FLASH
Shkruar nga Pamfleti
On November 5, 1975, exactly 49 years ago, the president of the Supreme Court of the People's Republic of Albania, Aranit Çela, sent a letter marked "Top Secret" to the Presidium of the People's Assembly, attached copy of the decision of that court, with a summary of the indictment of the death sentence, by firing squad, of the three former generals, the highest leaders of the Ministry of Defense, Minister Beqir Ali Balluku, the Chief of the General Staff of the Army , Petri Taulla Dume and the Director of the Political Directorate, Hito Shaqo Çako, as well as the 25-year prison sentence of Rrahman Parllak, former Deputy/Chief of the General Staff of the Army, in the Ministry of People's Defense.
The trial against them, held from October 25 to November 5 of that year, in an improvised hall in the premises of Ward 313 of Tirana, (otherwise known as the "Old Prison" or "Kaushi"), where they also the investigative process, remained isolated and under strict security measures, since the period of their arrest, on December 6, 1974. The arrest of Balluk, Duma, Čako and Parllak, came after a period of nearly six months, collection of assets and plenums, developed with the highest cadres of the Ministry of People's Defense, the secretariat of the Central Committee of the ALP and the Political Bureau, where Enver Hoxha personally assisted and directed most of them.
The attack on Beqir Balluk, who for years held the post of Minister of People's Defense and first deputy prime minister in the government headed by Mehmet Shehu, as well as a member of the Political Bureau of the ALP Central Committee, began in June-July of in 1974, with the extended meeting of the Army Active, which was held in the former "Bird House" of the city of Durrës. That meeting was chaired by Mehmet Shehu and Hysni Kapo, where Balluku, for the first time, since 1945, was not in a meeting presidium, but in the hall, where he was forced to answer dozens of questions, asked by subordinates his. Everything that was happening there in that hall and that would continue until the day of the arrest, was pre-prepared based on a well-crafted scenario by the main leaders of the senior leadership of the ALP, such as Mehmet Shehun and Hysni Kapon , personally conceived and directed by Enver Hoxha.
After that activity with the highest cadres of the Army, Balluku was also analyzed in the meetings of the Political Bureau of the Central Committee of the ALP, where Enver Hoxha was the first to direct the attacks against him, accusing him of; "the head of the coup group in the Army" and "the biggest traitor that Albania had until that time". After those meetings of the Political Bureau, Balluku was also analyzed in the Fifth Plenum of the Central Committee of the ALP, which was held on July 25, 1974, where he was attacked by the majority of the members of the plenum.
At the end of that meeting, Balluku was expelled and dismissed from all party and state functions, but, unlike many of the former functionaries and senior figures of the communist senior leadership, (who had been hit and convicted years before, who were arrested and handcuffed as soon as they left the assembly hall), he was released to go home! Where after ten days, together with part of his family, he would be interned in the town of Roskovec, in the district of Fier, where he was arrested on December 6, 1974.
Now all this and more for Beqir Balluk, the former Minister of People's Defense and the first deputy prime minister of the government headed by Mehmet Shehu, who until 1974, was considered one of the closest collaborators and the most loyal people of Enver Hoxha, are very popular, since after the 90s, dozens and dozens of testimonies and archival documents were also published, where light is shed on his life and career, from the period when he was the main leader of the Guerrilla Units of of Tirana and commander of the Second Assault Brigade of the National Liberation Army, as well as the entire period in charge of the Ministry of People's Defense, until July 1974.
What has remained an almost unsolved and unknown mystery, which continues to be discussed even today after almost five decades, are the main reasons and causes that forced Enver Hoxha to hit Balluk and the two main leaders of the Ministry of Defense, Petri Dumen and Hito Chako, sentencing them to death, as; "The leaders of the coup group in the Army"! Along with this mystery, which will probably never be solved, the archival documents with the minutes of the meetings of the Presidium of the People's Assembly of the People's Republic of Albania, where the requests and prayers for the pardon of life were discussed, are almost unknown. the side of the three former leaders of the Ministry of Defense, Balluku, Dume and Çako.
Based on this, Memorie.al is publishing in several numbers these archival documents, where there are discussions of all the members of the Presidium of the People's Assembly, starting with its head, Haxhi Lleshi, (President), Rita Marko (Vice President), Telo Mezini (Secretary), as well as members; Jovan Bardhi, Muharrem Sefa, Naunka Bozo, Nuredin Hoxha, Spiro Moisiu and Zinja Franja.
DOKUMENTI ARKIVOR ME PROCES-VERBALIN E MBLEDHJES SË PRESIDIUMIT TË KUVENDIT POPULLOR, KU U DISKUTUAN VENDIMET E GJYKATËS SPECIALE USHTARAKE, PËR DËNIMET ME VDEKJE TË BEQIR BALLUKUT, PETRIT DUMES DHE HITO ÇAKOS
PROCES-VERBAL
Mbajtur në mbledhjen e jashtëzakonshme të Presidiumit të Kuvendit Popullor, datë 5.11.1975 ditë e mërkurë:
Në mbledhje marrin pjesë shokët: Haxhi Lleshi (Kryetar), Rita Marko (Nënkryetar), Telo Mezini (Sekretar), Jovan Bardhi, Muharrem Sefa, Naunka Bozo, Nuredin Hoxha, Spiro Moisiu, Zinja Franja, (Antarë).
Një gjë tjetër që kishin vagabondët, pasi u demaskua u zbulua çështja e Beqirit, atëherë Petriti, duke marrë shkas nga ajo që Këshilli i Mbrojtjes kërkonte materialin, ky përfiton nga kjo dhe mbledh kuadrot që kishin përkrahur tezat dhe që kishin bërë vërejtjet, dhe u thotë që t’i ndryshojnë ato, njëkohësisht merr një material të ri dhe bën vërejtjet e tij, madje kishte bërë të tilla vërejtje, sikur të ishte vetë Enver Hoxha. I quante ato, poshtërsi, anti-marksizëm, çfarë nuk thoshte. Filluam ta pyesnim ne se si qe bërë kjo, dhe u gjet ai që kishte bërë materialin. Ai tha, që e mora tre ditë, pasi mbaroi mbledhja e Byrosë Politike.
Si ishte ky material, i kujt ka qenë, çfarë formati ka, nga kush e more?! Nga Ollga. Thirrëm Ollgën shpejt. Po, e tha ai tjetri, që kur e mora, unë e mora të pastër, kur e shpura, e shpura me gjithë këto shënime dhe me shënim të zi, shokut Sadik. Kur e shpura në arkiv, Ollga nuk e pranoi dhe më tha që të kam dhënë materialin e pastër. Në fund i thashë, bisedo me Petrit Dumen. E morëm Ollgën, se Petriti nuk pranonte; “Jo, nuk duhet të jetë ashtu, nuk e mbaj mënd”. Lëri këto, i tha Ollga, ne për këtë material bëmë fjalë, unë e mbaj mënd përmendësh, se çfarë ke shkruar. Uli kokën pastaj. Ishte bërë dallaveraxhi i madh.
-Në fushën e fortifikimeve, gjetëm edhe dëmin më të rëndësishëm që del nga të gjitha materialet. Këta ç’kanë bërë: Të gjithë vëmendjen, e kanë përqendruar në bërjen e objekteve të ndryshme, prapavija, pika hapjeje, por vija e parë, vija e mbrojtjes, në këto qendrat e zjarrit, pikat e fortifikuara, vetëm 17 përqind e materialit, është përdorur për to. Vijën e parë të frontit, e kanë lënë shumë keq. Mënyra më e poshtër, që kanë përdorur.
-Në fushën e organizimit dhe drejtimit shtetëror, në lidhje me ligjet, kishte sabotim. Këtu dilte dhe ajo teoria, shtet brenda shtetit. Të gjitha rregulloret kryesore, dhe instruksionet, ishin në kundërshtim me ligjet e shtetit. Në bazë të Kushtetutës, Ministri i Mbrojtjes, ka disa kompetenca, dhe ca urdhra e udhëzime, i jep vetëm ai. Ministria jep vendime e urdhëresa. Këta, i kanë dhënë të drejtë secilës drejtori, që të japin urdhra e udhëzime, si t’i tekeshin njërit apo tjetrit. Të gjitha ato, ishin në kundërshtim me rregullat e qeverisë dhe me ligjet. Është një listë dhe midis tyre, u gjetën flagrante 28 akte kryesore.
Ndryshe rregullohej problemi i çmimeve në shtet, ndryshe në ushtri, ndryshe rregullohej problemi i kuadrit, apo dhe ndonjë tjetër, dhe ndryshe e rregullonin këta, në bazë të normave të tjera, krejt në kundërshtim me ligjet e shtetit. Po pse kështu?! “Ka specifikën e vet ushtria”. Si ore kështu?! Ligjet e shtetit, janë njësoj. Këta të gjitha funksionet, i kryenin vetë, vetë ligjvënës, vetë Presidium, vetë Kuvend. Rrogat i ndryshonin si të donin. P.sh., një komandë korpusi, shkonte në Akademi pedagog. Pedagogu ka rrogën e tij, jo, jepini Vaskë Gjinos rrogën e komandantit të korpusit. Po, ka ligje more, si do ta bësh ti këtë, ai pedagogu merr 8-9 mijë lekë, ndërsa komandanti 16 mijë lekë. E po mirë, po neve menduam se këta persona, duhet të kishin rroga të mëdha.
Mendon ti kështu, por çfarë mendon ligji. Edhe në ekonomi, kishin bërë allishverishe të shumta, dëmtime, dhe materialin ushtarak, ja kishin dhënë Koço Theodhosit, i kishin dhënë goxha materiale, e pohonin edhe vetë, material të rëndësishëm nga materialet e rralla që vinin për ushtrinë, ishin predha e për këto të tjerat, d.m.th., këtë material e përdorën për kazma e lopata. Prishën dhe makineritë, që ishin për këto, se ato duheshin për të bërë gjëra afife. Kishin marrë shumë material dhe Koço Theodhosi ua kishte dhënë në kundërshtim me qeverinë. Kanë marrë nga rezervat shtetërore, tubacione e çfarë nuk kanë marrë për nevojat e tyre, që të bënin stadiume e palestra.
PILO PERISTERI: Në këto gjërat ekonomike ata, nuk pyesnin fare.
ARANIT ÇELA: Jo, atje bënin ç’të donin.
KRYETARI: Del pastaj dhe bashkëpunimi i Beqirit me Koço Theodhosin e me Abdyl Këllezin.
ARANIT ÇELA: Ata, thoshin se ushtria ka ligjet e veta.
PILO PERISTERI: Na vodhë dhe një transformator njëherë.
RITA MARKO: Ehu sa kanë vjedhur lëndë druri ata, nëpër sharra e gjetkë?!
ARANIT ÇELA: Në lidhje me veprimtarinë armiqësore në frontin ideologjik. Këtu qe dhe ajo që doli në plenum, po këtu janë gjërat më të kalkuluara, se janë me dokumenta. Nga dokumentet u provua, se kishte një garë, se kush të përkthejë e të shpërndajë sa më shumë material revizionist. Nga një kontroll që u bë nga qeveria, dhe rezultatet i morëm në gjyq, deri në 6 mujorin e parë të vitit 1974, Drejtoria e Zbulimit, kishte shpërndarë 39.000 copë libra të vendeve kapitaliste e revizioniste, ku përveç kësaj, kishte 176.000 copë libra të shpërndara. 90 përqind e këtyre materialeve, i përkasin botimeve të revizionistëve sovjetikë, pas ‘60-ës.
PILO PERISTERI: Shqip apo rusisht?!
ARANIT ÇELA: Kishte gjithë ato përkthime. Kur i thua kështu, duket si teori, por po t’i shikosh, janë alamet librash.
KRYETARI: Janë harxhuar miliona lekë.
ARANIT ÇELA: Po, miliona. Thasë të tëra me libra të përkthyera, rregullore, të gjitha revizioniste sovjetike.
KRYETARI: Kryesorja ka qenë, se ata edukonin brezin e ri në ushtri, me ideologji borgjeze revizioniste.
ARANIT ÇELA: Beqir Balluku u dërgonte letër reparteve e thoshte këtyre shefave që përkthenin: “Shikoni se Psikologjia e ushtarit, një libër sovjetik i përkthyer në shqip, është një libër i shkëlqyer”. Si more tu mbylltë…… që ta kexoje atë libër duhet të ishte i poshtër me të vërtetë. Edhe sikur të mos ishin revizionistë, prapë ata kanë psikologjinë e tyre. Ata mbi 200 milionë, e ç’punë kemi ne me ta?!
KRYETARI: Po këta ç’thonë?!
ARANIT ÇELA: E kemi bërë thonë sipas koncepteve tona, ka një të vërtetë absolute lidhur me këto çështje, që është e përbashkët me të gjitha shtetet. Petriti në mes të gjyqit, mbronte këtë që; “mendimi im zoti gjyqtar, është që në radhë të parë, një ushtri është edukimi ushtarak”. Po si more, edukimi ushtarak?! D.m.th., në radhë të parë pushka, se; “lufta bëhet me pushkë”. Por pushkën, do ta përdorë njeriu. Një debat i tërë atje në gjyq me Petrit Dumen, rreth kësaj teme. Haptazi e thoshte. Për të, ishte edukimi ushtarak i pari dhe jo koka. Krejt armiqësore.
-Dalin dhe çështjet e vjedhjeve. Janë vjedhur shumë gjëra, të ulta fare. Çfarë nuk është vjedhur. Vinte që nga Qafëzezi i Kolonjës bakllavaja, për në Pogradec. Donte kuleç, po çfarë kuleçësh. Kur u demaskua Petriti, vajta unë në plenumin e Kolonjës, asistova dhe në aktivin e ushtrisë, të merrja të dhëna. U shpërthye më në fund ajo që, paria atje me Kristaqin në opozicion, por të tjerët shpërthyen në atë plenum. Atje doli dhe përgjegjësi i ndërmarrjes ushqimore, ishte pak karagjoz e, m’u kujtua se doli dhe në gjyq kjo, e më tha mua atje; “shoku i deleguar”.
“Por kur më kërkoi njëherë Petriti kulaç, e çfarë kulaçi, se me miell të situr të misrit dhe 1 kg. e gjysëm gjalpë dhe si përfundim, gjalpi ngeli pa paguar”. Kishte gjëra të tilla për të qeshur, sa të duash. Vinte si në mall të babait dhe merrte. Ai, drejtori i Shtëpisë së Oficerëve të Pogradecit, më tha: “Çfarë t’i bënim ne, qengji ishte atje dhe po blegërinte e, Petriti tha; zëreni e thereni, se do ta hamë sonte. Po u grumbulluan shumë për të ngrënë e, ai tha; merreni dhe tjetrin e, thereni. E ç’ti bëja unë”?! Ai ishte qen bir qeni, si çfarë ti bënte ai?!
PILO PERISTERI: Prandaj i dhimbte stomaku atij, dhe donte të vinte në Paris, për t’u kuruar.
ARANIT ÇELA: Nga klubi “Partizani” kishin marrë rroba, këpucë si në mall të babait. Kur ju thanë a i morët?! “Po i morëm”.
RITA MARKO: Po lek për fëmijët?!
ARANIT ÇELA: Jo.
RITA MARKO: Merrnin ushqime, se loznin me “Partizanin”.
ARANIT ÇELA: Ushqime merrnin sa të duash. Madje u gjet një dokument, që bënte ky drejtori i Shtëpisë Qëndrore, një qen bir qeni, Pirro Lena, që ata hanin pa lek fare, dhe vinin këtu me gjithë familjet e tyre dhe hanin e pinin. Nga këto kishte plot. Vetëm Beqirit, i dolën gjysëm milioni lekë, për vjedhje e shpërdorime.
RITA MARKO: Ai do të ketë ngrënë më shumë.
PILO PERISTERI: Po këta të tjerët, nuk u dënuan, apo janë më vonë.
ARANIT ÇELA: We stopped the process, because it is ready to judge, because this trial was held, in order for the people not to listen to those small things, without judging these main ones. That trial will take place next week. In general this was.
RITA MARKO: You told us everything.
PILO PERISTERI: We all knew this infamy, but you told us very clearly.
ARANIT ÇELA: The Plenum made it very clear. In terms of substance, we did not do any philosophy.
PRESIDENT: Things were recorded, they are documented, that is, and their betrayal is clear. All their hostile activity, from the beginning to the end, they were connected with the Yugoslavs and the Soviets. Comrade Pilo also prayed that he came a little later, that all three of them accept their betrayal. We must congratulate these judges for the work they have done.
PILO PERISTERI: And those investigators, let's congratulate them.
CHAIRPERSON: That's right. Documentation was important, because we proved their betrayal with documents.
PILO PERISTERI: We, as the Presidium, friend Haxhi, will cut them with an ax.
RITA MARKO: Yes, that's why we gathered, to give them the ax.
CHAIRPERSON: By death, as the court has decided.
RITA MARKO: We completely agree with the Supreme Court.
TELO MEZINI: Then your request for pardon of life is rejected.
It is decided that Beqir Ballukut, Petrit Dumes, and Hito Çakos, sentenced to death (by firing squad) by the Special Military Court, will be denied the request for life pardon./ Memorie.al
Lini një Përgjigje