FLASH
Shkruar nga Hamidreza Azizi
Konflikti po shërben si provë për identitetin dhe politikën shiite
Në javët e fundit para vdekjes, udhëheqësi suprem iranian Ali Khamenei e paraqiti armiqësinë në rritje të presidentit amerikan Donald Trump në terma fetarë dhe qartësisht shiitë. Duke refuzuar thirrjet për kapitullim, ai solli si shembull Imam Huseinin, imam i tretë dhe udhëheqës shpirtëror i shiitëve, i cili refuzoi t’i betohej besnikëri Jezidit, sundimtarit omejad që në kujtesën shiite lidhet me tiraninë dhe padrejtësinë. Në këtë kuptim, qëndresa nuk ishte vetëm një domosdoshmëri strategjike, por një vlerë e rrënjosur në histori dhe identitet.
Kjo mënyrë interpretimi nuk u zhduk me vdekjen e Khameneit. Përkundrazi, figura politike, klerikë dhe komunitete shiite në gjithë rajonin e kanë përvetësuar këtë retorikë dhe simbolikë, duke reflektuar shqetësimin dhe ndjesinë në rritje të cenueshmërisë. Në Liban, dobësimi në vitet e fundit i Hezbollahut kishte ndryshuar tashmë ekuilibrin sektar. Operacionet agresive izraelite në zonat me popullsi shiite gjatë muajit të fundit kanë forcuar perceptimin se Izraeli dhe aleati i tij, Shtetet e Bashkuara, synojnë ndëshkimin kolektiv të shiitëve.
Në Irak, sulmet e përsëritura të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Forcave të Mobilizimit Popullor (PMF), një koalicion grupesh të armatosura që veprojnë si brenda, ashtu edhe jashtë strukturave formale shtetërore, e kanë bërë më të vështirë për disa fraksione të qëndrojnë jashtë konfliktit. Edhe më gjerë, reagimet ndaj vrasjes së Khameneit në vende si Pakistani tregojnë se konflikti po interpretohet në një këndvështrim më të gjerë komunitar dhe fetar.
Lufta po rrit rëndësinë e identitetit shiit në disa fusha njëkohësisht dhe po ndryshon mënyrën se si aktorët politikë dhe ushtarakë vlerësojnë interesat dhe rreziqet e tyre. Grupet që më parë mund të qëndronin në periferi po bëhen më të prira të përfshihen, ndërsa ato që janë tashmë në luftë përballen me presion në rritje për përshkallëzim.
Si pasojë krijohet një cikël reagimesh: veprimet e nxitura nga frika e margjinalizimit shkaktojnë kundërpërgjigje që alarmojnë gjithnjë e më shumë njerëz, duke zgjeruar bazën sociale të mobilizimit shiit. “Boshti i rezistencës”, rrjeti i aleatëve dhe aktorëve jo-shtetërorë të lidhur me Iranin, ka pësuar goditje të shumta që nga viti 2023. Megjithatë, veprimet e vazhdueshme ushtarake të SHBA-së dhe Izraelit mund të çojnë në rikonfigurimin e tij, jo domosdoshmërisht përmes drejtimit të Teheranit, por si rezultat i një shtyse më organike që buron nga identiteti shiit nën presion.
Formimi i ankthit shiit
Vrasja e Khameneit nuk ishte thjesht një ngjarje politike brenda Iranit. Ajo pati jehonë në komunitetet shiite përtej kufijve të vendit, duke treguar ndikimin e autoritetit të tij në rajon. Në Pakistan, vdekja e tij shkaktoi protesta nga grupe shiite, disa prej të cilave u bënë të dhunshme, ndërsa pjesëmarrësit e konsideronin atë si udhëheqës fetar. Në Bahrein, ku shumica e popullsisë është shiite por vendi drejtohet nga një familje mbretërore sunite, protestuesit u përplasën me forcat e sigurisë dhe shprehën mbështetje për Iranin.
Këto reagime, edhe pse jo të njëjta kudo, tregojnë se zhvillimet në Iran interpretohen përmes një ndjenje identiteti dhe fati të përbashkët fetar. Vdekja e Khameneit përforcoi gjithashtu një perceptim që kishte filluar të formohej: se balanca e fuqisë në rajon po zhvendoset në mënyrë të pafavorshme për shiitët.
Në Liban, pozicioni i Hezbollahut ishte dobësuar pas luftës së vitit 2024 me Izraelin. Sulmet e fundit izraelite, përfshirë ato të 8 prillit që shkaktuan qindra viktima në zona me popullsi shiite, e kanë thelluar këtë perceptim. Raportime mediatike kanë sugjeruar gjithashtu se zyrtarë izraelitë kanë inkurajuar komunitete të tjera të dëbojnë shiitët nga zonat e tyre, duke rritur ndjesinë e kërcënimit kolektiv.
Në Irak, rënia e Bashar al-Asadit në vitin 2024 dhe ardhja në pushtet e një rendi të ri politik në Siri kanë ngritur shqetësime për fuqizimin e rrjeteve sunite militante. Kjo është veçanërisht e ndjeshme për shkak të historisë sektare të Irakut dhe përvojës së luftës kundër ISIS-it.
Deklaratat e zyrtarëve amerikanë për një riformatim të rajonit kanë shtuar më tej shqetësimet. Komentet që minimizojnë konceptin e Lindjes së Mesme si një njësi politike janë interpretuar nga analistë shiitë si sinjal për një riorganizim me baza sektare që mund të anashkalojë aktorët shiitë.
Historikisht, shiitët kanë qenë të margjinalizuar në shumë pjesë të rajonit, edhe kur përbëjnë pjesë të madhe të popullsisë. Kjo e bën perceptimin e kërcënimit edhe më të fortë. Lufta në Iran shihet si kulmi i këtij procesi, duke rritur frikën se përfitimet politike të dekadave të fundit mund të zhbëhen.
Reagimi i shpejtë
Në vende si Pakistani dhe Bahreini, reagimi ka qenë kryesisht përmes protestave. Por më i rëndësishëm është reagimi i aktorëve të armatosur dhe politikë në qendër të fuqisë shiite.
Në Liban, Hezbollah vendosi të hyjë në luftë në mbështetje të Iranit, pavarësisht dobësimit të tij. Izraeli u përgjigj me zgjerim të sulmeve në zona me popullsi shiite, duke shkaktuar zhvendosjen e mbi një milion njerëzve. Kjo e zbeh dallimin midis organizatës dhe komunitetit që ajo përfaqëson, duke rritur presionin për vazhdimin e luftës.
Në Irak, udhëheqësit fetarë kanë bërë thirrje për përmbajtje. Ajatollah Ali al-Sistani paralajmëroi kundër përshkallëzimit, por zhvillimet në terren po e vështirësojnë këtë qasje. Sulmet ndaj PMF-së po rrisin presionin mbi qeverinë dhe komunitetet shiite për të reaguar.
Qeveria irakiane nuk ka ndërhyrë për të frenuar këto grupe, duke sinjalizuar një ndryshim nga politika e mëparshme. Duke qenë se PMF është pjesë e strukturave shtetërore, sulmet ndaj saj interpretohen si sulme ndaj vetë shtetit irakian.
Krahasuar me përplasjet e mëparshme, si lufta 12-ditore e vitit 2025, këtë herë konflikti është më i gjerë dhe prek drejtpërdrejt aktorët shiitë në disa vende, duke shpjeguar përfshirjen më të madhe të tyre.
Boshti i ri
Pavarësisht zhvillimeve të ardhshme, rëndësia në rritje e identitetit shiit pritet të ndikojë tensionet rajonale. Në Liban, kjo mund ta bëjë më të vështirë izolimin politik të Hezbollahut. Presioni ushtarak izraelit, ndonëse mund të dobësojë kapacitetet e tij, rrezikon të forcojë mbështetjen komunitare.
Në Irak, frika nga kërcënimet e jashtme dhe rikthimi i ekstremizmit sunit mund të ringjallë narrativat e rezistencës. Kjo mund të çojë në rritje të presionit ndaj pranisë amerikane dhe thellim të ndarjeve sektare.
Në një kuptim më të gjerë, lufta mund të rindërtojë pjesë të “boshtit të rezistencës” nga poshtë. Ky proces mund të mos drejtohet drejtpërdrejt nga Irani, por nga ndjenja lokale e kërcënimit dhe margjinalizimit.
Si përfundim, konflikti që synon dobësimin e Iranit mund të prodhojë efekt të kundërt, duke forcuar kushtet që mbështesin ndikimin e tij në rajon, edhe nëse ky ndikim bëhet më i fragmentuar dhe më pak i centralizuar. /Përshtatur nga ForeignAffairs/
Lini një Përgjigje