FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Pas pezullimit të Aktit të Praktikave të Huaja Korruptive në vitin 2025, investitorët po sinjalizojnë një ndryshim rrënjësor në zbatimin e ligjit federal. SHBA-ja po braktis rolin e saj si arbitër neutral, duke e shndërruar luftën kundër ryshfetit në një mjet presioni gjeopolitik që mbron kompanitë vendase dhe godet konkurrentët e huaj.
Në shkurt të vitit 2025, peizazhi i biznesit ndërkombëtar pësoi një tronditje të fortë kur presidenti i SHBA-së, Donald Trump, nënshkroi një urdhër ekzekutiv që pezullonte përkohësisht zbatimin e Aktit të Praktikave të Huaja Korruptive (FCPA). Ky ligj, i cili për dekada ka shërbyer si “polici globale” kundër ryshfetit jashtë shtetit, u vendos papritur në pritje. Reagimi i investitorëve ishte i menjëhershëm dhe shumë domethënës: çmimet e aksioneve për kompanitë që ishin nën hetim ose që kishin histori penalitetesh nga FCPA u rritën në mënyrë dramatike.
Brenda pak javësh, kompania mesatare e dyshuar për ryshfet fitoi rreth 6.5 miliardë dollarë në vlerë tregu. Kjo shifër tejkalon çdo gjobë tipike që mund të impononte ligji në kushte normale. Kur pezullimi përfundoi në qershor dhe ligji hyri sërish në fuqi, vëzhguesit prisnin që investitorët të tërhiqeshin, duke parashikuar rikthimin e ndjekjeve penale. Megjithatë, kjo përmbysje nuk ndodhi. Gjatë pjesës së mbetur të vitit 2025 dhe fillimit të vitit 2026, investimet në këto firma vazhduan të rriteshin, por me një specifikë alarmante: bumi nuk ishte i ndarë në mënyrë të barabartë.
Vlerësimet u rritën pothuajse ekskluzivisht për kompanitë me qendër në SHBA. Kompanitë e huaja, që teorikisht i nënshtrohen të njëjtit ligj, patën shumë pak rritje. Kjo divergjencë sugjeron një ndryshim themelor: investitorët besojnë se FCPA po shndërrohet nga një kufizim neutral në një mjet të qeverisjes ekonomike në dobi të Shteteve të Bashkuara.
FCPA u krijua në vitin 1977 për të zgjidhur një problem kritik të veprimit kolektiv. Ndërsa ryshfeti u sjell dobi kompanive individuale për të siguruar kontrata apo licenca, ai e dëmton komunitetin e biznesit në tërësi dhe komprometon sigurinë kombëtare duke krijuar lidhje të fshehta me udhëheqës të huaj, çka lehtëson spiunazhin.
Kur Kongresi e miratoi këtë ligj pas skandaleve të epokës Watergate, politikëbërësit e kuptuan se nuk mund t'i ndalonin zyrtarët e huaj të pranonin para, por mund të ndëshkonin korporatat amerikane që i paguanin ato.
Në fillim, bizneset vendase e kundërshtuan ligjin, duke argumentuar se ai i vinte në disavantazh konkurrues ndaj vendeve si Franca apo Gjermania, të cilat në atë kohë jo vetëm që e toleronin ryshfetin, por lejonin që këto pagesa të zbriteshin nga taksat.
Për t’u dhënë përgjigje këtyre shqetësimeve, Uashingtoni zgjodhi “ndërkombëtarizimin”. Në vitin 1998, fushëveprimi i ligjit u zgjerua për të mbuluar kompanitë e huaja që përdornin sistemin financiar amerikan apo ishin të listuara në bursat e SHBA-së.
Që nga ajo kohë, Departamenti i Drejtësisë (DOJ) dhe SEC kanë ndërmarrë mbi 770 aksione zbatuese, ku 41 për qind e të pandehurve ishin të huaj. Rasti Siemens në vitin 2008, ku kompania gjermane pagoi 800 milionë dollarë gjobë, mbetet një nga shembujt më domethënës të forcës së këtij kuadri ligjor.
Urdhri ekzekutiv i vitit 2025 shënoi një shkëputje të dukshme me traditën e zbatimit neutral. Duke i bërë jehonë ankesave të viteve 1970, administrata Trump pretendoi se FCPA i dëmtonte firmat amerikane përballë konkurrentëve të huaj që “nuk luanin sipas rregullave”.
Edhe pas rivendosjes së ligjit në qershor, sinjalet e dërguara nga Departamenti i Drejtësisë treguan se rregullat e lojës kishin ndryshuar. Një politikë e re e “vullnetit të vetë-zbulimit” u prezantua në maj, duke ofruar heqje dorë nga zbatimi për kompanitë që raportojnë vetë sjelljet e pahijshme.
Ndonëse duket si nxitje për transparencë, në praktikë ky hap funksionon si një “leje” për të dhënë ryshfet, pasi zbulimi i qëllimshëm minimizon rrezikun e ndëshkimit. Për më tepër, udhëzimet e përditësuara të qershorit e zhvendosën fokusin te “organizatat kriminale transnacionale” dhe “kartelet”, duke lënë mënjanë ryshfetin tipik korporativ.
Termat e paqartë u lejojnë prokurorëve ta zbatojnë ligjin në mënyrë oportuniste, duke mbrojtur “mundësitë e drejta për kompanitë amerikane”. Zyrtarë të lartë, si Matthew Galeotti nga DOJ, kanë konfirmuar se tani prioritet janë rastet që prekin interesat ekonomike ose të sigurisë së SHBA-së.
Të dhënat e vitit 2025 tregojnë se shumica e hetimeve publike përfshinin lidhje me interesat kombëtare ose grupe kriminale, duke anashkaluar shkeljet e pastra etike të korporatave vendase.
Tregjet financiare kanë arritur tashmë në përfundimin se FCPA nuk është më një kërcënim i besueshëm për firmat amerikane, por mbetet një “shpatë” kundër konkurrentëve të huaj. Kjo asimetri po krijon një rreth vicioz.
Kompanitë me seli në SHBA po i përshtatin strategjitë e tyre, duke marrë më shumë rreziqe korruptive në tregjet e huaja, të bindura se Uashingtoni nuk do t'i ndëshkojë “të vetët”.
Ky transformim i mjeteve kundër ryshfetit në një armë ekonomike kërcënon të zhbëjë të gjithë sistemin e OECD-së. Ky regjim ndërkombëtar bazohet në reciprocitet: qeveritë e tjera pranojnë të kontrollojnë firmat e tyre vetëm nëse SHBA-ja bën të njëjtën gjë.
Nëse Uashingtoni e përdor ligjin vetëm për të goditur rivalët gjeopolitikë dhe tregtarë, vendet e tjera nuk do të kenë asnjë arsye për të bashkëpunuar apo për të ndarë informacionet e inteligjencës.
Problemi origjinal i korrupsionit - ku çdo kompani detyrohet të paguajë ryshfet ose të humbasë tregun sepse asnjëra nuk i beson tjetrës - pritet të rikthehet fuqishëm. Shtetet e Bashkuara kaluan dekada duke eksportuar modelin e llogaridhënies jashtëterritoriale si shtyllën e një tregtie të ndershme.
Sot, për ta shkatërruar këtë rend, nuk nevojitet shfuqizimi i ligjit. Mjafton sinjali i qartë se epoka e zbatimit neutral ka mbaruar. Shpërbërja e këtij kuadri ligjor mund të jetë trashëgimia më e rëndë për integritetin e ekonomisë globale në vitet e ardhshme./Pamfleti nga “Foreign Affairs”
Do i mbledhe mendte e hallakatyura Daj Sami se ua ka sjelle te gjitheve ne maje te hundes me miq e armiq. Doni kujton se po shet caraca me kaush neper rruge. Oh, te keqen e mendjes qe me ke o Doni.