FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Although 72 years have passed since its creation and 72 anniversaries of the First Squad of Skrapar, as it was called in the people "Ceta Plake", or "Ceta e Mestan Ujanik", the name of the commander, the most popular figure, "the legend of the mountains of Skrapar ", as the international press of that time wrote, he does not fight in his mouth. A misunderstanding and prejudice from the previous regime, which in the first days of liberation severely punished this man from the mountains, so severely, even with the loss of his life in the prisons of the communist regime. In order to learn more, what has been done and is being done to rehabilitate the image of this outstanding fighter, we interviewed one of the Ujaniku family members, Mestan's grandson, Kujtim Musabelliu (Ujaniku), who lives in Florida, USA. :
Mr. Ujaniku, you came from the USA, where you have been living for several years and, as you told us, with a show, putting the honor and dignity of your grandfather in place?
To be true and honest, for me, the figure of the captain of the mountains of Skrapar, Mestan Ujanik, has now, in a way, been rehabilitated. To put the honor and name of the heroic commander in place, the former President of the Republic, Alfred Moisiu, whom I thank on this occasion, awarded him with the high decoration "Golden Eagle". Recently, the veteran Dule Kalemi published the monograph "Mestan Ujaniku, the legend of the mountains of Skrapar".
To be true and honest, for me, the figure of the captain of the mountains of Skrapar, Mestan Ujanik, has now, in a way, been rehabilitated. To put the honor and name of the heroic commander in place, the former President of the Republic, Alfred Moisiu, whom I thank on this occasion, awarded him with the high decoration "Golden Eagle". Recently, the veteran Dule Kalemi published the monograph "Mestan Ujaniku, the legend of the mountains of Skrapar".
But with all these accolades, Mestan Ujaniku deserves more. He is an unmarried martyr, without a grave. We, his family members, when there are commemorative holidays of the War, we don't know where to take a bouquet of flowers as a sign of respect, not a grave, not a sign. It is this concern that has brought me from America, so that, on the occasion of the 70th anniversary of the Liberation of the Motherland, something should be done.
And it was done?
Absolutely nothing? A bust in the city of Çorovoda, which Mestani liberated in 1942, and a street or institution name in the city of Berat, where he worked until the liberation of Albania, more than honoring this warrior himself, will he did honor to those who honor and respect him. The mayor of the city of Çorovoda, Nesim Spahiu, as he told us and tried, had the desire, but no funds were found...!?
A documentary that started with the initiative of some creators, remained in the middle due to lack of money...! The Patriotic Cultural Association "Tomorri" needed money to do a very small and modest activity. The family members could do something, but as much as they can and as much as they deserve, because they have also been persecuted. And when I say this, I believe you understand me, they were all manual workers.
Ja pra, për të bërë diçka më shumë, është edhe arsyeja që unë prej 8 muajsh po rri këtu, por, si përfundim, u zhgënjeva, pasi nuk munda të bëja asgjë, as për t’i gjetur varrin, as për të bërë një varr simbol në ‘Varrezat e Dëshmorëve’, ku ka dhe shokët, as për të marrë dëmshpërblimet si i persekutuar, që nuk ia japin, se gjoja në burg ka vdekur për shkaqe natyrale (shkaqe natyrale nga torturat)! Pa le pastaj për një bust, siç thamë më lart, për një emër institucioni apo rruge, nuk bëhet fjalë. Ndaj të lutem, mos më ngacmo më shumë…!
Kalojmë në një aspekt tjetër, lidhjet tuaj me gjyshin?
Unë jam i biri i Xhemalit, djalit të madh të Mestanit, komandant i çetës së së dytë të Skraparit, pasi, pas zmadhimit, u nda nga ajo e Mestan Ujanikut. Dua të them me këtë rast, se pas djegies së shtëpive tona në Ujanik nga Xhaf Bali, në gusht të vitit 1942, e tërë familja jonë ishte partizane, se s’kishin ku të rrinin. Xhemali, Hetemi, Vehapi, ishin me “plakun”; i vogli, Nuriu, ishte i vogël dhe gjatë gjithë atyre tre-katër vjet luftë, bashkë me të ëmën, Pemen, kanë jetuar ose bashkë me çetën ose, në familje miqsh e patriotësh në Skrapar.
Ju, sa vjeç keni qenë atëherë dhe a e keni njohur gjyshin?
Kur kam lindur unë, gjyshi ka qenë në burg. Një ditë prej ditësh, më çojnë te gjyshi në burg. Siç më tregojnë më pas, ka kërkuar që të më fusnin ashtu siç isha, kopanec mes hekurave. Pasi më kanë futur, ai më ka puthur në ballë dhe ka pyetur për emrin. “Ia kemi vënë Kudret”, i kanë thënë. “Do t’ia ktheni, do t’ia vini Kujtim, kështu siç iu them unë”, ka thënë ai prerë në atë kohë, dhe më ka nxjerrë nga hekurat. Nuk e di a ka patur ndonjë kuptim apo simbolikë kjo, por të dy kishim marrë rrugën, unë drejt jetës, e ai drejt vdekjes, pasi pas disa ditësh, vdiq nga torturat në birucat e burgut.
Fundi tragjik, i “Legjendës së Maleve” të Skraparit
Çarjet dhe kontradiktat e Mestan Ujanikut me Enver Hoxhën, kanë lindur që herët. Nëpërmjet dokumenteve, del qartë që Enver Hoxha, nuk e ka parë me sy të mirë Mestanin, për shkak të ndjenjave të tij nacionaliste. Siç shihet në letrën e mësipërme që Enver Hoxha i dërgon Gjin Markut, në prill të vitit 1944, por edhe në një letër tjetër, dërguar Kahreman Yllit, po në të njëjtën kohë, Enver Hoxha shpreh shumë rezerva ndaj Mestan Ujanikut, madje Karemanit i thotë, “Nëse nuk dëgjon, dekorojeni”, d.m.th., vrajeni. Por Kahremani nuk e bëri këtë gjë për shumë arsye, mbi të gjitha edhe se e kishte mik familjar.
Në Kongresin e Përmetit, grada dhe vlerësimi që iu bë Mestan Ujanikut, e krahasuar me shumë luftëtarë të tjerë, nuk qe ajo e duhura. Figura e “Legjendës së Maleve”, këtu u zbeh shumë, çka e la të pakënaqur Mestanin. Thuhet se aty është bërë një takim kokë më kokë me Enver Hoxhën. Vërtet nuk dihen detajet e takimit, por ato nënkuptohen me veprimet e mëtejshme që u ndërmorën, për ta denigruar dhe errësuar deri në fund, këtë figurë të njohur dhe popullore.
Në zgjedhjet e 2 dhjetorit 1945, kandidatura e Mestanit nuk u hodh atje ku njihej dhe kishte siguri të plotë, në Skrapar, por u hodh në zonën midis Tepelenës dhe Beratit, ku e njihnin fare pak që të mos fitonte. Megjithatë ai fitoi, duke u djegur kartat atyre që nuk e donin. Në vitin 1946, transferohet pranë Shtabit të Përgjithshëm në Tiranë me gradën kolonel.
S’qëndron shumë aty dhe e transferojnë në Shkodër, ku ai bëri emër në qarqet intelektuale dhe zyrtare shkodrane, sidomos i fundit të tij tragjik. Aty ai u lidh me njerëz që kishin pësuar të njëjtin fat dhe që ishin zhgënjyer nga sistemi i ri që po lindte. Një nga këta, ishte edhe deputeti Riza Dani, i cili i shprehte hapur idetë e tij për një demokraci më të gjerë dhe jo si ajo që kushtëzonte kushtetuta e re, e sapo miratuar.
Më 15 maj 1947 e arrestojnë. Akuza ishte “veprimtari armiqësore në bashkëpunim me 18 të tjerë, që më vonë u quajt “Grupi i Deputetëve”, një akuzë e rëndë, veprimtari armiqësore kundër popullit dhe shtetit, përpjekje për të përmbysur pushtetin popullor dhe për vrasjen e Baba Faja Martaneshit dhe Baba Fejzos në Kryegjyshatë, për të cilën ai s’kishte dorë fare, veçse u gjet arma e tij, që ai ia kishte dhuruar që më parë protagonistit të ngjarjes, Dede Abazit.
Gjyqi filloi më 4 shtator 1947 dhe përfundoi më 31 dhjetor, të po atij viti. Edhe pse nga të tetë pikat e akuzës, nuk u provua asnjë, akuza mbeti e njëjtë dhe e mirëqenë. Gjyqi u zhvillua me dyer të mbyllura. Në dosjen e këtij gjyqi, gjen edhe deponime të tilla, që dëshmojnë qëllimin pse e kishin futur aty, si p.sh.; “nënvleftëson kuadrot dhe i quan të paaftë”, “urren komunistët, u thotë; unë nuk jam komunist, jam nacionalist”, ka thënë se; “në qoftë se nuk rregullohet buka e popullit, do të bëj revolucion”, etj., etj.
Dënimi për Mestan Ujanikun u dha më 31 dhjetor 1947, natën e Vitit të Ri. Prokurori Bedri Spahiu, kërkoi për Mestanin, dënim me vdekje, me pushkatim, kurse Këshilli i Gjykatës së Lartë Ushtarake, vendosi më 22 janar 1948, dënimin me burgim të përjetshëm. Por torturat çnjerëzore në burg, bënë që jeta e Mestan Ujanikut, të këputet në moshën 46-vjeçare. Këtu mbyllet jeta e komandantit trim të Skraparit, duke vazhduar me të tjera peripeci e vuajtje për familjen e tij, sidomos djemtë që kishin qenë bashkë me të partizanë.
Letër e Enver Hoxhës drejtuar Gjin Markut, për Mestan Ujanikun
I dashuri shok Gjini
U gëzova nga letra tënde shoqëruese, si edhe nga hapat e para dhe me sukses të Brigadës së VII. Jam i sigurt se ajo Brigadë, do të shkojë përpara. Dhe do vihet në radhën e Parë të brigadave tona më të mira. Ajo varet nga ti dhe nga gjithë shokët e Partisë, që bëjnë pjesë aty. Prandaj përvishuni punës me urtësinë më të madhe, qoftë ushtarakisht, qoftë politikisht, zhvillimi i kuadrove të Brigadës, të jetë i shumanshëm.
Mestani erdhi këtu dhe u fjalosa me të. Zuri të qahej, si plakat, të gjitha qarjet e tij të vogla, të cilat ai i ka si argumente. Natyrisht, qarjet ay i bazon tash për të forcuar bazën e tij (kupto nacionaliste), në ato lëshimet e gabimet që janë bërë në atë terren. Dhe kërkon të dalë si “engjëll”, me flatra të bardhë…!
Me gjithë drunë që i dhaç, se Mestani, njeri i vjetër dhe me egoizëm dhe ambiciet e një njeriu që kujton se është njeri i madh, ay e mban karshi teje mërinë e, tenton e do të tentojë të thellojë hendekun, në dëm të punës, në rast se shokët s’dinë të punojnë…!
Të vëmë re një gjë te Mesatani, i cili s’është budalla, çdo plumb që na fut, mbështetet në një vend që ligjërisht duhet të marrim masa dhe qëllimi i tij, është të godasë ty dhe Brigadën. Prandaj duhet të kesh kujdesin më të madh me të, si dhe marrëdhëniet me Shtabin e Qarkut dhe Komandat e Vendit.
…Çështjet gjykojeni me gjakftohtësi. Të mos bini në prita të vështira, dyke ditur qëllimet pse i bën Mestani këto. Kahremanin e kemi caktuar si komisar të Mestanit, por nuk e di a do ta bëjë dot punën që kërkojmë nga ay, pse kam frikë se mos bjerë në pozitat e Mestanit, dhe vaj halli.
Prandaj Gjin, me kujdes të madh sa ti qëndron aty, me gjakftohtësi jep mendimet, pse ti duhet të zgjidhësh çështjet aty, të….(e palexueshme) të ndihmojë sa të jesh në atë terren.
Na shkruaj për çdo gjë, për ndihmat që ti ke nevojë, për zgjidhje të koklavitura, s’do të mungojë as një herë që të ndihmojmë, që t’i të shkosh përpara.
5/4/1944
Të përqafoj
Taras
Çeta e Mestan Ujanikut, ndër të parat në Shqipëri
Çeta Plakë e Skraparit, e dyta pas asaj të Pezës, e komanduar nga Mestan Ujaniku, zhvilloi disa aksione të rëndësishme luftarake më të bujshmit, ishte çarmatosja e milicëve të Xhaf Balit në fshatin Mëlovë, në fund të gushtit 1942, çlirimi i Çorovodës, etj. Ka një korrespondencë të gjatë të administratës së atëhershme, nga qendra në bazë, që tregon bëmat e Mestan Ujanikut dhe çetës së tij, por edhe tmerrin që i kish kallur ai armikut.
Po kështu shtypi i kohës, Radio BBC, përshkruajnë detaje të përpjekjeve që bënte çeta e Skraparit, me komandantin e saj, i cili që atëherë u quajt “Legjenda e Maleve” dhe u vesh me shumë histori. “Zëri i Popullit”, i atyre ditëve shkruan: “…ia mbrini patrioti Mestan Ujaniku dhe shokët e tij trima dhe çeta partizane e udhëhequr prej zemër-luanëve, Mestan e Gjin, filluan luftën e lavdishme, luftën e çlirimit të atdheut dhe fshatrat e Mallakastrës e të Skraparit dhe kodrat e malet buçitën…”!
Kalendari i luftimeve të Çetës së Mestanit
Që nga krijimi në mars dhe gjithë prillin e vitit 1942, çeta veproi në zonën e nahijes së Beratit, në Roskovec dhe pjesërisht në Mallakastër. Aksionin e parë çeta e regjistron në qershor të vitit 1942, kundër një grupi karabinierësh në Shtyllë të Korçës. Në korrik të vitit 1942, çeta operon në fshatrat e Kolonjës, në Butkë, Qafëzës, Kozel, Rehovë, Selenicë të Pishës, Qinam, Qesarakë dhe Lubonjë, ku takohet me Xhaferr Lubonjën.
Por beteja që shënon fitoren më të bujshme, është çarmatosja e milicëve fashistë në Mëlovë, më 30-31 gusht të vitit 1942 dhe disa ditë më vonë, çlirimi i Çorovodës, që qe e para qendër administrative në vendin tonë, ku nuk u vendos më pushtet tjetër, veç atij nacionalçlirimtar. Më pas, pati luftime të tjera, shumë të rëndësishme. Mestani në çetë kishte dhe tre djemtë e tij, Xhemalin, Hatemin dhe Vehepin. Xhemali u bë komandant çete, Hatemi u caktua Zëvendëskomandant i Batalionit “Margarita Tutulani”.
Kush është Mestan Ujaniku?
Mestan Ujaniku lindi në fshatin Ujanik, një fshat në gji të Tomorrit, në lartësinë mbi 1000 m. mbi nivelin e detit dhe shumë pranë vendit të shenjtë. të Abaz Aliut. Ujaniku ka qenë bujtina më bujare e atyre që vinin në Tomorr, qofshin pelegrinë besimtarë, udhëtarë, studiues të huaj evropianë, gjahtarë e qejfëllinj romatikë, si p.sh., Eqrem bej Vlora, që ndenji këtu për qejf, mbi një muaj, në vitin 1908, etj. Fshati ishte i tëri një fis dhe mbante mbiemrin Musabelliu. Që në moshën 18 vjeç, Mestani radhitet në ata 300 burra skraparllinj, që nën udhëheqjen e Riza Cerovës dhe Ali Koprënckës, morën pjesë në Luftën e Vlorës. Në vitin 1924, ai ishte përkrah forcave fanoliste, ndërsa në vitin 1935, arrestohet si pjesëmarrës në Lëvizjen e Fierit, një nga organizatorët e së cilës ishte Riza Cerova.
Pushtimi fashist i 7 prillit të vitit 1939, e gjeti në burgun e Beratit, për një vrasje banale, në fisin e tij. Në rrëmujën e atyre ditëve, ai del nga burgu dhe në vend të shkojë në shtëpi, bashkë me shumë patriotë të tjerë nga Berati dhe Skrapari, krijon një çetë me 15 vetë, ku merr edhe djemtë dhe kushërinjtë e tij. Kjo çetë e vogël, e krijuar që në vitin 1941, është bërthama e çetës së madhe, që u krijua më 14 mars të vitit 1942, e cila u quajt “Çeta Plakë” e Skraparit dhe ku komandant u caktua Mestan Ujaniku. Partia Komuniste, nëpërmjet Qarkorit të Korçës, sa mori vesh këtë, dërgoi menjëherë përfaqësuesin e saj në këtë çetë, anëtarin e Grupit Komunist të Korçës, Gjin Markun, për ta mbajtur këtë çetë nacionaliste, në krahun dhe nën ndikimin e saj.
Më pas, me shkrirjen e çetave në formacione të tjera partizane, Mestani emërohet komandant i Shtabit të Qarkut të Beratit, ku komisar i këtij shtabi, ishte Kahreman Ylli. Pas çlirimit, caktohet në detyra të ndryshme, emërohet nënkolonel pranë Shtabit të Përgjithshëm në Tiranë, më tej, transferohet nga Tirana në Shkodër, por s’kalon shumë dhe dënohet nga regjimi komunist, për pjesëmarrje në të ashtuquajturin “Grupi i Deputetëve”. Vdes në burg dhe ende nuk i është gjetur varri!
At least one grave, even a symbolic one!
The drama of Mestan Ujanik's life is a drama that surpasses any human norm, it is a Shakespearean drama that cannot be described and brought to life. Here is what Mestani's little son, Nuri Musabelliu, who lives in Durrës, writes:
"It has been a long and anxious night, the men of the big house did not come home. Xhemali and Vehepi are missing, both were officers. What had happened? Only after two days, the news came, a guy we didn't know, Barjami had been arrested with them. The nights were cold, long even though it was May 1947. From that moment until the trial was held, we were neither in heaven nor on earth, Mother Tree, this daughter of a great door, heard and honorable of Skrapar and a very strong woman, she came around the house and often repeated: "We don't have to lower our heads, because we enjoy the fight"!
The accusations against Mestani were a bluff, the captain of the mountains who had fought his whole life with the enemies, was now being accused of hostile actions!? As a man, he also stayed in prison. He spent only one year there and on July 11, 1948, he passed away at the age of 46, at the most active age that man has. The enigma of death and the enigma of the grave, it is a great concern for us, that we did not find the remains, to make a grave and take a bouquet of flowers, perhaps a symbolic grave, to the Martyrs' cemetery in Çorovoda, it would make it a little easier the pain".
This is where this man ends the conversation, who as a child used to go with his mother from one village to another, being taken in the arms of fellow freedom fighters, his father's comrades in arms./ Memorie.al
Lini një Përgjigje