FLASH
Shkruar nga Ilir Çumani
Decades have passed, perhaps more than half a century, but their faces remain clear in memory, as if carved into an invisible monument of kindness.
(A tribute to the women who raised orphaned children in Children's Homes)
Whenever special days come knocking in a person's life that mark events, dates, and history, I often return to memories of the past, with impressions that have left so many happy traces, but also traces that make me think and scratch the gates of memory a little...
I maintain a relatively extensive archive: many photos, documents, and facsimiles, which have accompanied me on the journey of life, not as easy as everyone should have it. They are memories that neither time, nor the passage of years, nor the dust of oblivion that often covers everything human, fade away.
They remain alive as indelible photographs in the soul. They are memories that live within a person not only as fragments of the past, but as foundations of his very being.
Such are the portraits of those wise and generous women who served in the Children's Homes, women who for many orphaned children were not simply educators or caregivers - they were, above all, mothers of a second life, who gave hope, life and joy to the most innocent creatures of this world.
Decades have passed, perhaps more than half a century, but their faces remain clear in memory, as if carved into an invisible monument of kindness.
In old black and white photographs, where the lights and shadows of time carry a special nostalgic solemnity, they appear as figures bent over us, the children, with a care that goes beyond duty and beyond profession.
There is not only a social role, but, most of all, an inner human calling, a mission that human history books rarely describe...
In the order of things, these women were educators, caregivers, social workers. But in the true order of the soul, they were mothers. Mothers who were not born biologically, but who gave birth to and kept alive every day a sense of security in children who were left exposed to this world and without the arms of their family.
In their daily hugs, in the hand that wiped a tear, in the smile that soothed a childhood fear, there was a deep human dimension hidden that is often not visible from the outside.
In social terms, these women represented an invisible pillar of the society of that time, more compassionate, more social, more solidary...
Because true societies are not measured only by their institutions (even when they are marketed by propaganda and current politics with luxurious facades and buildings, supposedly with expensive standards and services that in fact leave much to be desired), but by the level of compassion they show towards the most vulnerable.
At that time, Infants' Homes and Children's Homes were not simply buildings, but spaces where society tried to repair the wounds of fate.
Në qendër të kësaj përpjekjeje qëndronin këto gra, të qeta, të përkushtuara, shpesh pa bujë, pa lavdi publike, por me një ndikim të pamatshëm në jetën e qindra fëmijëve.
Nga këndvështrimi psikologjik, prania e tyre ishte një urë shpëtimi. Fëmijëria pa prindër është një boshllëk i madh emocional. Në atë boshllëk, çdo gjest i vogël dashurie bëhet një univers më vete. Një fjalë e butë, një përkëdhelje mbi flokë, një kujdes i përditshëm – të gjitha këto krijojnë një ndjenjë përkatësie që shpëton shpirtin e një fëmije nga vetmia.
Ato gra e dinin dhe e mbartnin instinktivisht këtë ndjesi. Pa marrë leksione e teorira psikologjike, pa manuale dhe pa tryeza të kushtueshme e të bujshme me tam-tame mediatike, siç sot ndodh rëmdomë nga propaganda e ditës.
Ato, më mirë se askush, kuptonin mbi gjithçka se një fëmijë jetim ka nevoja të gjithëanshme, e mbi të gjitha, për ngrohtësi njerëzore.
Figura e këtyre grave mishëron një arketip të lashtë të kulturës njerëzore: figurën e “nënës kolektive”. Në shumë shoqëri tradicionale, fëmijët nuk rriteshin vetëm nga nëna biologjike, por nga një komunitet i tërë grash që kujdeseshin për ta.
Kjo traditë e vjetër humane, e rrënjosur thellë në ndërgjegjen njerëzore, duket se gjeti vazhdimësinë e saj edhe në këto institucione, ku disa gra morën mbi vete rolin e një shtëpie të përbashkët.
Por përtej analizave sociologjike dhe antropologjike, mbi të gjitha mbetet dimensioni njerëzor dhe emocional. Për një fëmijë të vogël, ato gra nuk ishin koncepte apo funksione, por ngrohtësia e mëngjesit, siguria e mbrëmjes, drita që ndriçonte ditët e para të jetës.
Në kujtesën e atyre fëmijëve ato nuk janë vetëm punonjëse të një institucioni, por figura monumentale të JETËS dhe të dashurisë njerëzore.
Prandaj, kur sot, të gjithë ata që u rritën në këto institucione, mesiguri u rikthehen kujtimeve, atyre fotografive bardhezi, kujtimeve të një kohe të largët, ku në to nuk shohin vetëm një fragment historie, por një botë të tërë emocionesh që e kanë formuar jetën e tij.
Shohim këto gra të thjeshta, por me një madhështi shpirtërore që shpesh i tejkalon figurat e njohura të historisë publike.
Sepse historia e vërtetë e njerëzimit nuk shkruhet vetëm nga ngjarjet e mëdha, por edhe nga gjestet e vogla të dashurisë, nga njerëzit e thjeshtë që ndryshojnë jetën e të tjerëve pa kërkuar asgjë në këmbim.
Dhe për shumë nga ne ish-fëmijë që u rritëm në ato shtëpi, këto gra do të mbeten përherë në kujtesë si shenjtoret e heshtura të jetës, monumente të gjalla të dhembshurisë, mirësisë dhe dashurisë njerëzore.
Para tyre, çdo fjalë mirënjohjeje duket e vogël, shumë e vogël…
Megjithatë, zemra e njeriut e di se një falënderim i thjeshtë, i thënë me përulësi, është ndoshta forma më e pastër e respektit.
Dhe kështu, në kujtesën tonë, të gjithë ne që u rritëm nën kujdesin e këtyre grave, ato do të mbeten gjithmonë aty, su dritë e butë në horizontin e fëmijërisë sonë, si një bekim i heshtur që na shoqëron përgjatë gjithë jetës.
Endless gratitude, silent saints of compassion, love and kindness…!
Tirana, Saturday - March 7, 2026
Lini një Përgjigje