FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Krieg, Imperium und die vergessene Macht der Vereinten Nationen
Die letzten acht Jahrzehnte relativen Weltfriedens basierten auf zwei revolutionären Überzeugungen: dass Angriffskriege inakzeptabel sind und dass das Zeitalter der Imperien beendet werden muss. Der erste Grundsatz entstand aus dem Gemetzel zweier Weltkriege, die zusammen etwa hundert Millionen Menschenleben forderten. Der zweite Grundsatz wurzelt in Jahrhunderten kolonialer Herrschaft und Kriegen um Selbstbestimmung in Asien, Afrika und Lateinamerika. Die Charta der Vereinten Nationen, die im Juni 1945 in San Francisco unterzeichnet wurde, gab beiden Überzeugungen eine politische Form.
Seitdem blieb die Welt von einem verheerenden Krieg zwischen Großmächten verschont. Noch bemerkenswerter war die Auflösung der europäischen Kolonialreiche und deren Ersetzung durch ein neues System von fast 200 souveränen Staaten. Beide Entwicklungen schufen die Voraussetzungen für bedeutende Fortschritte im menschlichen Wohlergehen. Natürlich hat die Welt seit dem Zweiten Weltkrieg viele Konflikte erlebt, darunter brutale Dekolonisierungskriege, und Wirtschaftswachstum ging mit tiefgreifenden Ungleichheiten und Umweltzerstörung einher. Dennoch bleibt unbestreitbar, dass die vergangenen 80 Jahre für Milliarden von Menschen eine Zeit relativen Friedens und zunehmenden Wohlstands waren.
Diese Ära neigt sich dem Ende zu. Die beiden Grundprinzipien – kein Krieg, kein Imperium –, die Säulen des langjährigen Friedens, bröckeln rapide. Die Anzeichen sind eindeutig. Kriege zwischen Staaten und Bürgerkriege haben in den letzten Jahren dramatisch zugenommen und unermessliches Leid über Hunderte Millionen Menschen gebracht. Die Großmächte selbst haben Angriffskriege begonnen, darunter die russische Invasion in der Ukraine und der gemeinsame Krieg der USA und Israels gegen den Iran. Atommächte modernisieren und erweitern ihre Arsenale, strategische Rüstungskontrollabkommen wurden aufgekündigt, Atomanlagen sind Ziel militärischer Angriffe geworden, und Staaten jeder Größe rüsten in einem Ausmaß auf, wie es seit den 1980er Jahren nicht mehr beobachtet wurde. In der Ukraine, in Palästina, im Sudan und nun auch im Iran manifestiert sich Diplomatie nur in schwacher und fragmentierter Form. Die Vereinten Nationen sind derweil in den Friedensbemühungen nahezu völlig abwesend.
Die gängigste Erklärung für diese Krise ist der Zusammenbruch der sogenannten „liberalen“ oder „regelbasierten“ internationalen Ordnung, eines Systems, das nach dem Kalten Krieg auf der Grundlage der amerikanischen militärischen und finanziellen Vorherrschaft errichtet wurde. Washingtons Rückzug aus multilateralen Bündnissen und Institutionen wie der NATO und der Welthandelsorganisation zeigt, dass diese Ordnung zerfällt.
Die liberale internationale Ordnung war nicht der Ursprung dauerhaften Friedens. Im Gegenteil, sie schwächte in vielerlei Hinsicht genau jene Überzeugungen, auf denen der Frieden beruhte.
Katastrofa e vërtetë është braktisja e bindjeve kundër luftës dhe kundër perandorisë nga shtetet dhe opinionet publike. Kjo nuk ka ardhur vetëm nga tërheqja amerikane, por nga erozioni i lidershipit moral ndërkombëtar dhe i kujtesës kolektive që dikur i mbante gjallë këto parime.
Në analizën e publikuar në Foreign Affairs nga Thant Myint-U, theksohet se kjo është një krizë imagjinate dhe kujtese historike, një harresë jo vetëm e luftës dhe perandorisë, por edhe e suksesit të jashtëzakonshëm të Kombeve të Bashkuara në dekadat e para të ekzistencës së tyre.
Kjo histori e harruar ka rëndësi të madhe sepse bota që po lind sot, një botë ku asnjë fuqi e vetme nuk mund të organizojë politikën globale sipas interesave të veta, i ngjan më shumë sistemit të hershëm të OKB-së nga vitet 1955-1990 sesa periudhës së dominimit amerikan pas Luftës së Ftohtë. Lufta e fundit SHBA-Izrael kundër Iranit mund të jetë paralajmërim për konfliktet e së ardhmes: luftëra mes shteteve ku palët do të kërkojnë një “rrugëdalje” diplomatike. Në të kaluarën, pikërisht në momente të tilla sekretarët e përgjithshëm të OKB-së luanin rol vendimtar, duke krijuar jo thjesht dalje nga kriza, por zgjidhje që ruanin paqen dhe forconin ndalimin e luftërave agresive dhe rikthimit të perandorive.
Autori argumenton se Kombet e Bashkuara mund të rindërtohen. Por kjo kërkon më shumë sesa reforma institucionale. Duhet rikthyer fuqia politike dhe morale e dy bindjeve themelore: kundër luftës dhe kundër perandorisë. Kjo kërkon lidership politik që t’i mbrojë ato hapur, një sekretar të ri të përgjithshëm të OKB-së që t’i zbatojë në praktikë dhe një opinion publik global që të kërkojë sërish një botë pa luftë dhe pa dominim imperial.
Një botë e ribërë
Kombet e Bashkuara nuk lindën fillimisht si një projekt liberal. Fillimisht ato u konceptuan si vazhdim i aleancës së kohës së luftës, një mekanizëm sigurie kolektive që do të shtypte çdo agresion të ardhshëm, madje me bombardues amerikanë dhe sovjetikë që do të operonin bashkërisht nga baza ajrore në mbarë botën.
Por kishte edhe vizione të tjera më të gjera për OKB-në, që e shihnin atë si një organizatë ku shtetet e vogla do të kishin zë dhe do të bashkëpunonin për një botë më të drejtë. Karta e OKB-së përfaqësonte kompromisin mes këtyre ideve. Në kohën e nënshkrimit të saj, SHBA dhe Bashkimi Sovjetik kishin nisur tashmë të shihnin njëri-tjetrin si rivalë dhe donin të siguronin që organizata të pengonte mbi të gjitha një luftë të tretë botërore.
Pesë anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit, Kina, Franca, Bashkimi Sovjetik, Britania e Madhe dhe SHBA, morën të drejtën e vetos për të garantuar që OKB-ja të mos shndërrohej kurrë në aleancë kundër ndonjërit prej tyre. Ata shpresonin se duke i mbajtur të gjithë brenda të njëjtit sistem, edhe me koston e paralizës institucionale, do të shmangej përsëritja e fatit të Lidhjes së Kombeve.
Këshilli i Sigurimit shpejt u bllokua nga rivaliteti i Luftës së Ftohtë dhe dështoi të ndalonte konflikte si lufta në Kore. Megjithatë, OKB-ja si institucion filloi të fitonte rëndësi falë rolit të sekretarëve të përgjithshëm si ndërmjetësues globalë.
Gjatë krizës së Suezit në vitin 1956, sekretari i përgjithshëm suedez Dag Hammarskjöld krijoi pothuajse brenda natës forcën e parë paqeruajtëse të OKB-së, duke u ofruar Francës, Izraelit dhe Britanisë një mënyrë të pranueshme për t’u tërhequr nga pushtimi i Egjiptit. Kështu, parimi kundër luftërave agresive mori formë konkrete.
Në të njëjtën kohë, bindja se perandoritë duhet të përfundonin po merrte jetë. Përfaqësuesit e shteteve të sapopavarësuara nga Azia dhe Afrika mbërritën në Nju Jork dhe e transformuan OKB-në në institucionin e parë vërtet universal të njerëzimit. Ata këmbëngulën që parimet e barazisë sovrane dhe dinjitetit njerëzor të zbatoheshin për të gjithë popujt.
Në vitin 1960, Asambleja e Përgjithshme miratoi Deklaratën për Dhënien e Pavarësisë Vendeve dhe Popujve Kolonialë, duke vendosur qartë OKB-në në anën e lëvizjeve kundër kolonializmit.
Mandati universal
Shtete si India, Gana dhe Indonezia, së bashku me vende neutrale si Suedia, Irlanda dhe Jugosllavia, besonin se bota e re e shteteve sovrane nuk duhej të mbahej peng nga rivaliteti SHBA-BRSS. Ata kundërshtonin logjikën e Luftës së Ftohtë dhe mendonin se vetëm bashkëpunimi global mbi bazën e barazisë sovrane mund të shmangte shkatërrimin atomik.
Gjatë krizës së raketave në Kubë në vitin 1962, sekretari i përgjithshëm U Thant luajti rol vendimtar në uljen e tensioneve. Përmes mesazheve publike dhe private drejtuar John F. Kennedy-t dhe Nikita Hrushovit, si dhe përmes kontakteve me Fidel Castron në Havana, ai u pozicionua si ndërmjetësues neutral në një moment kur bota ishte pranë luftës bërthamore.
Më pas erdhën edhe ndërmjetësime të tjera të suksesshme, nga Qiproja te konflikti mes Indisë dhe Pakistanit për Kashmirin në vitin 1965. Në Kongo, OKB-ja ndërhyri kundër forcave separatiste dhe ndikimit kolonial belg, duke mobilizuar trupa ndërkombëtare që ndihmuan në ruajtjen e integritetit territorial të vendit.
Megjithatë, me kalimin e kohës, qëndrimi amerikan ndaj OKB-së filloi të ndryshonte. Përpjekjet e U Thant për paqe në Vietnam dhe kërkesat për tërheqjen izraelite nga territoret e pushtuara pas vitit 1967 krijuan tensione me Uashingtonin.
Në vitet 1970, OKB-ja mbështeti lëvizjet çlirimtare në Afrikën Jugore dhe promovoi një rend të ri ekonomik ndërkombëtar që kërkonte kushte më të drejta tregtare dhe kontroll më të madh të vendeve të varfra mbi burimet natyrore.
Por në Perëndim po konsolidohej një vizion tjetër: një rend global i dominuar nga SHBA dhe tregjet perëndimore, ku një OKB e pavarur dhe aktive kishte gjithnjë e më pak hapësirë.
Rendi i ri botëror
Nach dem Ende des Kalten Krieges erfuhr die UNO erneut einen tiefgreifenden Wandel, diesmal unter dem Einfluss der amerikanischen Vorherrschaft. Die Vermittlung zwischen Staaten wurde durch Interventionen in Bürgerkriegen ersetzt. Die Souveränität der Staaten wurde zunehmend als bedingt angesehen, und die Interventionen in Somalia, Haiti und Libyen schufen neue Präzedenzfälle.
Dem Autor zufolge lag das Problem nicht im Schutz der Menschenrechte oder der Beendigung von Bürgerkriegen. Das Problem bestand vielmehr darin, dass Interventionen zunehmend als Instrumente amerikanischer Macht und nicht als universelle Umsetzung der UN-Charta wahrgenommen wurden.
Der Einmarsch der USA in den Irak 2003 war ein schwerer Schlag für das Prinzip gegen Angriffskriege. Als Russland in die Ukraine einmarschierte, waren bereits zwei fundamentale Grundpfeiler des internationalen Systems geschwächt.
Die Zukunft des Friedens
Der Autor argumentiert, dass wir heute zu den ursprünglichen Überzeugungen im Zentrum der globalen Politik zurückkehren müssen: nicht Krieg und nicht Imperium. Seiner Ansicht nach handelt es sich dabei nicht um abstrakte Ideale, sondern um die Grundlagen, auf denen die friedlichste Periode der Menschheitsgeschichte beruht.
Er ruft die Staaten aller Regionen zur Zusammenarbeit bei der Verteidigung dieser Prinzipien auf, fordert den nächsten UN-Generalsekretär auf, mutig in die gefährlichsten Konflikte einzugreifen, und fordert die Öffentlichkeit auf, sich an die durch Kriege und Kolonialismus verursachten Katastrophen zu erinnern.
Laut einer Analyse von ForeignAffairs wird der internationale Frieden ohne die Aufarbeitung der Geschichte und ohne eine neue globale Führung in den kommenden Jahrzehnten zunehmend fragil bleiben. /Adaptiert aus einer Broschüre /
Rendi nuk mbahet me satelite e bubuzhele qe votojne e ushqehen me bajgat e elefanteve. Sekreti qe nuk eshte sekret eshte qe te vihen ligje te ndershme e te pastra qe te kemi nje bote te mrekullueshme.