FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Për muaj të tërë, Ukraina është përfshirë në një debat të nxehtë nëse vendi duhet të mbajë zgjedhje presidenciale në mars të vitit të ardhshëm siç ishte planifikuar fillimisht.
Por si mund të zhvillohen zgjedhje gjatë një lufte?
Të gjitha zgjedhjet, përfshirë ato presidenciale, janë të ndaluara sipas ligjit aktual ushtarak të vendit, i vendosur pasi Rusia nisi pushtimin e saj në shkallë të plotë në shkurt 2022.
Shumë në Ukrainë janë të indinjuar nga ideja, nga frika se një votim mund ta shpërqendrojë kombin nga lufta e tij për mbijetesë.
Tensionet u zbutën pasi Presidenti Volodymyr Zelensky tha në nëntor se "nuk ishte koha e duhur" për zgjedhje.
Por çështja duket se është larg përfundimit dhe ka nxitur një konfrontim politik të paparë në vend që nga fillimi i pushtimit rus.
Një nga debatet më të mëdha politike nuk qëndron në Ukrainë por në SHBA.
“Diskutimi për zgjedhjet në Ukrainë po shtyhet pjesërisht nga politikanët amerikanë përpara zgjedhjeve të vendit në vitin 2024, veçanërisht nga një grup i vogël brenda partisë republikane”, tha Olha Aivazovska, kryetare e rrjetit të monitorimit të zgjedhjeve Opora.
Ajo argumenton se disa republikanë të djathtë po e përdorin këtë çështje për të justifikuar kërkesën e tyre për të bllokuar ndihmën ushtarake për Ukrainën.
Dhe këto zëra po bëhen më të forta. Ndërsa pikëpamjet izolacioniste të Donald Trump fitojnë ndikim më të madh në partinë republikane, çështja e mbështetjes për Ukrainën përfshihet në politikën e brendshme të SHBA dhe ndarjet partiake.
Edhe pse shumë republikanë mbështesin Ukrainën, "kjo nuk do të thotë se krahu i djathtë ekstrem i kësaj partie nuk do ta përdorë këtë temë kundër Ukrainës vitin e ardhshëm gjatë zgjedhjeve presidenciale në SHBA," tha Aivazovska.
Senatori republikan amerikan Lindsey Graham i kishte parasysh këto zëra kur, gjatë vizitës së tij në gusht në Kiev, tha se Ukraina duhet të mbajë zgjedhjet presidenciale në vitin 2024.
Dhe Presidenti Zelensky e kupton se ai duhet të trajtojë këtë retorikë në rritje që vjen nga SHBA, aleati kryesor i Ukrainës dhe ndihma e saj ushtarake është jetike për të luftuar pushtimin e Rusisë.
Deri kohët e fundit, Zelensky nuk i ka refuzuar zgjedhjet plotësisht. Ai renditi të gjitha sfidat, si siguria, legjislacioni dhe financimi, dhe shtoi se ishte "gati" dhe do të kandidonte për një mandat të dytë nëse zgjedhjet zhvillohen në kohë lufte.
Reagimi i brendshëm
Edhe nëse ligji ushtarak ndryshohet për të lejuar zgjedhjet, ka shumë pengesa për mbajtjen e një votimi. Dy nga sfidat kryesore janë siguria e vendit dhe zhvendosja e popullsisë.
"Është e pamundur të zhvillohen zgjedhje gjatë luftës kur miliona qytetarë tanë janë jashtë vendit ose të zhvendosur brenda vendit. Është e pamundur të zhvillohen zgjedhje kur ne nuk mund të garantojmë siguri për qytetarët tanë, kur ushtarët tanë... nuk mund të votojnë ose të emërohen si kandidatë", u shpreh Olena Shulyak, deputete dhe kreu i partisë në pushtet Shërbëtori i Popullit.
Sfida të tjera përfshijnë dëmtimin e shkollave, të cilat zakonisht përdoren si qendra votimi, dhe mungesa e fondeve.
Ekspertët bien dakord se në rrethanat aktuale, mbajtja e zgjedhjeve të lira dhe të ndershme me një proces politik konkurrues thjesht nuk është e mundur.
Nuk është për t'u habitur që ideja për të pasur zgjedhje presidenciale është thellësisht jopopullore në Ukrainë. Një sondazh i kryer nga Instituti Ndërkombëtar i Sociologjisë i Kievit në nëntor tregoi se më shumë se 80% e të anketuarve donin të kishin zgjedhje vetëm pasi të kishte përfunduar lufta.
Deputetët si nga opozita ashtu edhe nga partitë në pushtet pohojnë vazhdimisht se është gabim të zhvillohen zgjedhje vitin e ardhshëm.
Por deklaratat e paqarta të Presidentit Zelensky për mundësinë e mbajtjes së zgjedhjeve kanë ngjallur një reagim të brendshëm.
Deputetët dhe mediat e opozitës filluan të raportojnë se autoritetet po përgatiteshin për të mbajtur zgjedhjet presidenciale në vitin 2024. Madje disa politikanë njoftuan planet për të kandiduar për presidencën.
U rritën spekulimet se popullariteti i Presidentit Zelensky do të binte për shkak të ngërçit në vijën e parë, dhe për këtë arsye ai donte t'i mbante zgjedhjet në vitin 2024 siç ishte planifikuar, ndërsa vlerësimet e tij në sondazhe ishin ende të larta.
Në një përpjekje për të shuar thashethemet, presidenti bëri një fjalim televiziv në fillim të nëntorit dhe tha se "nuk është koha e duhur për zgjedhje".
Kur do të ketë zgjedhje në Ukrainë?
Alina Zagoruyko, një deputete dhe kryetare e nënkomisionit parlamentar për zgjedhjet dhe referendumet, argumenton se Volodymyr Zelensky do të mbetet si president legjitim edhe pasi mandati i tij të përfundojë pranverën e ardhshme.
Neni 108 i kushtetutës së Ukrainës thotë se kreu aktual i shtetit i kryen detyrat e tij ose të saj derisa një president i sapozgjedhur të marrë detyrën.
Por nëse lufta zgjat shumë më gjatë, atëherë në një moment "mund të jetë një problem dhe ne mund të kemi nevojë të shqyrtojmë mundësitë e mbajtjes së zgjedhjeve edhe në kushte të tilla," tha Zagoruyko.
Megjithatë, shumica e politikanëve dhe ekspertëve pajtohen se duhet të fillojnë përgatitjet për zgjedhjet e pasluftës tani.
Shumë fshatra dhe qytete si Bakhmut ose Avdiivka janë në gërmadha. Shumica e popullsisë së tyre ose është e vdekur ose e shpërndarë në të gjithë vendin dhe më gjerë. Infrastruktura zgjedhore është shkatërruar. Mbajtja e zgjedhjeve në ato zona do të jetë jashtëzakonisht sfiduese edhe në kohë paqeje.
Një çështje tjetër janë votuesit. Nga tetë milionë refugjatë ukrainas, shumë prej tyre nuk kanë gjasa të kthehen shpejt në shtëpi edhe pas përfundimit të luftës. /BBC
Lini një Përgjigje