FLASH
Shkruar nga Pamfleti
It was the morning of September 1, 1976, when the workers of the Fishing Enterprise who were the first to arrive at their workplace, located on the shore of Lake Shkodra near the village of Shiroka, found that the guard of the enterprise of that sector was surprisingly absent, as well as the office staff, something that had never happened before?! This is because, among other things, there was also the pier where all the fishing boats were anchored, which, tied with chains and locked with a key, were considered objects of special importance and were under the control and double guard, both by the fishing enterprise and by the Border post located in the village of Zogaj, where the state border with Montenegro, at that time part of the Federal Republic of Yugoslavia of Marshal Tito, was also located.
Although a torrential and stormy rain continued to fall, which had started since midnight, the fishermen began to look for the guard and the foreman of their company, calling them by name, but in vain, because no one answered? But after a while, they were stunned and terrified, when just a few meters away from the fish warehouse, they saw lying on the ground and without signs of life, a corpse…! It was the 50-year-old guard, Fadil Rizaj, who had been serving in that position for several years. No one dared to touch him with their hands, because not only was he bloody and with visible marks on his head and body, but his hands were tied with rope from behind his body and also his respiratory organs, tied with a cloth behind his head…! Which clearly meant that he had been killed…!
After that horrific scene, some of the fishermen ran to the offices to call the heads of their company and the Internal Affairs Branch as well, but the telephone line was cut and the connection to Shkodra could not be established…! Meanwhile, from other checks to find the company's wrecker, it was also found that one of the boats (fishing boats) was missing from the pier on the lake shore, precisely the one known as; "The Health Boat", and the safe that held their keys was broken with a crowbar!
Meanwhile, the alarm had been raised and some of the main officers and chiefs of the Shkodra Internal Affairs Branch arrived, who immediately realized that not only were they dealing with a serious crime, but also with an escape by boat across the lake, which, among other things, would also aggravate their position before their superiors at the Ministry of Internal Affairs in Tirana. Meanwhile, the news spread and the investigative group with the relevant experts immediately started working to uncover the crime that had occurred and to unravel the whole event, which a few days later would shock not only the city and district of Shkodra, but also Tivar, Titograd and Ulcinj in Montenegro!
But what had really happened, who and why had killed the Fisheries Guard Fadil Rizaja? How many people had escaped and what had happened at midnight on August 31, dawning on September 1, 1976, as a heavy rain fell with thunder and lightning, which was said to have never been remembered, even by the oldest residents of those parts? Why were several dead bodies found on the shore of the lake on the Yugoslav side and another corpse on our side of the border, near the border post in the village of Zogaj? How was the main author of that escape able to swim to the part of the lake that belonged to the border of the Federal Republic of Yugoslavia, on that dark night with rain, waves and storm?
Who was Hamit Arif Myrto and what did he initially say to the residents of that area, when they saw him completely naked in the alleys of their village, as well as to the competent Yugoslav authorities, regarding the reasons for his escape? What did the UDB authorities ask Hamit during the investigation process in several separate offices in Tivar, Titograd and Ulcinj, where they sent him, frequently changing his location, his "cellmates" and the investigators who interrogated him? What did he testify to when they asked him about the military bases and units, the missile unit and other installations that were located at that time in the Shkodra district, as well as the tracts that were dropped in that city those days, against the Party of Labor and Enver Hoxha?
What did Hamit tell the UDB organs about his brother-in-law, a minister in the government headed by Mehmet Shehu, and also one of the closest people to the dictator Enver Hoxha, who remained in that position until the collapse of the communist regime? Who was the “photographer” from Shkodra who had escaped to Yugoslavia a few years ago and why were all the investigators asking Hamit about that person? Why did the Yugoslav UDB authorities decide to return Hamit Myrto to Albania, handing him over to the Albanian State Security organs, even though they were convinced that he had not been sent on a secret mission?
Çfarë deponoi Hamiti gjatë procesit hetimor, si për arsyet që e kishin detyruar të ndërmerrte atë aventurë të rrezikshme e, gjithashtu të gjitha ato çka ai kishte treguar para UDB-së? Çfarë shkruante Hamiti në letrën drejtuar Enver Hoxhës për ministrin e Mbrojtjes Beqir Balluku dhe si u bë e mundur gjetja e asaj letre në shtëpinë e tij në Shkodër? Çfarë deponuan gjatë procesit hetimor familjarët e Hamitit, të afërmit, fqinjët, shokët e punës, brigadieri, drejtori i ndërmarrjes së Peshkimit, kryetari i Këshillit Popullor të Lagjes “Partizani” ku ai banonte, e të tjerë persona që u thirrëm për të dëshmuar ndaj tij, në vjeshtën e vitit 1976?
Përse gjyqi ndaj Hamit Myrtos u zhvillua në fshatin Shirokë, sa u dënua ai nga Gjykata e rrethit të Shkodrës, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë dhe përse Presidiumi Kuvendit Popullor, la në fuqi vendimet e tyre, për dënimin e tij me vdekje (me varje në litar) edhe pas asaj tragjedia të tmerrshme që i kishte ndodhur atij; ku humbi të gjithë familjen? Cilat ishin fjalët e fundit që Hamiti tha para skuadrës së pushkatimit dhe përse edhe sot e kësaj dite, nuk është gjetur ende varri i tij?!
Lidhur me këto dhe të tjera nga ajo ngjarje nga më të rëndat e tragjiket që ka përjetuar rrethi i Shkodrës në ato vite dhe Mali i Zi gjithashtu, na njohin dokumentet arkivore të dosjes voluminoze përkatëse që ka siguruar Memorie.al, të cilat po i botojmë në disa numra (me faksimilet dhe fotot përkatëse), me qëllimin e vetëm, për të zbardhur dhe për të bërë të njohur krimet monstruoze të ndodhura në atë kohë, ku shqiptarët, për t’i shpëtuar ferrit komunist, detyroheshin të ndërmerrnin aventura nga më të rrezikshmet drejt kufirit shtetëror, ashtu si personazhi kryesor i kësaj ngjarje, Hamit Arif Myrtja!
VËRTETIMET E LËSHUARA NGA KRYETARI I KËSHILLIT POPULLOR TË LAGJES “PARTIZANI”, DHE DREJTORI I NDËRMARRJES SË PESHKIMIT, PËR HAMIT MYRTJA, I CILI JETONTE NË KUSHTE TË VËSHTIRA BANIMI, ME PESË ANËTARË TË FAMILJES NË NJË DHOMË!
REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË Shkodër, më 10.10.1975
KËSHILLI POPULLOR I LAGJES “PARTIZANI”
Vërtetim
Vërtetojmë se qytetari Hamit Arifi, banor kësaj lagje, ka përbërje familjare prej 5 frymësh dhe banojnë në një dhomë të vetme pa anekse, në kushte të vështira. Është paraqitur në Këshillin Popullor të lagjes dhe ka kërkuar t’i jepet mundësia me e strehue në ndonjë banesë tjetër, këtë e kemi në evidencë, por për kushtet e krijuara, ai duhet të strehohet sa më shpejt nga qendra e punës ku punon. Ne si Këshill Popullor të lagjes, tash për tash nuk kemi mundësi ta strehojmë, se nuk kemi kontingjent strehimi.
Ky vërtetim lëshohet për ta paraqitur për efekte kërkim strehimi.
Për Këshillin Popullor të lagjes
Kryetari
Ibrahim Stankaj
REPUBLIKA POPULLORE E SHQIPËRISË
Ndërmarrja e Peshkimit Shkodër, më 5.6.1976
Vërtetim
Me anën e së cilës vërtetojmë se kjo ndërmarrje nuk ka detyrë nga Komiteti Ekzekutiv i rrethit, për ndërtim banesash me kontribut vullnetar, për arsye të vetë zonës ku ajo vepron dhe që shumica e punëtorëve janë nga Shiroka dhe Zogaj.
Prandaj i lëshohet ky vërtetim punëtorit Hamit Arif Myrtja, për ta paraqitur në Këshillin Popullor të Lagjes ku banon, për efekt planifikimi strehimi sipas rregullave që disponohen.
Drejtori
Thoma Liti
PROCES-VERBALI I MARRJES NË PYETJE TË HAMIT ARFIF MYRTJA, NGA ANA E HETUESIT TË DEGËS SË BRENDSHME TË SHKODRËS, JAKE TEFIKU
PROCES-VERBAL
I pyetjes së të pandehurit, Hamit Arif Myrtja, Shkodër më 7.10.1976.
Unë Jake Tefiku, hetues në Degën e Punëve të Brendshme, marr në pyetje Hamit Arif Myrtja.
Pyetje: Çfarë mund të na shpjegoni, në lidhje me akuzat që ju bëhen?
Përgjigje: Akuzat që më komunikohen, unë i dëgjova dhe i kuptova. Lidhur me akuzat që më bëhen, unë nuk pranoj vetëm propagandën armiqësore, kurse me dy akuzat e tjera, jam dakord dhe shpjegoj si më poshtë:
Një muaj para se unë të arratisesha në Jugosllavi, më lindi mendimi për të kaluar në Jugosllavi. Duke menduar gati një muaj për mënyrën e arratisjes, se me çfarë drejtimi dhe me çfarë mënyre. Mendova që rruga më e mundshme për arratisje, ishte marrja e ndonjë sule, për të kaluar nëpër liqen. Mendova gjithashtu që të merrja shërbimin e dezhurnit, që të kisha mundësi për të marrë lundrën, ose të peshkimit, ose të ndonjë organi tjetër, se unë e dija që në molo qëndronin edhe ato të Shëndetësisë dhe të Degës Brendshme.
Tri ditë përpara i kam thënë gruas sime, Hasijes, për planin dhe mendimin që unë kisha për t’u arratisur jashtë shtetit, në Jugosllavi. Asaj unë i thashë se këtu nuk siguroj dot ushqimin e përditshëm, sepse kemi shumë pak të ardhura dhe me këto nuk kalohet dimri. Më në fund, sepse gruaja në fillim nguroi, por kur pa këmbënguljen time, menjëherë ra dakord. Unë i thashë asaj që të mos bisedonte me asnjë person, lidhur me bisedën. Unë i thashë gruas, se pa marrë juve, nuk mund të arratisem. Siç e thashë, ajo ra dakord dhe më premtoi se nuk do të bisedonte me asnjë person, për bisedën e zhvilluar midis meje dhe asaj.
Duke vazhduar punën si peshkatar, vazhdimisht mendoja për rrugën e kalimit, atë qysh më parë e mendova që me anën e rrëmbimit të ndonjë lundre të arratisesha, duke marrë dhe familjen me vete. Këtë gjë ja thashë gruas. Nga fundi i muajit të gushtit, brigada jonë e peshkimit me brigadier Qemal Ulkonjën, kishte radhën e shërbimit të dezhurnit të ndërmarrjes, unë duke pas në plan arratisjen, i kërkova atij të merrja në sahati 22.00, detyrën e shërbimit të dezhurnit, brigadieri më tha po. Unë atij ja paraqita sikur kisha nevojë dhe këtë ditë ta zëvendësoja me pushim të mëvonshëm. Kështu që, më datën 31 gusht 1976, deri më sahati 14, unë kam punuar në dajlan, së bashku me brigadën time, sa lashë punën jam kthyer e kam shkue në shtëpi.
Harrova të them, se plani im për arratisje dështoi njëherë, sepse unë kisha ndërmend që me anën e dezhurnit të arratisesha, mirëpo nuk ma dhanë këtë të drejtë. Kështu që gruaja ime, Hasija, e mori vesh. Posa shkova në shtëpi, i thashë Hasijes të përgatitesh se atë natë do të realizonim arratisjen dhe për këtë mendova të shkruaja një letër, duke shpjeguar arsyet që më detyronin të arratisesha. Hasija më pa që unë po shkruaja diçka, por nuk më pyeti se çfarë po shkruan! Përmbajtja e letrës kryesisht ka qenë probleme vetëm ekonomike, duke thënë se nuk mund të jetoj më me këto të ardhura, se na është ulur paga, se nuk na është dhënë strehim, e plot probleme të tjera, që mua të gjitha nuk më kujtohen.
Në përmbajtjen e kësaj letre unë kam shkruar që t’i drejtohet udhëheqësit kryesor të Partisë dhe t’i dorëzohet atij. Me këtë doja të thoja që të mësonte pse unë po arratisesha. Këtë letër unë e kam vendosur në një valixhe të vogël dhe e lashë aty, sepse mendoja se po të legalizohesh dhe të merrej vesh arratisja ime, do të vinin njerëzit e Degës së Brendshme dhe do ta gjenin.
Në sahati 20.00 të datës 31 gusht 1976, unë së bashku me gruan dhe tre fëmijët, vendosëm që të dilnim prej shtëpie, gruan e porosita që po të ndesheshim me njerëzit tanë në rrugë, të thoshte se po shkojmë tek vajza e hallës, që kemi në lagjen “Ndocaj”, Rakip Hoxha. Gruaja veshi fëmijët, me vete morën një pincë dhe një darë, një çantë të zezë, një çarçaf të bardhë që gruaja për ta nxirë e mori dhe e futi e bëri të zezë një ditë më përpara, për ta përdirur si velë për lundrën, mora një palë pantallona kadife të zeza në blu, mori sende për veshje vetë gruaja dhe për fëmijët dhe u nisëm.
Kemi dalë nëpër pjacë, para se të largoheshim prej shtëpie, kemi ndeshur në dy motrat e gruas, Bukurijen dhe Vjollcën dhe u dha dorën, unë e shikova gruan që të mos e lëshonte veten e saj para tyre, se mos ato kuptonin ndonjë send, gruaja Hasije e mbajti veten, dhe ato nuk kuptuan asnjë send. Edhe unë u thashë lamtumirë, por nuk jua dhashë dorën, sepse kisha biçikletën për dore. Kështu që u larguem. U thamë se sot mos na prisni, se sot nuk vijmë e do të qëndrojmë vërdallë nga vajza e hallës. Së bashku me gruen, kemi shkue te ‘Turizmi’, dhe aty unë kam pirë një gotë raki, fëmijëve u dhamë diçka, kurse ajo mori një gotë venë, por nga që mendonte punën e arratisjes, nuk mundi ta pinte. Tek Turizmi kemi qëndruar deri në sahati 21 e 45, pastaj jemi nisur me biçikletën time, duke ecur në këmbë deri te ndërmarrja e Peshkimit.
Pasi kaluam urën e Bunës, pamë dy ushtarë të zakonshëm të urës, dhe pasi na panë pasaportat, na thanë shkoni. Kështu që shkuam fill e te dezhurni. Kur shkuam aty, gjeta rojën Fadil, mbiemrin nuk ja di, u përshëndetëm me Fadilin, na tha; po ju, i thashë se më kanë caktuar dezhurn, ku ishit kështu vonë, i thashë se kena kenë tek daja në Oblikë, më tha çoje gruan në shtëpi dhe kthehu, jo i tha gruaja, se jam e lodhur dhe shkoj nesër, kurse unë nga ana ime i thashë Fadilit se kësaj i ka vdekur një halla e saj dhe nesër e qesin në dhe, këtë e bëra për ta rrejt.
Unë e mora dyshekun e dezhurnit dhe e çova sipër në korridorin e administratës, se gjoja do të flinte, gruaja ra së bashku me fëmijët, për t’i vënë ata në gjumë, unë fillova bisedën me Fadilin dhe u ulëm me ndenjë së bashku të dy. Kisha pak bukë dhe e hëngra atë në prezencë të tij e, u çova e piva pak ujë dhe përsëri u ula afër tij, pushka e tij ishte pas tij afër, nuk guxoja t’i thosha për mendimin që kisha, se kisha frikë se më kundërshtonte dhe më qëllonte me pushkë, në rast se i thosha hapur, se ja dija kryet atij. Ju afrova dhe i them: Fadil, unë kam një hall të madh, çfarë halli ke, më tha?
Unë i thashë se dua të arratisem në Jugosllavi, ai më tha se unë të vras dhe tentoi e mori pushkën për të më qëlluar, unë ja kapa pushkën, por ay e kishte kapë! Unë e mora me të mirë për ta bindur dhe i thashë; shiko mor Fadil, se unë kam hall të madh, për t’u arratisur në Jugosllavi, unë nuk jetoj dot këtu në Shqipëri, kurse Fadili më tha se; unë nuk të lë të shkoj gjallë. Ndërsa pushkën e kishim të dy dhe ai mundohej të ma merrte, e unë nuk ja lëshoja, se kisha frikë se më vriste, kemi shkuar lart, deri afër magazinës së brigadës për mbajtjen e rrjetave, këtë e bëra që unë të fshija gjurmët e arratisjes, prandaj e tërhoqa me marifet lart dhe jo poshtë, se këtej nga molo ishte rruga.
So, walking and arguing, me trying to convince him and him in open opposition, we went to the vine, there I intended to hit him and leave him alive and tie him up. When we got there, I again begged him not to attack me, and to allow me to cross the river, but he refused and was shouting, then when I saw that he was not obeying, I forcibly pulled the rifle from him. He told me; I will not let you. I told him that I have decided to escape with my wife and children and that I will definitely do this.
When I had completely pulled the rifle away, he tried and kicked me, he wanted to hit me in the organs, but he couldn't and shot me in the thigh, I then knocked him to the ground by putting him under my feet and holding the rifle with my other hand, when I knocked him down, I tried to convince him, but he wouldn't obey and I added by telling him that I didn't set out to strangle him, he screamed and then out of fear that someone would come, or that the guards who were around would come, when I saw that he wouldn't obey, I hit him with the butt of the rifle behind his head, he got up again and tried to grab me, I shot him to defeat him and he fell to the ground, then I tied his hands with a piece of nylon net, which I had bought earlier for this purpose, and after tying his hands, I also tied his mouth so that he wouldn't scream, with a woman's bottle that I had bought for this purpose.
I didn't hit him with a knife, but only with the butt of the rifle. After I realized that he was no longer playing and I thought I had strangled him, I immediately went to my wife and told her to go quickly, the wife got up and took the little boy. Before we left, I went with pliers and opened the safe to get the keys to open the safe, and then after doing this, I took the wife, she the little boy, I the mattress and the other boy, while the girl walked on her own feet and we quickly went down to the pier. Before I left for the pier, I quickly cut the telephone line, so that no one would come and report, I also turned off the searchlight and the situation became completely dark, I released a fuse to turn off the guardhouse light and quickly left for the pier.
When I got there, I went to the branch office with the keys, I couldn't open the lock, I went and got the one from the Health Department that fights mosquitoes, but with pliers, I couldn't open it, but with pliers I could, I cut it and opened it. As for the bag with the pants, I don't remember where I left it and I always thought I had it in the boat, when I went out to the lake to sail, the wind started, it was around midnight, after I had gone a little, the wind started, I told my wife to look and give me the sail because I have it in my bag, but I didn't have this and I had left it in my bag. As soon as I crossed Shiroka, I was caught by the rain and the wind and from the fishing center until I crossed the border, I spent almost two or three hours.
The process was interrupted and after it was read, it was signed./ Memorie.al
Lini një Përgjigje