FLASH
Shkruar nga Prof.dr. Skënder Asani
Nëse do të duhej të shkruhej një hartë gjenetike e kombit shqiptar, Shkupi do të dilte si kromozomi qendror i tij ai që mban ekuilibrin, strukturën, logjikën dhe forcën.
Ka vende ku historia shkruhet me gjakun e heronjve, ka vende ku ajo ruhet në heshtjen e tempulluar të kujtesës kolektive, por ka edhe vende ku historia bëhet vetë zemra e një populli, organi jetik që i jep frymë kombin shqiptar. Një prej këtyre vendeve të shenjta është Shkupi. Jo thjesht qytet, as vetëm kryeqendër e një vilajeti të dikurshëm; por pol i gravitetit shqiptar, qendra magnetike e identitetit, gjeografia ku përplasen përfytyrimet e huaja dhe vetëdija shqiptare, epiqendra ku fati i kombit është vendosur dhe ripohuar herë pas here.
Në këtë 28 Nëntor të shenjtë, kur shqiponja dy-krenare valëvitej në çdo qytet si simbol i unitetit shpirtëror të pathyeshëm, duhet të rikuperojmë këtë të vërtetë të thellë: pa Shkupin, çështja shqiptare mbetet e cunguar; me Shkupin, ajo bëhet e plotë. Pa Shkupin, shteti shqiptar është gjysmë trupi; me Shkupin, ai është organizëm i tërë. Pa Shkupin, kombi është i dobësuar; me Shkupin, kombi është forcë, faktor dhe frymëzim.
Shkupi nuk është rastësi historike; është rezultat i miliona pulsimeve shekullore të identitetit shqiptar. Është vendi ku është farkëtuar vetëdija e lirisë, ku janë ngritur kryengritjet më të mëdha, ku janë bërë betejat që kanë dridhur perandori, ku janë artikuluar kërkesat më të qarta politike të shqiptarëve. Nëse do të duhej të shkruhej një hartë gjenetike e kombit shqiptar, Shkupi do të dilte si kromozomi qendror i tij ai që mban ekuilibrin, strukturën, logjikën dhe forcën.
Në gusht të vitit 1912, mijëra kryengritës shqiptarë morën Shkupin. Ky akt, në dukje ushtarak, ishte vendimi më i rëndësishëm politik i shqiptarëve para shpalljes së Pavarësisë. Me marrjen e Shkupit, shqiptarët dëshmuan përpara botës se ishin popull autokton me të drejtë legjitime mbi trojet e tyre dhe të aftë të menaxhonin qendra të mëdha administrative dhe strategjike. Me marrjen e Shkupit, shqiptarët fituan jo vetëm një qytet, por një argument ndërkombëtar. Fitoret diplomatike lindin nga fitoret strategjike dhe fitorja në Shkup ishte triumf i mendjes politike, i organizimit ushtarak dhe i shpirtit të kombit.
Nëse Vlora e 28 Nëntorit është drita simbolike, Shkupi i gushtit 1912 është flaka që ndezi atë dritë. Pa Shkupin, Vlora do të kishte mbetur poezi e lirisë; me Shkupin, ajo u bë akt i lirisë. Pa Shkupin, shpallja e Pavarësisë do të kishte qenë deklaratë e bukur; me Shkupin, ajo u bë shtet. Pa Shkupin, shqiptarët do të kishin pasur ëndrrën e lirisë; me Shkupin, ata kishin mekanizmin e lirisë.
Shtetet fqinje e kuptonin mirë rëndësinë e Shkupit. Serbia e shihte jo vetëm si qytet, por si çelës të projektit të saj hegjemonist. Bullgaria e kërkonte si argument të vazhdimësisë së saj historike. Greqia e shihte si nyjë për të shkatërruar çdo lidhje të shqiptarëve me qendrat e tyre të veriut e të lindjes. Prandaj hartat, planet dhe propagandat e tyre fillonin dhe mbaronin aty. Nuk ishte çështje territori; ishte çështje boshti. Kush kontrollonte Shkupin, kontrollonte vijat jetike të shqiptarëve. Kur Serbia e mori me dhunë në fund të vitit 1912, ajo nuk mori vetëm një qytet; ajo mori zemrën e një kombi.
Kjo humbje shpjegon pse shqiptarët sot janë të shpërndarë në katër shtete; pse identiteti i tyre i përbashkët është sfiduar; pse politika e tyre nuk ka qenë gjithmonë e unifikuar; pse ka pasur momente fragmentimi brenda trupit kombëtar. Kur një popull ndahet nga boshti i vet, ai detyrohet të mbijetojë me fragmente. Dhe megjithatë shqiptarët nuk u zhdukën; ata nuk u gjunjëzuan; ata nuk pranuan të ngurtësohen në padrejtësi.
Shkupi ka mbetur gjithmonë simbol i unitetit dhe frymëzimit kombëtar. Në kuadër të pritjes solemne për Ditën e Pavarësisë së Shqipërisë, e organizuar nga Ambasada e Shqipërisë në Shkup, fjalimi i jashtëzakonshëm i ambasadorit, z. Denion Meidanit, u shndërrua në një moment frymëzimi të thellë kombëtar. Me një retorikë të gjallë dhe të fuqishme, të mbushur me shpirt atdhedashurie, ai artikuloi mesazhe që prekën thelbin e përkatësisë sonë, duke kthyer kujtesën historike në energji për të ardhmen dhe idealin e lirisë në një projekt të gjallë kombëtar. Çdo fjalë kumbonte si thirrje për unitet, besim dhe ringritje; çdo varg retorik rrezatonte shpresë dhe perspektivë, duke na bërë të ndiejmë se kombi ynë, i kalitur në sakrifica dhe qëndresë, ka potencialin të ecë me dinjitet dhe meritë në skenën europiane. Në atë atmosferë solemne, ku flamuri kuqezi valëvitej si simbol i pavdekshmërisë sonë, fjalimi i ambasadorit u bë zemra e mbrëmjes, një vullkan emocionesh që na rikujtoi se liria nuk është vetëm trashëgimi, por obligim i përhershëm për ta mbrojtur e për ta çuar përpara. Ishte një çast i paharrueshëm, që ngjalli krenari të thellë dhe dëshmoi fuqinë e fjalës kur ajo buron nga dashuria e pastër për Atdheun.
Sot, shovinizmi i vjetër serb dhe tendencat asimilative maqedoniste vazhdojnë të sfidojnë këtë të vërtetë. Përpjekjet për të ndryshuar identitetin e shqiptarëve të Shkupit janë një vazhdim i së njëjtës logjikë historike: mohoje Shkupin, mohoje rrënjët shqiptare. Por realiteti nuk mund të fshihet. Shkupi mbetet shqiptar në substancë, në kujtesë, në rrënjë dhe në arkitekturën shpirtërore. E sotmja e shqiptarëve në Maqedoninë e Veriut është vazhdimësi e kësaj beteje historike. Shkupi sot është qendra e bashkëjetesës së tensionuar, por edhe e ringritjes së vetëdijes shqiptare. Kultura, media, politika, arsimi dhe lëvizjet qytetare dëshmojnë se identiteti shqiptar në Shkup nuk shuhet, edhe përballë presioneve, projekteve asimiluese apo pabarazive strukturore.
Ky tekst solemn na kujton këtë të vërtetë të madhe: një komb që harron qendrën e tij, humbet drejtimin; një komb që humbet drejtimin, humbet ardhmërinë. Por shqiptarët nuk e kanë harruar qendrën e tyre. Në çdo 28 Nëntor, kur flamuri i Skënderbeut dhe Ismail Qemalit valëvitet në Shkup, kujtesa e kombit bëhet akt rezistence dhe besnikërie. Flamuri i ngritur në Shkup nuk është vetëm simbol, por rikthim i vazhdueshëm i boshtit në vetëdijen kombëtare.
Ky tekst nuk është vetëm përkujtim; është paralajmërim solemn dhe akt politik; është histori dhe mësim për të ardhmen. Në një kohë kur rajoni po rikonfigurohet, kur fuqitë ndërkombëtare kërkojnë stabilitet, shqiptarët nuk duhet të hyjnë në tryeza pa vetëdijen e tyre historike. Për shqiptarët, stabiliteti fillon në Shkup. E ardhmja fillon në Shkup. Boshti fillon në Shkup.
Në këtë 28 Nëntor të shenjtë, të gjithë shqiptarëve, kudo që janë, duhet t’u kumtojmë këtë fjalë solemne: derisa Shkupi të jetë në zemrën tonë, kombi shqiptar nuk mund të humbasë. Derisa Shkupi të jetë kujtesë, kombi është i gjallë. Derisa Shkupi të jetë bosht, kombi është i pathyeshëm.
Lini një Përgjigje