FLASH
Shkruar nga Karl Bildt
Tani që administrata e Donald Trump ka hedhur poshtë në mënyrë të qartë institucionet dhe marrëveshjet ndërkombëtare të bazuara në rregulla që Amerika krijoi pas Luftës së Dytë Botërore, vetë ideja e një rendi ndërkombëtar nuk është më e rëndësishme. Bota tani i përket regjimeve joliberale që synojnë të ndjekin interesat e tyre.
Dikur ishte e zakonshme të flitej për një “rend ndërkombëtar liberal”. Edhe nëse rregullimet institucionale shoqëruese nuk ishin gjithmonë tërësisht liberale, ndërkombëtare ose të rregullta, etiketa kishte përdorimet e veta. Në fund të fundit, qëllimi i një ideali nuk është të përshkruajë realitetin, por të udhëzojë sjelljen, dhe për shumë dekada, shumica e vendeve aspironin të ishin pjesë e rendit liberal dhe të kontribuonin në zhvillimin e tij (edhe nëse disa preferonin të luanin lirshëm ose ta manipulonin sistemin).
Ato ditë kanë ikur qartësisht. Kemi hyrë në një epokë të re të çrregullimit global. Natyrisht, rritja e vazhdueshme e Kinës dhe ekonomive të tjera në zhvillim do të përbënte gjithmonë një sfidë për marrëveshjet që u krijuan nga fuqitë perëndimore pas Luftës së Dytë Botërore. Por faktori vendimtar në rënien e rendit ndërkombëtar liberal është se arkitekti i tij kryesor, Shtetet e Bashkuara, e kanë braktisur atë. Udhëheqësit amerikanë nuk i bëjnë më jehonë angazhimit të John F. Kennedy-t për të "paguar çdo çmim, për të mbajtur çdo barrë, për t'u përballur me çdo vështirësi, për të mbështetur çdo mik, për t'iu kundërvënë çdo armiku për të siguruar mbijetesën dhe suksesin e lirisë".
Është e vërtetë që SHBA-të nuk kanë qenë gjithmonë konsistente në respektimin e ligjit ndërkombëtar apo në mbështetjen e Kombeve të Bashkuara dhe rrjeteve të saj shumëpalëshe të bashkëpunimit. Por nuk ka dyshim se pa mbështetjen amerikane, e gjithë kjo ndërtesë do të ishte shkatërruar, siç duket se po ndodh tani.
Nën administratën e dytë të Presidentit Donald Trump, SHBA-të janë bërë të qarta në denoncimin e rendit të vjetër liberal, me Sekretarin e Shtetit Marco Rubio që argumenton se ai "jo vetëm që është i vjetëruar; tani është një armë që përdoret kundër nesh".
Sipas përkufizimit, një rend ndërkombëtar përfshin disa rregulla të përbashkëta. Por administrata Trump është hapur armiqësore ndaj çdo kufizimi të tillë. Ajo po ndjek në mënyrë të qartë një politikë të vendosjes së interesave të veta të vetëpërcaktuara mbi çdo gjë tjetër, dhe ka treguar gatishmëri, madje etje, për të brutalizuar miqtë dhe aleatët në këtë proces.
Tarifat ndëshkuese të Trump janë vetëm një pjesë e historisë. Ai ka hedhur poshtë të gjithë rregulloren, duke përfshirë edhe vendosjen e tarifave të importit për arsye që nuk kanë të bëjnë fare me tregtinë. Ndërsa është ende herët, nuk ka dyshim se ekonomia globale do të paguajë një çmim të rëndë për mbretërimin shkatërrues të Trump, me ekonominë amerikane ndoshta që do të vuajë më shumë në planin afatgjatë.
Vetë koncepti i së drejtës ndërkombëtare është fshirë pothuajse nga hartimi i politikave të jashtme dhe ekonomike të SHBA-së. Pikëpamja e gjatë e gjeopolitikës si një garë midis regjimeve demokratike dhe autoritare tani duket krejtësisht e parëndësishme. Trump dhe të emëruarit e tij flasin për të drejtat e njeriut vetëm në mënyrë selektive, si kur lëshojnë pretendime të rreme për një gjenocid që po kryhet kundër fermerëve të bardhë në Afrikën e Jugut (ndërkohë, palestinezët në Gaza dhe Bregun Perëndimor mezi meritojnë të përmenden).
Në SHBA ka pasur një reagim të kuptueshëm kundër “luftërave të përjetshme” në Afganistan dhe Irak, si dhe një pranim të vonuar se vendet e huaja nuk mund të riorganizohen thjesht nga diktatura amerikane. Momenti “unipolar” i fuqisë së pakrahasueshme të SHBA-së, midis rënies së Murit të Berlinit dhe shfaqjes së Kinës si një superfuqi teknologjike, padyshim që i dha shtysë arrogancës amerikane.
Por tani lavjerrësi është lëkundur plotësisht në drejtimin tjetër. Nga Groenlanda në Kanalin e Panamasë, SHBA-të janë bërë një motor i çrregullimit ndërkombëtar, duke u bashkuar me vende si Rusia, me luftën e saj iluzive të agresionit kundër Ukrainës dhe luftën në hije që po përhapet si kërpudhat kundër Bashkimit Evropian. Ndërkohë, rajone të gjera, nga Briri i Afrikës në Sudan dhe përmes Sahelit, po zhyten në konflikt dhe kaos, dhe askush nuk duket se interesohet. Në fakt, SHBA-të janë të zëna me "luftën e tyre të vogël të zgjedhur" kundër regjimit të Nicolás Maduro në Venezuelë.
Pavarësisht fuqisë së saj industriale dhe burimeve detare në zgjerim, Kina nuk ka gjasa ta mbushë boshllëkun e lënë nga SHBA-të. Deri më tani, kinezët kanë ecur me kujdes, duke i rezistuar fuqimisht asaj që e shohin si ngacmim nga SHBA-të, por duke u përmbajtur nga ndërhyrja në konflikte të ndryshme në të gjithë botën. Kina dëshiron në mënyrë të qartë një rend të ri global, jo një vazhdim të rendit liberal të udhëhequr nga SHBA-të që mbizotëroi për tetë dekada pas Luftës së Dytë Botërore.
Por nuk ka ndonjë rend të ri në horizont. Kemi hyrë në një periudhë çrregullimi global, me regjime joliberale që po fitojnë terren dhe strukturat e vjetra ndërkombëtare që po shemben. Këto trende do të ishin mjaft të rrezikshme në izolim; ato janë edhe më të rrezikshme përballë ndryshimeve klimatike, rreziqeve të pandemisë dhe teknologjive potencialisht shkatërruese si inteligjenca artificiale.
Bashkëpunimi i nevojshëm për të menaxhuar këto kërcënime nuk është në horizont. Nëse ka ndonjë shpresë në këtë epokë të kaosit global, ajo do të qëndrojë në koalicionet plurilaterale të përqendruara në çështje specifike, rregullat tregtare, shëndeti global dhe tranzicioni energjetik, ndër të tjera. Vendet që i njohin rreziqet me të cilat përballemi do të duhet të gjejnë mënyra të reja për t'u bashkuar vetë. /Përshtatur nga Project Syndicate/
Carl Bildt është ish-kryeministër dhe ministër i jashtëm i Suedisë
Lini një Përgjigje