FLASH
Shkruar nga Kastriot Kotoni “Komunizmi si ideologji ishte një utopi, kurse si sistem politik, ishte një regres për njerëzimin…”
Historia, para së gjithash merret me ngjarje të veçanta. Ky ka qenë dhe fuksioni që i është ngarkuar historianit qysh në kohën e Aristotelit. Në sistemet diktatoriale apo autokrate, historia i thur lavde pushtetit dhe mbajtjes së tij. Ndaj edhe figura e Zef Malës, një komunisti të studjuar në Vjenë për filozofi, pas mbarimit të gjimnazit “Kolegji Saverian të Urdhrit Jezuit në Shkodër, me nota të shkëlqyera, duhet ndriçuar.
I frymëzuar, pas parimeve humanitare të vllazërimit të popujve dhe ideve të së majtës evropiane, u aktivizua në tubimet antiqeveritare të popullit austriak dhe për pasojë u arrestua nga policia. Nga kjo pjesëmarrje iu pre bursa e studimit, nga raportet që bënte konsullata shqiptare në instancat përkatëse.
I mirëformuar, me kulturë të gjerë dhe bindje të thella filozofike, gëzonte respekt dhe influencë në njerëz të shtresave të ndryshme përparimtare të shoqërisë dhe u bë udhëheqës i “Grupit Komunist të Shkodrës” në vitin 1937. Një vit më vonë boton “Buletini Jeshil”.
Aktiviteti i dendur i këtij grupi, i cili shtrihej në të gjitha trevat shqiptare, ra në sy të shëbimeve të regjimit të “Zogut” dhe në vitin 1938, Zef Mala u arrestua, mes dhjetëra të tjerëve. Zefit iu dha dënimi me gjashtë vite burg në Breshtan (Berat). Nga burgu u arratis së bashku me shokë të tjerë, për t’u bashkuar me grupet e rezistencës kundër pushtimit fashist. Në dosjet e pushtuesve italianë ai shfaqej si një komunist i rrezikshëm dhe për këtë u internua në Ventotene (Itali), ku ishin internuar krerët kryesorë të partive komuniste e socialiste italiane.
Vlerësimi i tyre për Zefin ishte tejet i lartë dhe kjo klimë ndikoi në emancipimin e përgjithshëm të tij. Ndëkohë, Enver Hoxha kishte shpërndarë intrigën, sikur Zefi kishte tradhëtuar shokët. Por komunistët e “Grupi të Shkodrës”, nuk ranë pre e këtij trillimi.
Vasil Shanto, Tuk Jakova dhe Qemal Stafa kishin besim të plotë tek Zefi dhe i përgenjështronin shpifjet e ulta të Hoxhës dhe i kërkonin mendime të ndryshme për problemet të grupit edhe në internim. Pikpamja e Zef Malës ishte se duhej të lidheshin me Partinë Komuniste italiane, si më e avancuar dhe larg shovinizmit sllav. Mungesa e tij në tentativën e shkrirjes së grupeve komuniste në themelimin e Partisë, ishte një minus i madh dhe përfituan të dërguarit e Titos.
Kur armata III aleate zbarkoi në Itali, liroi të burgosurit politikë italianë dhe me ata kombësi të ndryshme, midis tyre edhe shqiptarët, të cilët i mblodhën në qytetin e Barit. Zef Malën e sollën me pranga për ta gjykuar sërish në Shqipëri. Me ndihmën e “Njësitit gueril të Tiranës” mundi të arratisej dhe u inkuadrua në grupin e Pezës. Enver Hoxha dhe Miladin Popoviçi ndodheshin në Pezë dhe patën diskutim me Zefin për rezolucionin. Zefi, jo vetëm iu kundërvu atyre ndaj gabimeve që i atriboheshin “Grupit Komunist të Shkodrës” dhe atij personalisht (duke përfituar nga mungesa e tij dhe qëndrimit të ulët të Kristo Themelkos, por shtroi dhe vërejtje të tjera ndaj vijës së Partisë në përgjithësi.
Pyetjes së Miladinit se ç’mendonte për çështjen e Kosovës, ai iu përgjigj: “Çështja e Kosovës pa diskutim duhet të zgjidhet me anë të referendumit”. Nga ky qëndrim kundërshtues i Zefit u vendos përfundimisht likuidimi në prapaskenë i tij. Por falë nuhatjes dhe njoftimit të Myslym Pezës, ky plan ogurzi dështoi. Pas kësaj orvajtjeje iu propozua nga Enver Hoxha që Zefi të trajtohej si të gjithë anëtarët e “Shtabit të përgjithshëm”, por ai pranoi të trajtohej si gjithë partizanët e thjeshtë dhe në besën e Myslym Pezës. I sëmurë nga sytë, dhe meqë i duhej një kurim sa më i shpejtë, e sollën ilegalisht në Tiranë. Në fillim të vitit 1945 iu desh të kryente një ndëhyrje kirurgjikale në sy, sepse gjendja ishte shumë e rëndë dhe e dërgojnë në Itali, ku u mbajt i shtruar për gjashtë muaj. Miq të shumtë antifashistë të Ventotenës e vizitonin shpesh në spital, si Luigi Longo, Pietro Neni dhe Sandro Pertini, Presidenti i Italisë në vitet 80-të e shumë të tjerë, të cilët i propozuan të aderonte në ndonjërën parti në Itali ku do t’i hapej perspektivë e madhe dhe me problemin e syve do të ishte më mirë.
Zef Mala kthehet në atdhe dhe emërohet drejtor i Biblotekave. Por ashpërsimi luftës së klasave dhe veçanërisht lufta kundër elitës intelektuale e gjen në burgun e Tiranës në vitin 1947-1949. Klika prosllave e Koçi Xoxes i mori të gjitha gjynahet e mëkatet dhe Zef Malaj doli nga burgu si i persekutuar nga kjo klikë dhe u “reablitua”. Me ndjenjën e thellë për t’i shërbyer atdheut e popullit iu përkushtua punës si drejtor i Arkivit të Shtetit. Ai u ngarkua për të mbledhur materiale historike të periudhës 1912-1924, por sërish burgoset në vitin 1956 dhe nuk arriti ta përfundonte këtë punim. U dënua 5 vjet në Zvërnec të Vlorës ku klima ishte tejet e keqe për shëndetin dhe ia përkeqësuan shikimin deri në humbjen e 80% të shikimit. Nuk i njohën të drejtën e kthimit, as në qytetin e Shkodrës dhe as në rrethin e Tiranës pas mbarimit të afatit të burgosjes. Dhe Zefi plot humor shpotitës thoshte: “S’më mbetet veçse të ngreh një kasolle në pyll, ku ndofta do të kuptohem më mirë me egërsirat”. I gjendur pa familje, pa strehë, pa pension invaliditeti, iu njoh e drejta e banimit në Tiranë, një “Qarkullimi brenda kufijve periferikë”, më troç një internim në Tiranë. Pas një viti u thirr nga kryeministri Mehmet Shehu i cili iu drejtua: “Mbase jeta jote ka kaluar në kushte anormale, hyr e dil në burgje e në internime…, por unë kam këtë propozim:
1) Po të mos na ngacmosh, nuk do të të ngacmojmë.
2) Jam i disponuar të të plotësohen kërkesat e tua jetësore.
Zefi i thotë: “Zbato pikën e dytë. Konform ligjit kërkoj të më njihet e drejta e invaliditetit të plotë. Të më sigurohet banesë”. Këto kërkesa me urdhër të Mehmet Shehut iu plotësuan. Po kalvari i vuajtjeve të Zef Malajt nuk ka të sosur dhe një ditë diktatori e kish parë në rrugë të shoqëruar nga Lec Mala dhe pas tre ditësh i komunikojnë internimin në Labovë për pesë vite. I shkruan një promemorje kryeministrit Mehmet Shehu në vitin 1978. Në zgjedhjet për deputet të “Kuvendit Popullor”, Zef Mala nuk pranon të votojë… I bëjnë gjyqin në Tiranë dhe ia shtojnë vitet e internimit… Një vit më vonë, mbylli sytë në ditën e ndërrimit të viteve (1979-80), në spitalin e burgut të Tiranës
Zefi, sipas miqve të tij, Henrik Gjoka dhe Skënder Haxhihasani, ka lënë shumë kujtime dhe ese filozofike, mbi 8 vëllime të cilat nuk dihet ku kanë përfunduar. Zef Mala ishte ndër përkrahësit e parë të ideve komuniste, por ai arriti në konkluzionin se “komunizmi si ideologji ishte një utopi, kurse si sistem politik, ishte një regres për njerëzimin…”
I vendosur në krahun e së drejtës dhe humanizmit, ai do të deklaronte: “Ne që kontribuam për ardhjen e kësaj kolere, që mbolli lot, gjak e helm në zemrën e popullit e që shfrytëzoi imazhin solemn të atdheut, na përket të kërkojmë të falur në gjunjë e me dorë në zemër”…/Pamfleti
Lini një Përgjigje