FLASH
Shkruar nga PamfletiHendeku mes të pasurve dhe të varfërve po shndërrohet në krizën e re globale, dhe Shqipëria është pjesë e kësaj harte alarmante...
Raporti i fundit i pabarazisë globale, i publikuar nga World Inequality Lab, tregon një realitet të ashpër: bota është futur në fazën më ekstreme të pabarazisë ekonomike që nga fillimi i shekullit XXI. Dhjetë për qind më të pasurit e planetit kontrollojnë tri të katërtat e pasurisë globale, ndërsa gjysma më e varfër ka në dorë vetëm 2% të saj. Ky është një sistem ku një elitë shumë e vogël grumbullon shumicën e kapitalit, ndërsa pjesa tjetër e njerëzimit lufton për të përmbushur nevojat bazë.
Amerika Latine, Afrika e Jugut dhe disa ekonomi të mëdha aziatike shfaqin nivelin më dramatik të pabarazisë, ndërsa edhe vendet e pasura perëndimore, përfshirë SHBA-në dhe disa shtete të BE-së, po përjetojnë një përqendrim në rritje të pasurisë.
Megjithëse Shqipëria rrallë përfshihet në raportimet ndërkombëtare për shkak të mungesës së të dhënave të plota fiskale, panorama vendase është gjithnjë e më e qartë: pabarazia ekonomike është e lartë dhe në rritje. Të dhënat e INSTAT, Bankës së Shqipërisë dhe Bankës Botërore tregojnë se 10% më të pasurit kontrollojnë afërsisht gjysmën e pasurisë kombëtare, ndërsa 40% më të varfrit e popullsisë bashkë fitojnë më pak se 10% të të ardhurave. Ndërkohë, Tirana ka një nivel pasurie që nuk krahasohet me pjesën tjetër të vendit: çmimet e pasurive të paluajtshme janë rritur me ritme të padëgjuara, të nxitura nga ndërtimi, spekulimi financiar, paratë informale dhe mungesa e taksimit progresiv të pronës.
Ekonomia shqiptare po ndjek modelin e njohur oligarkik të vendeve me pabarazi të thellë: pak biznese të mëdha përfitues të koncesioneve, PPP-ve dhe tenderëve me pak konkurrencë, kanë fituar një ndikim disproporcional mbi politikën dhe vendimmarrjen publike. Ndërkohë, pagat mbeten të ulëta, kostoja e jetesës është rritur ndjeshëm dhe klasa e mesme po tkurret. Kjo situatë prodhon emigrim masiv; shpesh si mekanizmi i vetëm ekonomik për familjet shqiptare. Emigrimi po e varfëron më tej kapitalin njerëzor të vendit, duke e lënë pas një treg pune të brishtë ku të rinjtë dhe profesionistët e kualifikuar mungojnë.
Pabarazia në Shqipëri ka edhe dimension gjeografik: zona të tëra rurale janë jashtë orbitës së zhvillimit ekonomik, ndërsa varfëria në veri dhe në zonat malore mbetet shumë më e lartë se mesatarja kombëtare. Në këtë panoramë, ndikimi i oligarkëve, i ekonomisë informale dhe i mungesës së kontrollit shtetëror krijon një realitet ku pasuria rritet më shpejt sesa pagat, dhe fuqia ekonomike përqendrohet tek një pakicë.
Kjo situatë nuk është vetëm ekonomike; është politike, shoqërore dhe strategjike. Vendet me pabarazi të lartë janë më të prekshme ndaj destabilizimit, polarizimit politik dhe humbjes së besimit te institucionet. Shqipëria nuk bën përjashtim: rënia e besimit te drejtësia, te qeverisja dhe te sistemi ekonomik lidhet drejtpërdrejt me ndjesinë e padrejtësisë sociale, ku qytetarët shohin se pasuria nuk krijohet përmes punës, por përmes lidhjeve, monopoleve dhe favoreve.
Në rang global, pabarazia e sotme është pasojë e një sistemi ku elitat financiare, teknologjike dhe politike veprojnë në një harmoni që shpesh i ngjan një arkitekture të qëllimshme. Në këtë kontekst, shtetet e vogla, përfshirë Shqipërinë, rrezikojnë të mbeten gjithmonë konsumatorë të një rendi ekonomik që nuk e kontrollojnë. Kjo është arsyeja pse shumë analistë e cilësojnë pabarazinë si sfidën kryesore të shekullit XXI: ajo prek demokracinë, ekonominë, sigurinë, migracionin dhe vetë funksionimin e shtetit.
Shqipëria ka nevojë për politika të reja: taksim progresiv të pronës, luftë kundër informalitetit, forcim të institucioneve, mbrojtje të konkurrencës dhe investime të targetuara në zonat e varfra. Përndryshe, hendeku do të thellohet dhe vendi do të përballet me pasoja të pakthyeshme shoqërore dhe demografike./Pamfleti
Po nga aksionet e ketyre oligarkeve , sa u jane dhene si shperblim politikaneve me poste sbume te larta, se thuhet qe ka ndryshuar "kafja", nuk i narrin me kesh po me "aksione".