FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Hapja e Ngushticës së Hormuzit, e ardhmja e programit bërthamor iranian dhe përfshirja e Libanit mbeten çështje të paqarta, ndërsa detajet e memorandumit të mirëkuptimit nuk janë publikuar ende...
Presidenti amerikan Donald Trump dhe zyrtarët iranianë kanë shpallur përfundimin e menjëhershëm të luftës mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit. Trump deklaroi se “nafta do të rrjedhë sërish në të dyja anët e rajonit dhe për botën”.
Megjithatë, disa orë pas njoftimeve, përmbajtja e saktë e marrëveshjes mbeti e paqartë. Teksti përfundimtar i memorandumit të mirëkuptimit nuk është publikuar dhe mungojnë detaje për çështje kyçe si statusi i Ngushticës së Hormuzit, programi bërthamor iranian dhe situata në Liban.
Trump deklaroi për The New York Times se SHBA-ja mund të rifillojë sulmet ushtarake nëse Teherani nuk arrin një marrëveshje bërthamore gjatë negociatave më të gjera që pritet të nisin të premten.
Ngushtica e Hormuzit
Të dielën në mbrëmje, Trump njoftoi se kishte autorizuar hapjen pa tarifa të Ngushticës së Hormuzit dhe heqjen e menjëhershme të bllokadës detare amerikane.
Megjithatë, vetëm një orë më vonë, ai sqaroi se hapja e rrugës strategjike detare do të varet nga nënshkrimi i një marrëveshjeje të planifikuar për të premten dhe se ajo do të shërbejë fillimisht për operacionet e pastrimit të minave detare.
Kryeministri pakistanez Shehbaz Sharif, i cili ndërmjetësoi negociatat, nuk përmendi Ngushticën e Hormuzit në deklaratën e tij fillestare. Ndërkohë, agjencia shtetërore iraniane Mehr raportoi se memorandumi parashikon rihapjen e saj brenda 30 ditëve sipas “rregullimeve iraniane”.
SHBA-ja ka kundërshtuar prej kohësh çdo sistem tarifimi ose kontrolli të trafikut detar në këtë ngushticë. Edhe liderët e Britanisë së Madhe, Francës, Gjermanisë dhe Italisë theksuan se rihapja duhet të jetë pa kushte dhe të garantojë liri të plotë lundrimi.
Pavarësisht pasigurive, çmimet globale të naftës ranë ndjeshëm pas njoftimeve. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se rikthimi i plotë i prodhimit energjetik në Gjirin Persik mund të kërkojë muaj ose vite, pasi një pjesë e infrastrukturës është dëmtuar nga sulmet me dronë. Po ashtu mbetet e paqartë nëse kompanitë e transportit detar dhe siguruesit do ta konsiderojnë kalimin nëpër ngushticë mjaftueshëm të sigurt.
Libani
Një tjetër pikë e rëndësishme është nëse marrëveshja përfshin edhe Libanin. Zëvendësministri i Jashtëm iranian, Kazem Gharibabadi, deklaroi se marrëveshja parashikon “fund të përhershëm dhe të menjëhershëm të luftës në të gjitha frontet, përfshirë Libanin”.
Të njëjtin qëndrim mbajti edhe kryeministri pakistanez Sharif, i cili tha se të dyja palët kanë rënë dakord për ndërprerjen e menjëhershme dhe të përhershme të operacioneve ushtarake në të gjitha frontet, përfshirë Libanin.
Megjithatë, Trump nuk e përmendi Libanin në deklaratat e tij të para, duke u fokusuar pothuajse ekskluzivisht te Ngushtica e Hormuzit. Kjo mund të krijojë vështirësi për Izraelin, i cili nuk ka qenë pjesë e negociatave SHBA-Iran. Kryeministri Benjamin Netanyahu nuk reagoi menjëherë ndaj lajmit për marrëveshjen dhe përballet me presione të brendshme politike që mund ta shtyjnë të vazhdojë veprimet kundër Iranit dhe aleatëve të tij rajonalë, përfshirë Hezbollahun në Liban.
Planet për shpalljen e marrëveshjes të dielën u shtynë pas një sulmi izraelit në Bejrut, ku u shkatërrua një ndërtesë në periferinë jugore të kryeqytetit libanez, duke lënë 3 të vrarë dhe 6 të plagosur. Sipas Trumpit, sulmi e vonoi nënshkrimin e marrëveshjes me disa orë.
Marrëdhëniet mes Trumpit dhe Netanyahut janë tensionuar vazhdimisht për shkak të operacioneve ushtarake izraelite në Liban. Mediat amerikane raportuan se Trump ka shprehur pakënaqësi të fortë ndaj vendimeve të kryeministrit izraelit për vazhdimin e sulmeve.
Programi bërthamor iranian
Çështja më e rëndësishme, ajo e programit bërthamor iranian, mbetet ende e pazgjidhur. Trump përsëriti të dielën se “Irani nuk do të ketë kurrë armë bërthamore”, por zyrtarë pakistanezë i thanë agjencisë Associated Press se negociatat për programin bërthamor do të vazhdojnë gjatë 60 ditëve të ardhshme.
Presidenti amerikan paralajmëroi gjithashtu se dështimi i Teheranit për të arritur një marrëveshje bërthamore mund të çojë në sulme të reja ushtarake amerikane.
Në një deklaratë të përbashkët, Britania e Madhe, Franca, Gjermania dhe Italia mbështetën këtë qasje, duke njoftuar se janë të gatshme të heqin sanksione të caktuara nëse Irani ndërmerr hapa të qartë dhe të verifikueshëm për kufizimin e programit të tij bërthamor.
Irani vazhdon të këmbëngulë se programi i tij ka qëllime paqësore dhe deri tani nuk ka pranuar publikisht të heqë dorë nga rezervat e uraniumit të pasuruar. Besohet se një pjesë e këtij materiali ndodhet në tre objekte bërthamore që pësuan dëme të rënda nga sulmet amerikane vitin e kaluar.
Trump përballet me presion politik për të siguruar një marrëveshje më të fortë se ajo e vitit 2015, e negociuar nga administrata e Barack Obamës. SHBA-ja u tërhoq nga ajo marrëveshje gjatë mandatit të parë të Trumpit, ndërsa Irani më pas rriti ndjeshëm nivelin e pasurimit të uraniumit.
Fati i rezervave aktuale të uraniumit të pasuruar pritet të jetë një nga temat më të rëndësishme të negociatave që do të zhvillohen në javët e ardhshme. Senatori republikan Lindsey Graham deklaroi se do t’i ndjekë nga afër këto bisedime. /Përshtati Pamfleti nga The Guardian/
Lini një Përgjigje