FLASH
Shkruar nga Fitim Zekthi
The case of Sali Berisha can serve as a wonderful opportunity to solve it, and it seems that the Constitutional Court did a good and thorough job of giving this case its due place to politics, political immunity and justice.
It has been years, but at least since last year this discussion has entered another phase, that parliamentary immunity becomes a matter of debate. Regardless of the specific case of the house arrest of the former Prime Minister Berisha, this is an issue of great importance for the way justice will act in Albania and for the way we as a society will see and understand politics and governance. The case of Sali Berisha can serve as a wonderful opportunity to solve it, and it seems that the Constitutional Court did a good and thorough job of giving this case its due place to politics, political immunity and justice.
Albania is a strong transitional phase. No one knows exactly what will happen to our political path. No one can say whether the political system established in 30 years, the system of an alliance of clientelistic business, organized crime and leading politicians and their groups, will win or the war against this system will win. No one can say for sure whether the country will emerge from the "transition", from the culture of impunity, and no one can say that we will enter a new phase where politics will be an institution that is accountable and brings the country in a new phase of the rule of law. Much will depend on the fate of justice, on the fate of the special prosecution, on the war against impunity that has begun.
The political system has reacted with ferocity to justice and the initiation of impunity. The basic point is the refusal of senior politicians to be investigated, it is their fierce attack with everything that they are being politically investigated. Immunity is one of the things at the center of this debate or this war. Of course, the fight against justice that is managing to hit people and untouchable subjects in 34 years is much wider and much more ferocious than what appears with the issue of immunity. However, in the case of immunity, justice gave strong signs that things will not go in the direction of high officials and powerful people. The fight for immunity is primarily in the interest of the government and the prime minister. It is enough to see how he strongly defended the former interior minister. Public opinion may have been swayed or even poisoned by propaganda on the issue of immunity or the quasi-political bias of the prosecution. How does this issue stand, what is immunity and what does it protect MPs from?
Për të kuptuar më qartë këtë situatë po hyjmë në një rravgim pak më të gjerë mbi natyrën e imunitetit parlamentar dhe mbi arsyet e ekzistencës për të parë nëse kemi të bëjmë me thyerje të parimeve dhe arsyeve të ekzistencës së imunitetit parlamentar.
Imuniteti parlamentar ofron mbrojtje në dy drejtime për deputetët: njëra është mbrojtje nga hetimi, dënimi apo ndjekja penale për ato që ai thotë në diskutimet në parlament dhe tjetra është mbrojtja nga ndjekja, hetimi dhe arrestimi për një krim që ai ka kryer. Imuniteti parlamentar ndonëse njihet që në Romën e vjetër ku senatorët kishin një mbrojtje të posaçme rrënjët e tij i ka në traditën anglosaksone.
Në shekullin 14-të në Angli anëtarët e parlamentit ishin të lirë të flisnin dhe diskutonin në debatet parlamentare si të donin dhe ata nuk mund të merreshin në pyetje apo të niste një procedurë shkarkimi në një vend tjetër veç parlamentit. Në vitin 1689 kjo normë u përfshi në “Kartën e të Drejtave” në Angli. Ndërkohë Anglia ka një traditë të njohur edhe në mbrojtjen e deputetëve për një krim që ata mund ta kenë kryer e cila thotë se se deputetët “mbrohen nga arrestimi” në disa raste të veçanta.
Njëqind vjet pas Kartës së të Drejtave në Angli kjo traditë mori formë të shkruar në Kushtetutën e SHBA e cila thotë se “anëtarët e Kongresit janë të mbrojtur nga arrestimi – përveç rasteve të tradhtisë, krimeve serioze, dhe prishjes së paqes,- gjatë pjesëmarrjes në sesion në secilën nga dhomat (e përfaqësuesve apo senat) dhe gjatë në kongres apo kthimit për në shtëpi nga kongresi…” Pra anëtarët e kongresit mund të arrestohen pa leje të kongresit për akuzën e tradhtisë, atë të krimeve serioze (që përfshin vrasjet, vjedhjet me dhunë, përdhunimin etj) dhe thyerjen e paqes që mund të jetë nxitje për dhunë, prishje e rendit publik, demonstrata të paligjshme etj. Për akuza apo krime të tjera duhet leja nga kongresi.
Më e rëndësishme se sa renditja e krimeve për të cilat kryhet arrestimi pa leje apo me leje të kongresit është arsyeja doktrinare e këtij neni në kushtetutën e SHBA-së. Laurence Tribe, një konstitucionalist i njohur amerikan thotë se ky lloj imuniteti nuk i takon anëtarit të kongresit por institucionit. Në traditën anglosaksone, që në shekullin e 14-të, për të mos lejuar mbretin të pengojë mbledhjen e parlamentit duke urdhëruar gjykatat të arrestojnë deputetë, u pengua arrestimi i deputetëve kur ata janë nisur nga shtëpia e tyre për në parlament dhe në kthim për në shtëpi.
Pra tradita anglosaksone mbron parlamentin nga mbreti, mbron mbledhjen e tij në seancë, mbron kuorumin e parlamentit nga prishja e këtij nga kuorumi nga mbreti me anë të arrestimit të deputetëve. Për këtë shkak edhe kushtetuta e SHBA-së thotë tekstualisht se “ndalohet arrestimi i kongresmenëve gjatë pjesëmarrjes në sesion dhe gjatë rrugës për në kongres apo kthimit në shtëpi, përveç rasteve të tradhtisë, krimeve serioze dhe thyerjes së paqes…” Kjo pasi mund të ndodhë që gjykata apo mbreti (qeveria, presidenti, guvernatori) arreston një, disa apo shumë deputetë sa për të prishur balancën parlamentare që aty të merret vendimi që ai do. Të nesërmen deputeti mund të lirohet por vendimi në parlament u mor. Pikërisht për këtë shkak tradita anglosaksone i ka lënë parlamentit të drejtën që të japë leje për arrestim.
Veç traditës anglosaksone ka edhe një traditë tjetër të imuniteteve parlamentare. Është tradita e që buron nga Asambleja Kombëtare e Francës në vendimin e saj të 23 qershorit të vitit 1789 i cili thotë se “personi anëtar i asamblesë nuk mund të preket nga asgjë.” Bëhet fjalë për asamblenë që lindi në revolucionin e frikshëm dhe të poshtër jakobin, e cila me anë të këtij akti për imunitetin synonte të tregonte superioritetin e saj mbi organet e tjera të cilat nuk ishin ende revolucionare.
Gjithashtu akti kërkonte ti jepte mbrojtje të plotë anëtarëve të asamblesë në një kohë trazirash dhe dhune ekstreme. Europa dhe pas viteve 1990 Europa lindore dhe ajo qendrore kanë zgjedhur për arsye kulturore dhe historike modelin francez. Sigurisht që imuniteti sot në Europë nuk është ai i kohës së revolucionit jakobin por gjithsesi imuniteti ose mendësia e përdorimit të imunitetit është shumë më e fortë se sa në traditën anglosaksone.
Për të kuptuar se sa shumë ka ndryshuar koncepti mbi imunitetin në Europë po themi që parlamenti europian i hoqi imunitetin kryetares së partisë Fronti Kombëtar Marinë Le Pen pak vite pas një kërkesë të prokurorisë franceze. Prokuroria franceze nuk paraqiti prova në parlamentin europian por vetëm një kërkesë ku tha se Le Pen ka publikuar krime të mynxyrshme të ISIS në llogarinë e saj në Instagram dhe kjo u pa si nxitje e dhunës dhe ekstremizmit. Po ashtu parlamenti i Saksonisë në Gjermani i hoqi imunitetin drejtueses së partisë AFD Frauke Petry sepse ajo akuzohej se i kishte kërkuar një anëtari të partisë që të financojë partinë ndryshe nuk do të kandidonte. Edhe në këtë rast prokuroria nuk shkoi në parlament dhe të debatonte me deputetët për provat por paraqiti kërkesën.
Shqipëria e cila mori një nismë për të hequr imunitetin e deputetëve disa vite më parë zgjodhi variantin anglosakson duke i dhënë parlamentit vetëm të drejtën për të dhënë leje për arrestim, për kontroll personal dhe për kontroll banese. Pra, sot Shqipëria nuk lejon arrestimin e një deputeti (veç rasteve flagrante) duke e menduar këtë mbrojtje si mbrojtjen ndaj institucionit.
Our law says, in other words, that the parliament does not allow the arrest of the deputy when his attendance at the meeting or his presence at the session is threatened, when his smooth running of the session or committees is threatened, when the quorum is threatened. So, the parliament should not allow the prosecution and the court to disrupt the parliamentary balance or the decision-making of the parliament. There is no protection for the MP.
So no immunity was actually waived. In our case, in Albania, the measure taken by the SPAK or the GjKKO, earlier and by the Constitutional Court a few days ago, does not affect the functioning of the parliament, its meetings, its quorum at all. So, seen from a right angle, from a conservative angle, in our case we do not have any kind of violation of the basic principles of law. Seen from another angle, in an angle of the values of the French revolution, we are dealing with a violation of the fundamental principles of law.
Lini një Përgjigje