në Ballkanin Perëndimor. Vendet e rajonit po sigurojnë qasje në armë dhe sisteme të reja ushtarake, ndërsa njëkohësisht vazhdojnë të ekzistojnë mosmarrëveshje politike dhe territoriale të pazgjidhura. Ky zhvillim po teston stabilitetin rajonal dhe aftësinë e Bashkimit Evropian për të vepruar si faktor stabilizues në fqinjësinë e tij.
Ballkani ka përjetuar konflikte të armatosura gjatë gjithë viteve 1990 dhe mbetet një rajon me tensione të brishta mes fqinjëve. Në këtë kontekst, rritja e arsenaleve ushtarake nga vendet kandidate për anëtarësim në BE po ndodh paralelisht me një proces integrimi që për shumë vite ka mbetur i ngadalshëm dhe i pasigurt.
Sipas një analize të Institutit Evropian për Studime të Sigurisë (EUISS) në Paris, tensionet e përsëritura dhe fragmentimi institucional në rajon nuk mbeten zakonisht të kufizuara në nivel lokal. Zhvillimet në Ballkan, sipas këtij instituti, shpesh shndërrohen në një provë për kohezionin politik dhe strategjik të Bashkimit Evropian.
Rritja e rolit të BE-së dhe NATO-s në sigurinë rajonale
Pas pushtimit të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, Bashkimi Evropian dhe NATO nisën një seri iniciativash financiare për të forcuar kapacitetet mbrojtëse të Evropës. Këto iniciativa kanë përfshirë edhe vendet e Ballkanit Perëndimor.
Një nga instrumentet është programi i huave Security Action for Europe (SAFE), në të cilin merr pjesë Kroacia si shtet anëtar i BE-së. Në të njëjtën kohë, NATO ka aktivizuar Peace Facility, një fond prej rreth 90 milionë eurosh që mbështet projekte sigurie në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut, Bosnje-Hercegovinë dhe Mal të Zi.
Këto programe i japin Brukselit një shkallë ndikimi mbi orientimin e politikave të mbrojtjes së vendeve pjesëmarrëse. Megjithatë, paralelisht me këtë mbështetje perëndimore, Serbia dhe Kosova po zhvillojnë gjithashtu programe të pavarura të forcimit të ushtrive të tyre.
Kjo konkurrencë ushtarake zhvillohet në të njëjtën kohë me transformimin e politikës së mbrojtjes në Evropë dhe me përpjekjet e BE-së për të zgjeruar bashkëpunimin e sigurisë me vendet kandidate.
Politika e jashtme e paqartë e Serbisë
Serbia paraqet një nga politikat e jashtme më të paqarta në rajon. Ajo ruan marrëdhënie të ngushta me Rusinë dhe Kinën, ndërsa njëkohësisht vazhdon të jetë vend kandidat për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Buxheti i saj i mbrojtjes është më i larti në Ballkan, rreth 2.2 miliardë euro në vit, duke e bërë Serbinë aktorin ushtarak më të fuqishëm në rajon.
Në të njëjtën kohë, Serbia ka eksportuar armë me vlerë mbi 800 milionë euro në Ukrainë, edhe pse ruan lidhje politike dhe energjetike me Rusinë. Ky dualizëm në politikën e jashtme ka ngritur dyshime në disa kryeqytete evropiane për orientimin strategjik të vendit.
Serbia zhvillon gjithashtu stërvitje të përbashkëta ushtarake me Kinën dhe ka blerë një pjesë të konsiderueshme të sistemeve të saj ushtarake nga Pekini, përfshirë dronë dhe sisteme të mbrojtjes kundërraketore.
Në të njëjtën kohë, Beogradi ka lidhur marrëveshje të rëndësishme me vendet perëndimore. Beogradi ka blerë avionë luftarakë Rafale nga Franca, të financuar nga bankat franceze, dhe ka bashkëpunim të rëndësishëm në fushën e armatimeve me Izraelin.
Ky kombinim partneritetesh strategjike e bën të paqartë për Bashkimin Evropian se në cilin drejtim po orientohet Serbia në planin afatgjatë.
Sipas Marko Savkoviç, këshilltar i lartë në institutin kërkimor ISAC Fund në Beograd, pyetja kryesore është natyra e sistemeve të reja ushtarake: nëse ato janë të projektuara vetëm për mbrojtje apo nëse përfshijnë edhe kapacitete ofensivë.
Ndërtimi i shpejtë i kapaciteteve ushtarake në Kosovë
Ndërkohë, edhe Kosova ka përshpejtuar ndjeshëm procesin e militarizimit dhe modernizimit të forcave të saj të sigurisë.
Një nga zhvillimet më të rëndësishme është blerja e një numri të papublikuar dronësh Bayraktar TB2 nga Turqia, të cilët konsiderohen sisteme të avancuara për mbikëqyrje dhe operacione taktike.
Megjithatë, Serbia ruan ende një epërsi të konsiderueshme ushtarake. Ushtria serbe ka rreth 22 mijë ushtarë aktivë, ndërsa Forca e Sigurisë së Kosovës (FSK) numëron rreth 5 mijë pjesëtarë.
Sipas analistëve të mbrojtjes, FSK është në një proces transformimi gradual për t’u shndërruar në një ushtri të plotë. Teknologjitë e reja, si dronët turq, synojnë të kompensojnë disavantazhin numerik dhe teknologjik ndaj Serbisë.
Kosova gjithashtu ka rritur ndjeshëm shpenzimet për mbrojtjen. Ato janë rritur nga 65 milionë euro në vitin 2021 në 208 milionë euro në vitin 2025. Qeveria në Prishtinë planifikon të investojë të paktën 1 miliard euro gjatë 4 viteve të ardhshme për modernizimin e ushtrisë.
Planet përfshijnë blerjen e helikopterëve Black Haëk, ndërtimin e një fabrike municionesh me mbështetjen e Turqisë, si dhe furnizimin me raketa antitank OMTAS, të cilat Turqia i dorëzoi në janar 2026.
Kosova gjithashtu synon anëtarësimin në NATO, edhe pse disa vende të aleancës nuk e njohin pavarësinë e saj. Sipas autoriteteve kosovare, vendi tashmë shpenzon rreth 2 për qind të prodhimit të brendshëm bruto për mbrojtjen, nivel që përputhet me objektivin e NATO-s për vendet anëtare.
Rreziku i tensioneve të reja rajonale
Rritja e kapaciteteve ushtarake në Kosovë dhe Serbi mund të rrisë tensionet në rajon, veçanërisht nëse ndodhin incidente të reja të sigurisë.
Një shembull i tillë ishte incidenti në Banjska në vitin 2023, ku militantë serbë u përplasën me policinë e Kosovës. Ngjarje të tilla tregojnë se situata mbetet e brishtë.
Ndërkohë, dialogu i ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian mes Kosovës dhe Serbisë mbetet i bllokuar dhe niveli i besimit mes palëve është shumë i ulët.
Kosova është pjesë edhe e një marrëveshjeje bashkëpunimi ushtarak me Shqipërinë dhe Kroacinë, që parashikon furnizim me armë dhe mundësi për stërvitje të përbashkëta. Serbia e ka kundërshtuar këtë iniciativë dhe e sheh forcimin ushtarak të vendeve fqinje si një zhvillim negativ për sigurinë rajonale.
Sipas Bojana Zoriç nga Instituti Evropian për Studime të Sigurisë, Serbia e interpreton çdo përpjekje të vendeve të rajonit për të rritur kapacitetet e tyre ushtarake si një veprim që mund të ndikojë negativisht në balancën e sigurisë.
Ideja për një kolegj mbrojtjeje në Ballkan
Në këtë kontekst, disa institute kërkimore kanë propozuar krijimin e një kolegji mbrojtjeje për Ballkanin, i ngjashëm me Baltic Defence College, i cili ofron arsim profesional ushtarak për vendet e rajonit të Baltikut.
Sipas analistëve, një institucion i tillë mund të shërbejë për të integruar më ngushtë Ballkanin Perëndimor në arkitekturën e sigurisë evropiane dhe për të rritur bashkëpunimin profesional mes ushtrive të rajonit.
Megjithatë, kjo ide mbetet ende në fazën e propozimit.
Komisioni Evropian ka bërë të ditur se institucioni ekzistues European Security and Defence College tashmë është i hapur për pjesëmarrës nga vendet e Ballkanit dhe se është i gatshëm të ofrojë mbështetje shtesë për partnerët kur kjo kërkohet.
Një sfidë tjetër që ndikon në stabilitetin rajonal është zhgënjimi në rritje me procesin e zgjerimit të Bashkimit Evropian.
Në shumë vende të Ballkanit Perëndimor ekziston perceptimi se procesi i anëtarësimit po zgjat shumë dhe se perspektiva evropiane është bërë më e pasigurt.
Në Serbi, sipas sondazheve, më shumë se 60 për qind e qytetarëve nuk presin më që vendi të anëtarësohet në BE.
Kjo klimë politike e ndërlikuar e bën më të vështirë për Bashkimin Evropian që të forcojë rolin e tij si garant i stabilitetit në rajon.
Një provë për rolin stabilizues të BE-së
Zhvillimet e fundit tregojnë se Ballkani Perëndimor mbetet një rajon kyç për sigurinë evropiane. Ndërsa Evropa rrit investimet në mbrojtje dhe zgjeron bashkëpunimin ushtarak me vendet kandidate, sfida kryesore për Bashkimin Evropian do të jetë balancimi i këtij angazhimi pa krijuar linja të reja ndarjeje në një rajon që ende mbart plagët e konflikteve të së kaluarës.
Aftësia e BE-së për të menaxhuar këtë proces dhe për të forcuar stabilitetin në Ballkanin Perëndimor do të jetë një test i rëndësishëm për ndikimin dhe besueshmërinë e saj si aktor strategjik në fqinjësinë e saj. /Përshtatur nga Euractiv/
E po shyqyr qe Kosoves iu mbush mendja te siguroje armatim vete se deri dje akuzonin Shqiperine, "t'na i kish dhane tanket ne bre" e "kina Shqipnine bre qe na mbron". T'majt e jotja thone Tironsit.