FLASH
Shkruar nga Alberto Pagani
Interesa ekonomike, gjeopolitike, ushtarake - të shprehura apo të nënkuptuara, konvergjente apo divergjente - në shtëpinë tonë, në Azi, Lindjen e Mesme dhe Afrikë. Ja pse çdo fuqi luan mbi brishtësinë tonë dhe përpiqet të përfitojë prej saj. Ekziston një mënyrë për t’i shpëtuar fatit të vasalit, por koha po mbaron...
Ekziston një pyetje që bëhet rrallë me sinqeritetin e duhur: kush ka interes që Evropa të mbetet e përçarë, e varur dhe strategjikisht e parëndësishme? Përgjigjja është e pakëndshme. Për arsye të ndryshme, të gjithë aktorët kryesorë të sistemit ndërkombëtar: Shtetet e Bashkuara, Kina, Rusia. Dhe me një logjikë të vetën, as e rreshtuar me të, por as armiqësore ndaj Perëndimit, edhe Turqia.
Konfliktet në Ukrainë dhe në Lindjen e Mesme vetëm sa po e përshpejtojnë këtë proces. Nuk bëhet fjalë për ndonjë komplot, por për një përputhje interesash strukturore, shpesh të pavetëdijshme, që prodhon efekte sistematike. Një Evropë e dobët i leverdis shumëkujt.
Shtetet e Bashkuara duan një aleat për ta menaxhuar, jo një aleat të fortë
Nga pikëpamja ushtarake, kontributi evropian në NATO është strukturalisht i vogël krahasuar me fuqinë amerikane. SHBA përbëjnë rreth 70 për qind të shpenzimeve ushtarake të Aleancës, zotërojnë të vetmet kapacitete reale të parandalimit bërthamor të integruara në sistemin atlantik dhe kontrollojnë infrastrukturat logjistike, hapësinore dhe kibernetike që asnjë vend evropian nuk është në gjendje t’i riprodhojë.
Kërkesa e Uashingtonit për të rritur shpenzimet e mbrojtjes në 2 për qind të PBB-së - sot e çuar nga Donald Trump në 5 për qind - nuk është bujari, por një kërkesë për ndarje kostosh në një sistem sigurie që Uashingtoni e menaxhon i vetëm.
Megjithatë, Evropa mbetet e rëndësishme për SHBA në planin ekonomik dhe industrial. Kompanitë evropiane konkurrojnë drejtpërdrejt me ato amerikane në sektorë strategjikë: hapësirë-ajrore, automobila, farmaceutikë, teknologji digjitale.
Dhe këtu kuptohet qëndrimi i vërtetë amerikan: jo një aleat për t’u forcuar, por një partner për t’u menaxhuar. Presioni mbi tarifat - nga Inflation Reduction Act dhe CHIPS Act, deri te politikat e Trump - e tregon qartë këtë logjikë. Një Evropë e përçarë dhe e paaftë për të reaguar në mënyrë të bashkuar është një gjendje që SHBA kanë interes ta ruajnë.
Kina synon të depërtojë para se Evropa të organizohet
Për Pekinin, Evropa është tregu i madh, ku duhet depërtuar përpara se të ndërtojë një mbrojtje efektive. Në prodhim, presioni kinez është tashmë i madh dhe në rritje. Industria e makinave është shembulli më i qartë.
Prodhuesit kinezë të makinave elektrike - me në krye BYD, të ndjekur nga SAIC, Geely, NIO dhe të tjerë - po hyjnë në tregun evropian me produkte konkurruese dhe çmime që evropianët nuk i përballojnë pa humbur fitime.
BE-ja ka reaguar me tarifa, por vonë dhe në mënyrë jo të njëtrajtshme. Gjermania, me shumë investime në Kinë, ka votuar kundër. Fragmentimi i interesave kombëtare pengon një përgjigje të përbashkët, dhe Kina e shfrytëzon këtë duke trajtuar veçmas shtetet evropiane për të shmangur një Evropë të bashkuar.
Në planin teknologjik, loja është edhe më delikate. Investimet kineze në infrastrukturë kritike - telekomunikacion, porte, energji - nuk janë thjesht tregti, por depërtim strategjik në sektorë që në krizë bëhen mjete presioni.
Loja është asimetrike: Kina ka strategji afatgjatë dhe e ndjek me koherencë, ndërsa Evropa shpesh reagon. Dhe kush reagon, është gjithmonë në disavantazh.
Rusia: energjia si armë, përçarja si objektiv
Rasti rus është më i qartë. Pushtimi i Ukrainës në shkurt 2022 ishte kulmi i një projekti të gjatë: të pengojë integrimin e hapësirës post-sovjetike me Perëndimin dhe të përdorë varësinë energjetike të Evropës si mjet presioni.
Për vite me radhë, gazi rus ishte jo vetëm burim energjie, por edhe lidhje politike që i bënte qeveritë evropiane më të kujdesshme ndaj Moskës. Pas vitit 2022, Evropa përshpejtoi diversifikimin - LNG amerikan dhe nga Katari, energji të rinovueshme - por me kosto të lartë dhe pa eliminuar plotësisht dobësitë.
Strategjia ruse nuk është vetëm energjetike. Ajo synon destabilizimin. Mbështetja për partitë euroskeptike dhe nacionaliste synon një Evropë më të dobët. Lufta në Ukrainë e thellon këtë, duke testuar unitetin dhe duke konsumuar burime që mund të përdoreshin diku tjetër.
Turqia: fqinji që përfiton
Në debatin evropian Turqia shpesh nënvlerësohet. Por ajo ka ndërtuar një strategji ndikimi që ushqehet nga dobësia e Evropës. Nën drejtimin e Recep Tayyip Erdoğan, Turqia ndjek një politikë fuqie në Mesdhe dhe Afrikë.
Në Mesdheun Lindor, Turqia ka zgjeruar pretendimet detare, duke sfiduar Greqinë dhe Qipron. Reagimi i Evropës ka qenë i fragmentuar dhe pa pasoja konkrete. Paralelisht, Turqia ka forcuar praninë në Libi, duke fituar ndikim drejt Afrikës.
Në Afrikë, konkurrenca është mes Rusisë, Kinës dhe Turqisë. Rusia operon përmes strukturave ushtarake si Wagner, Kina investon në infrastrukturë, ndërsa Turqia përdor një kombinim të fuqisë së butë dhe marrëveshjeve ushtarake. Evropa po humbet terren pa një strategji të përbashkët.
Dobësia: fat apo zgjedhje?
Të gjithë këta aktorë, edhe pse në konkurrencë, ndajnë një interes të përbashkët: një Evropë të dobët. Është një përputhje jo e planifikuar interesash, por me të njëjtin efekt. Pyetja thelbësore është: a është kjo e pashmangshme?
Përgjigjja është e dyfishtë. Pjesërisht po, për shkak të natyrës komplekse të BE-së. Por pjesërisht është një zgjedhje politike, e përsëritur çdo ditë nga shtetet që preferojnë sovranitetin kombëtar mbi vendimmarrjen e përbashkët. Lufta në Ukrainë dhe ajo në Lindjen e Mesme po e theksojnë më tej dobësinë evropiane. Edhe pse ka pasur reagime të forta, ndarjet e brendshme mbeten të thella.
Për shembull, Hungaria ka bllokuar vendime kyçe, duke treguar kufijtë e sistemit aktual. Në Lindjen e Mesme, përçarjet mbi Gazën dhe tensionet në Detin e Kuq i dëmtojnë interesat evropiane dhe e bëjnë më të vështirë një qëndrim të përbashkët.
Zgjidhja: autonomia strategjike
Zgjidhja e kësaj situate e ka një emër: autonomia strategjike evropiane. Nuk është një koncept kundër Shteteve të Bashkuara dhe nuk nënkupton braktisjen e NATO-s, por ndërtimin e aftësisë për të vepruar në mënyrë të pavarur kur është e nevojshme, për të pasur një zë të besueshëm në arenën ndërkombëtare dhe për të mos u varur nga vendimet e të tjerëve për sigurinë e vet.
Kjo nënkupton zhvillimin e kapaciteteve të përbashkëta mbrojtëse dhe investime të koordinuara, reformimin e mekanizmave të vendimmarrjes në politikën e jashtme për të shmangur bllokimet nga një shtet i vetëm, si dhe forcimin e bazës ekonomike dhe industriale duke kontrolluar sektorët kritikë si teknologjia, energjia dhe zinxhirët e furnizimit.
Në të njëjtën kohë, kërkon edhe një strategji të qartë dhe të qëndrueshme për Mesdheun dhe Afrikën, pasi pa një qasje të përbashkët në këto rajone Evropa do të vazhdojë të humbasë terren përballë aktorëve më të organizuar dhe më të vendosur.
Nëse Evropa nuk arrin të bëjë këtë hap cilësor në integrimin e saj politik, rrezikon të rrëshqasë gjithnjë e më shumë drejt një roli periferik në rendin ndërkombëtar, duke u gërryer ekonomikisht nga konkurrenca globale, duke mbetur e ekspozuar ndaj ndikimeve të jashtme dhe duke humbur aftësinë për të ndikuar në zhvillimet që do të përcaktojnë të ardhmen e saj.
Evropa ka gjithçka që i nevojitet: burime, teknologji, demokraci të konsoliduara, një treg të madh dhe një histori të përbashkët pavarësisht dallimeve. Ajo që i mungon është vullneti për t’i përdorur këto së bashku. Ky vullnet ende mund të gjendet, por dritarja e mundësisë po mbyllet me shpejtësi./Pamfleti nga “Huffington Post Italia”
Hm, Europa qelbesire ka per te lare shume borxhe. Karma is bitch and follows you all your life. Vetem Shqiperise sa gjynahe i ka bere Europa. Te gjitha shtetet madhore. Britani, France, Spanje, Portugali, Holande, Danimarke, Itali, Gjermani, Turqi, Rusi, etj., nuk i kane lene gje pa bere popujve te botes e vete Europianeve. Askush nuk e fal gjakun e derdhur e marrjen e tokave. Me thoni cila nga keto shtete, nuk ka qene kasap i popujve te botes e kush i do e respekton. Pyesni, pyesni, popujt e ish kolonive e kolonive te sotme se cfare mendimi kane per kolonizatoret? Asnje nga shtetet koloniale nuk ben ndjese e kerkese falje per demet qe u ka bere e jetet e marra vendeve te kolonizuara. Pse? Sepse sipas nje fare ligji te OKB duhet te demshperblejne ish kolonite e tyre per krimet e grabitjet. Vetem gjenocidi nuk harrohet kurren e kurres. Popujt kane kujtese gjeniale.
Në rastin e Turqisë në Mesdhe, mendoj se ka një gjykim të gabuar. Turqia nuk po kundërshton Greqinë apo Qipron. Ajo thjesht po konsolidohet vetëm brenda perimetrave legjitimë. As më pak, as më shumë! Shelfi kontinental (jo i bazuar në ishull) nën masën anatoliane është një referencë konkrete për atë që Turqisë i lejohet të bëjë!