FLASH
Shkruar nga Dashnor Kaloçi
Exactly 48 years ago, on May 31, 1977, somewhere on the outskirts of Tirana, in a place that to this day remains undiscovered, a firing squad set up on special orders from the then Minister of the Interior, Kadri Hazbiu, executed with a bullet in the head, Abdyl Këllezin Koço Theodhosin, and Xhavit Sallakun, who had been arrested in 1975, accused by Enver Hoxha, as the main leaders of the “Saboteur Group in the Economy”. Along with Këllezin and Theodhosin, two other ministers, Kiço Ngjela (Minister of Trade) and Vasil Kati (Minister of Foreign Trade), were sentenced to 20 and 15 years in political prison, respectively, and several senior officials from the Ministry of Economy were also sentenced to heavy sentences.
Këllëzi and Theodhosi, former members of the Political Bureau of the Central Committee of the Albanian People's Party, deputies of the People's Assembly and deputy prime ministers and ministers for more than three decades in a row, were among the few from the top leadership of the Albanian People's Party who had studied and graduated in the West, since the period of the Zog Monarchy, and likewise, Ngjela and Vasil Kati, had studied abroad and had returned to Albania immediately after the occupation of the country by fascist Italy, to join the partisan ranks, even with leadership functions. By striking this so-called "Hostile Saboteur Group in the Economy", Enver Hoxha was striking the "brain of the Economy", since from the end of the war until that time, Këllez, Theodhosi, Ngjela and Kati, had held key functions of the Albanian economy.
While these things are already very well known, as much has been said and written in the more than three decades since the collapse of the communist regime, Memorie.al has secured several documents belonging to the fund of the former Presidium of the People's Assembly of the People's Socialist Republic of Albania, headed by Haxhi Lleshi, who at that time considered the issue of the "Saboteur Group in the Economy", based on the reports and information reports sent to it by the High Court headed by Aranit Çela, which also conducted the judicial process against that "Group".
In addition to the above, the documents in question also include the requests of Këllez and Theodhos (in their own handwriting), sent to the Presidium of the People's Assembly, for the pardon of life, as well as the minutes of the meetings of the Presidium of the People's Assembly, with the discussions of Enver Hoxha (who also gave the report at the beginning of the meeting), Haxhi Lleshi, Spiro Koleka, Shefqet Peçi (two vice-chairmen of the Presidium of the People's Assembly), Telo Mezin (secretary of the Presidium), Jovan Bardhi, Muharrem Sefa, Nuredin Hoxha, Pilo Peristeri, Rrapo Dervishi, Spiro Moisiu, Zina Franja and Maliq Sadushi, members of the Presidium, which we will publish in several issues, along with the relevant photos and facsimiles.
REPORT OF THE PRESIDENT OF THE SUPREME COURT, ARAN ÇELA, TO THE PRESIDIUM OF THE PEOPLE'S ASSEMBLY, ON THE "HOSTILE ACTIVITIES OF THE SABOTATOR GROUP IN THE ECONOMY", LEAD BY A. KËLLEZI, K. THEODHOSI, K. NGJELË AND V. KAT
PEOPLE'S SOCIALIST REPUBLIC OF ALBANIA
No. 316 Prot. Tirana, on 23.V.1977
Subject: Sending prayers for forgiveness of punishment
PRESIDIUM OF THE PEOPLE'S ASSEMBLY
Tirana
Attached to this letter, we send you the prayers for the pardon of life that the death row inmates Abdyl Këllezi and Koço Theodhosi have addressed to the Presidium, as well as the corresponding report.
PRESIDENT OF THE SUPREME COURT
Aranit Cela
SUMMARY OF THE DECISION
ON THE DEATH SENTENCE OF ABDYL KELLEZ AND KOÇO THEODHOS
The Criminal Panel of the Supreme Court, in its final decision No. 4 dated May 17, 1977, based on Articles 72 and 73, paragraph I, in combination with Article 76 of the Criminal Code, sentenced the defendants Abdyl Këllezi and Koço Theodhosi to death and, respectively, to 20 and 15 years of imprisonment, the defendants Kiço Ngjela and Vasil Kati.
The investigation and trial of their case resulted in the following:
The defendants Abdyl Këllezi, Koço Theodhosi, Kiço Ngjela and Vasil Kati, in an organized and systematic manner, have developed hostile activities against the People's Socialist Republic of Albania and its sole leading force - the Party of Labor of Albania. For a long time in various forms, using the high state positions they held, they have sabotaged the implementation of the directives and orientations of the Party as well as the decisions of the Government in the field of state organization and the socialist economy.
Siç rezultoi nga zhvillimi i gjykimit të pandehurit janë armiq të vjetër të Partisë, të shtetit socialist dhe të popullit, por për një kohë të gjatë kanë mundur ta fshehin fytyrën e tyre të vërtetë. Abdyl Këllezi gjithmonë çdo qëndrim e aktivitet të tij e ka lidhur me interesat e klasave shfrytëzuese, me egoizmin, ambicien dhe etjen për pushtet. Vetë gjatë gjykimit të çështjes pohoi se: “Unë qenien në Parti dhe marrjen pjesë në luftë e lidhja me dëshirat për të bërë karrierë;…jam një armik i Partisë me rezerva të vjetra, të lashta, ndaj vijës së përgjithshme të saj”.
Dhe në fakt, qysh në vitin 1939, Abdyl Këllezi miraton pushtimin fashist të Atdheut tonë nga Italia. Më vonë, në vitet e pasçlirimit, bashkohet me Abedin Shehun, Isuf Keçin, Tuk Jakovën etj., zhvillon biseda armiqësore me ta dhe i merr në mbrojtje; bën kauzë të përbashkët me revizionistët jugosllavë e sovjetikë, politikën dhe ideologjinë e të cilëve e vë në themel të veprimtarisë së tij armiqësore. I tillë është edhe Koço Theodhosi. Në vitet e Luftës Nacional Çlirimtare, ky zhvillon biseda armiqësore kundër vijës së Partisë dhe interesave të kësaj lufte, me elementë antiparti dhe armiq, si Sejfulla Malëshova e Manol Konomi. Mbas çlirimit nuk pajtohet me masat e marra kundër klasave shfrytëzuese dhe armiqve të popullit.
Më vonë, duke përqafuar tezat themelore të revizionistëve sovjetikë e jugosllavë, krijon lidhje armiqësore me Maqo Çomon, Ramadan Xhangollin, Fadil Paçramin, Abdyl Këllezin, Kiço Ngjelën, Vasil Katin etj. Edhe ky armik para gjyqit pohoi: “Unë kam hyrë kontrabandë në Parti, për të fituar ndonjë post;…por kam qenë kundër politikës së saj”. Gjatë gjykimit doli e qartë se mbi bazën e unitetit të mendimeve dhe të qëndrimeve të tyre armiqësore, Abdyl Këllezi, Koço Theodhosi, Kiço Ngjela e Vasil Kati, kanë patur të njëjtën platformë armiqësore politike, ideologjike, ekonomike dhe organizative.
Në fushën politike, bazën e kësaj platforme e përbën kundërshtimi i plotë i politikës së Partisë dhe të shtetit tonë, mbështetja e politikës së revizionistëve sovjetikë, jugosllavë dhe e gjithë revizionistëve të tjerë kundër Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë, forcimi i gjithanshëm i lidhjeve me vendet revizioniste. Në fushën ideologjike platforma armiqësore e tyre, në thelbin e saj, ka konsistuar në mohimin e diktaturës së proletariatit dhe, si rrjedhim, të rolit udhëheqës të klasës punëtore dhe të Partisë së saj, në mohimin e ekzistencës dhe ashpërsimit të luftës së klasave, në kushtet e ndërtimit të shoqërisë socialiste, si dhe në papajtueshmërinë me të gjitha masat e rëndësishme me karakter ideologjik të marra nga Partia dhe shteti ynë, kundër burokratizmit dhe liberalizmit.
Në fushën ekonomike dhe organizative platforma e tyre armiqësore ka konsistuar në kundërshtimin e hapur të politikës ekonomike të Partisë dhe të shtetit tonë socialist, brenda e jashtë vendit, si dhe në mbështetjen e plotë të tezave të njohura të revizionistëve sovjetikë, jugosllavë dhe të rrymave të tjera revizioniste. Një vijë të caktuar armiqësore kanë pasur armiqtë Abdyl Këllezi, Koço Theodhosi etj. edhe në drejtim të rolit udhëheqës të Partisë dhe të shtetit në ekonomi. Që të gjithë këta pohuan se e kanë konsideruar rolin udhëheqës të Partisë, si një pengesë të pa kapërcyeshme për të realizuar veprimtarinë e tyre armiqësore dhe se kanë vepruar praktikisht për të sabotuar këtë rol.
Të gjitha këto koncepte dhe botëkuptime reaksionare, anti-marksiste, kanë përbërë platformën bazë të përgjithshme mbi të cilin është krijuar, ishte organizuar dhe ka vepruar praktikisht grupi armik e antiparti i sabotatorëve në organizimin shtetëror dhe në ekonomi, i kryesuar nga Abdyl Këllezi dhe me bashkëpunëtorë kryesorë Koço Theodhosin, Kiço Ngjelën e Vasil Katin. Veprimtaria e këtij grupi ishte e lidhur ngushtë, e organizuar dhe e bashkërenduar me gjithë veprimtarinë armiqësore të zhvilluar në vendin tonë gjatë viteve të fundit dhe, në veçanti, me veprimtarinë armiqësore të grupit armik, antiparti e puçist në ushtri, me atë në fushën e arteve e të kulturës dhe me atë në industrinë e naftës e të gazit. Veprimtaria e përbashkët e gjithë këtyre grupeve, ishte pjesë e komplotit të madh të kurdisur kundër Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë dhe Partisë së Punës të Shqipërisë.
Nga ana tjetër, veprimtaria armiqësore e grupit armik e antiparti të sabotatorëve në organizimin shtetëror dhe në ekonomi, të kryesuar nga Abdyl Këllezi, ndodhet plotësisht në shërbim të veprimtarisë armiqësore që zhvillojnë kundër R.P.S. të Shqipërisë, Partisë së Punës të Shqipërisë dhe popullit shqiptar, imperialistët, social-imperialistët dhe revizionistët e tjerë modernë. Gjithë provat e administruara gjatë gjykimit vërtetuan këto konkluzione. Ky grup armik e antiparti synonte shkatërrimin e shtetit të diktaturës së proletariatit, të rendit socialist në përgjithësi dhe, nëpërmjet vendosjes së diktaturës borgjezo-revizioniste, restaurimin e rendit kapitalist në Shqipëri. Vetë armiku Abdyl Këllezi gjatë gjykimit pohoi: “…mua më duhej Beqir Balluku dhe grupi i tij, sepse ai kish në dorë armët e ushtrisë, me anën e të cilave do të rezonim pushtetin…! Në kushte e rrethana të caktuara nuk përjashtohej ndonjë ndërhyrje nga jashtë…! Pra, ne kishim: vënë në plan të përdorim pushkën kundër popullit. Edhe të pandehurit e tjerë, kanë qenë të një mendje me mua”.
Po kështu, edhe Koço Theodhosi pohoi: “Kisha për qëllim të rrëzoja pushtetin popullor…! Mendonja që pushteti do të rrëzohej me anë të një puçi; mendoja se do të kishte ndërhyrje dhe nga jashtë si edhe nga forcat e brendshme. Këtu do derdhej edhe gjaku deri sa të përmbysej pushteti popullor”. Për të arritur këtë objektiv thellësisht armiqësor, Abdyl Këllezi, Koço Theodhosi, Kiço Ngjela e Vasil Kati, për vite me radhë kanë agjituar e propaganduar kundër Partisë dhe shtetit tonë socialist, duke bërë biseda të vazhdueshme e sistematike me njeri tjetrin, me armiqtë Beqir Balluku, Fadil Paçrami, Ramadan Xhangolli etj., si dhe duke unifikuar pikëpamjet armiqësore midis tyre. Për të arritur qëllimin e vet kriminal, Abdyl Këllezi, Koço Theodhosi, Kiço Ngjela e Vasil Kati, kanë realizuar një veprimtari të gjerë sabotuese në disa drejtime kryesore dhe konkretisht:
1. Sabotuan luftën kundër burokratizmit, duke goditur parimin e centralizmit demokratik dhe duke futur forma të vetë administrimit revizionist në organizimin shtetëror dhe në ekonomi. Me synim të paracaktuar krijuan organizma ekonomikë e teknikë, reparte e linja të reja të panevojshme, që copëzonin e decentralizonin prodhimin; krijuan hallka drejtuese me kompetenca të mëdha vetadministrue se; shtuan dhe frynë byrotë teknologjike me personel të shumtë dhe të panevojshëm, që u hoqën nga prodhimi; frynë aparatet administrative dhe ekonomike me nëpunësa; shpikën list – organikat për të rritur në mënyrë disproporcionale numrin e personelit joprodhues në krahasim me fuqinë punëtore, për të unifikuar nëpunësit në punëtorët, si dhe për të degjeneruar shtetin dhe shoqërinë tonë socialiste.
Një rol të veçantë ka lozur në këtë drejtim sidomos Abdyl Këllezi, i ndihmuar nga Koço Theodhosi e Kiço Ngjela.
2. Sabotuan haptazi vijën e Partisë dhe ligjet e shtetit, lidhur me planifikimin socialist në përgjithësi dhe metodologjinë e planifikimit në veçanti, duke iu kundërvënë karakterit direktivë dhe të detyrueshëm të planit të shtetit, zhvillimit shkencor të tij: zbatimit të vijës së masave në planifikim, duke penguar aparatin e Komisionit të Planit të Shtetit, nga hartimi dhe kontrolli i zbatimit të planeve etj. Së bashku me Koço Theodhosin dhe bashkëpunëtorët e tjerë, Abdyl Këllezi, futi në planë zëra e shifra të fryra, të parealizueshme, për naftën, bujqësinë, import-eksportin etj., me qëllim që ti krijoheshin vështirësi artificiale dhe shpërpjesëtime në ekonomi.
Të gjithë së bashku sabotuan administrimin e përqendruar të fondeve dhe materialeve shtetërore. Abdyl Këllezi ka ndryshuar destinacionin e planifikuar të fondeve të investimeve dhe ndërtimeve themelore; ka përdorur fondin e veprave të mëdha për ndërtim objektesh të tjera të paplanifikuara dhe që nuk u shërbejnë këtyre veprave. Ky, me dijeninë e Koço Theodhosit dhe të pandehurve të tjerë, ka mbajtur fshehurazi Qeverisë një rezervë fondesh (prej 20-46 milion lekë) dhe e ka shpërndarë si ka dashur vetë, për të kompromentuar kuadrot dhe për të krijuar lavdi personale.
Po në të njëjtën mënyrë me urdhër direkt të Abdyl Këllezit dhe me dijeninë e të pandehurve të tjerë, ishte mbajtur një fond rezervë në valutë jashtë kufijve të importit, të planifikuar dikastereve të ndryshme dhe ky fond (prej disa milion lekë), është përdorur pa kriter nga këta, duke evituar kontrollin e qeverisë. Gjithashtu, Abdyl Këllezi, jashtë çdo kompetence, ka vënë dorë në rezervën shtetërore dhe, për vite me radhë, u ka shpërndarë ndërmarrjeve, institucioneve apo kooperativave, mallra e materiale që kushtojnë miliona lekë.
3. Sabotuan parimin e ligjshmërisë socialiste, për t’i hapur rrugë arbitraritetit dhe veprimeve të tyre të kundërligjshme. Të shumta janë aktet nënligjore që miratuan apo nxorën dhe që tërësisht ose pjesërisht vijnë në kundërshtim të hapur me ligjet e shtetit dhe vendimet e qeverisë. Nëpërmjet kësaj veprimtarie, këta armiq u përpoqën gjithkund të decentralizojnë kompetencat, të fusin format e vet-administrimit revizionist në organizimin shtetëror e në ekonomi, si dhe të dëmtojnë pasurinë e përbashkët.
4. Sabotuan dhe dëmtuan rëndë industrinë e naftës dhe të gazit duke bashkërenduar dhe duke udhëhequr në fakt punën e grupit të sabotatorëve Piro Gusho, Filip Nashi etj. Vetë i pandehuri Abdyl Këllezi, gjatë gjykimit pohoi: “…Unë dhe Koço Theodhosi, jemi koka e kësaj veprimtarie, kurse Lipe Nashi e të tjerët janë ekzekutorët”! Veprimtarinë e tyre sabotuese në këtë fushë, e realizuan konkretisht nëpërmjet mos-zbulimit të vend-burimeve të reja naftë – gazmbajtëse, shfrytëzimit barbar të vend-burimeve ekzistuese dhe inondimit të tyre me ujë dhe nëpërmjet vënies në shfrytëzim të puseve të vrojtimit.
Për të kuptuar pasojat serioze të kësaj veprimtarie, mjafton të vihet në dukje se për 5 vjet me radhë, e lanë Atdheun pa vend-burime naftë-gazmbajtëse, duke hallakatur kërkimet dhe duke lodhur kot punonjësit e naftës, se aktualisht në një përqindje të lartë të puseve në shfrytëzim në Ballsh, Visokë e Gorisht-Kocul, është avancuar kontakti naftë-ujë dhe se dëmi material që i është shkaktuar Shtetit nga gjithë sabotatorët në industrinë e naftës dhe të gazit, arrin shumën e përgjithshme 892 milion lekë. Një rol të theksuar armiqësor kanë lozur në këtë drejtim, sidomos Koço Theodhosi e Abdyl Këllezi.
5. Sabotuan sektorin e tregtisë socialiste.
Ky grup armik e antiparti nxiti sjelljen nga jashtë shtetit të shumë mallrave të konsumit të gjerë, që në fakt prodhoheshin në vend ose mund të prodhoheshin në vend (lavatriçe, artikuj elektro-shtëpiakë e kinkalerie, tekstile dhe sende luksi). Ky veprim, së bashku me planifikimin e keq të shpërndarjes së fondit të mallrave dhe me orientimin armiqësor të Kiço Ngjelës e Vasil Katit; “mos u trembni nga mallrat në depo”, pengoi zhvillimin e prodhimit në vend dhe rriti në proporcione shqetësuese gjendjen e mallrave mbi normativë e stoqe. Kështu, në fund të vitit 1974, mallrat e kësaj natyre arrinin vleftën 190 milion lekë dhe gjithmonë vinin duke u shtuar; kurse Abdyl Këllezi, nxit rritjen e tyre të mëtejshme, duke akorduar fonde mbi nevojat e xhiros.
Këta armiq sabotuan direktivat e Partisë dhe zbatimin e masave konkrete, për ngushtimin gradual të dallimeve esenciale midis fshatit e qytetit; pakësuan fondet e planifikuara për t’u dhënë fshatit dhe ja shtuan këto qytetit; furnizimin e fshatit me artikuj ushqimorë, e kanë bërë në sasira shumë më të vogla në krahasim me ato të qytetit; nuk muarrën masat e duhura për furnizimin e fshatarësisë me perime, qumësht etj., për sigurimin e bazës ushqimore të bagëtisë dhe për grumbullimin e prodhimeve bujqësore e blegtorale nga kooperativat e oborret kooperativiste; sabotuan shtimin e kontributit të shtetit me fonde, për përballimin e nevojave të fshatit për institucione arsimore-kulturore, shëndetësore dhe për pagesat e mamive.
Një rol më aktiv kanë lozur në këtë drejtim Abdyl Këllezi e Kiço Ngjela. Ky grup armik e antiparti sabotoi zbatimin e direktivave të Partisë dhe të Shtetit tonë në fushën e tregtisë së jashtme. Në kundërshtim me këto direktiva, zgjeruan së tepërmi tregtinë me vendet revizioniste dhe sidomos me Jugosllavinë; nga 7.5 milion rubla që ish xhirua tregtarë me Jugosllavinë në vitin 1971, u rrit në 39 milion rubla në vitin 1975; d.m.th., me ritme shumë më të larta se sa me vendet e tjera të tregut, divizë të lirë e në klering. Shumë herë tregtia me Jugosllavinë ka qenë e disfavoreshme për ne, sepse i janë shitur mallrat tona (krom, hekurbeton, çimento, duhan etj.) me çmime shumë më të ulta, nga çmimet e konjukturës ndërkombëtare. Për këtë shkak, vetëm për vitet 1973-1975, vendi ynë ka pësuar një dëm ekonomik, prej 974.309 dollarë.
Contrary to the categorical orders of the Central Committee of the Communist Party of the Soviet Union, this enemy and anti-party group has for years allowed passive balances to our disadvantage in trade with revisionist countries; that is, they have put our country in debt; especially with Yugoslavia, this balance has always been increasing and in April 1975, it reached 3,690,000 rubles, or 5,239,000 dollars, in favor of the Yugoslavs. This enemy and anti-party group sabotaged the expansion of our foreign trade with the countries of Asia, Africa and Latin America, by issuing all kinds of unfounded justifications, at a time when, as results from the numerous documents that were examined in court, many of these countries sought to trade with us and when our goods went to these countries through other revisionist and capitalist countries that bought them from us with the right to re-export.
Finally; this enemy and anti-party group, illegally maintained the old form of cooperative trade, through the former BATKOP and entered into trade relations with the United States of America. Determined on this hostile path, all the defendants have gone so far as to request permission (license) from the American Department of Commerce, i.e., from the American Government itself, for the purchase of certain goods from various American firms, in flagrant violation of the policy of our Party and state and the continuous orders that had been given to them. The defendants Kiço Ngjela, Abdyl Këllezi and Vasil Kati played an active role in sabotage in the field of foreign trade.
In order to avoid unmasking themselves and the discovery of their hostile sabotage and propaganda agitation activity, the enemy and anti-party group of saboteurs in the state organization and in the economy, headed by Abdyl Këllezi and with main associates Koço Theodhosi, Kiço Ngjela and Vasil Kati, has used camouflage, deception and falsification, concealing the reality of the situation before the Party and State Leadership, disguised distortion and misuse of the correct orientations and directives of the Central Committee of the Albanian People's Party and the Council of Ministers, the use of arrogance and arrogance towards subordinates and other forms of work thought out and coordinated with each other. The court found that Abdyl Këllezi was the leader, inspirer and coordinator of the activity of this group. Koço Theodhosi also played a special role, whose activity has a broad character, takes up a long time and has brought serious consequences./ Memorie.al
Lini një Përgjigje