FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Ballkani Perëndimor është i bllokuar në një pozicion të veçantë: shumë evropian për t’u injoruar, shumë problematik për t’u pranuar. Kështu që Brukseli ka gjetur një zgjidhje të ndërmjetme. Rrugë dhe shkolla sot, por asnjëherë anëtarësim…
Në periferi të Tiranës, gërmuesit po përgatisin terrenin për atë që do të bëhet një linjë hekurudhore e elektrifikuar që lidh kryeqytetin e Shqipërisë me portin e saj kryesor. Në Maqedoninë e Veriut, klasat në shkolla po rinovohen për të qenë më efikase nga ana energjetike.
Edhe Mali i Zi po merr ndihmë për objektet e tij arsimore. Bashkimi Evropian njoftoi më 27 janar se do të ofrojë 171 milionë euro për infrastrukturë dhe mbështetje biznesi në të gjithë Ballkanin Perëndimor, si pjesë e Planit të tij të Rritjes për ta afruar rajonin me bllokun.
“Investimi te partnerët tanë të Ballkanit Perëndimor është çelësi për t’i afruar ata me BE-në” - deklaroi Marta Kos, komisionerja evropiane për zgjerimin. Shumë e drejtë. Paratë do të mobilizojnë 263 milionë euro në investime totale në transport, energji, lidhje dixhitale dhe kapital njerëzor.
Kompanitë e vogla dhe të mesme do të marrin mbështetje për t’u bërë sa më miqësore me mjedisin. Bosnjës dhe Hercegovinës po i ofrohen përmirësime në ujin e pijshëm. Që të gjitha këto masa janë shumë të vlefshme.
Por ja ku qëndron problemi: disa nga këto vende kanë pritur me dekada për anëtarësim në BE. Maqedonia e Veriut aplikoi për anëtarësim në vitin 2004. Kandidatura e Shqipërisë daton që nga viti 2009. Mali i Zi ka nisur negociatat që nga viti 2012.
Dy dekada më vonë, ata janë ende të bllokuar në sallën e pritjes së Brukselit, ndërsa BE-ja nënshkruan me gëzim çeqe për internetin me brez të gjerë dhe trajtimin e ujërave të zeza. Paketa e fundit e bllokut e bën shumë të qartë.
Projektet e infrastrukturës marrin 91.8 milionë euro. 2.9 milionë euro të tjera janë për ndihmë teknike, duke ndihmuar në përgatitjen e investimeve të ardhshme në energji dhe ujë.
Pjesa e mbetur prej 76.3 milionë eurosh mbështet sipërmarrjen private: programe eksporti për kompanitë e rajonit, nisma të ekonomisë së gjelbër dhe një skemë pilot të quajtur “Mundësitë e Ballkanit Perëndimor nga Borxhi Jo-Tradicional”, e cila tingëllon shumë më pak emocionuese sesa është (i ndihmon kompanitë e vogla të kenë akses në financim përtej kredive tradicionale bankare).
Zonja Kos këmbëngul se investimet po “krijojnë mundësi reale për qytetarët dhe po e bëjnë BE-në një realitet të jetuar në të gjithë rajonin”. Kjo është një mënyrë për ta parë këtë.
Një këndvështrim tjetër është se Brukseli ka zbuluar një rrugë të përshtatshme: integrimin ekonomik pa angazhime politike. E përse të përballesh me çështjet e vështira të sundimit të ligjit, reformës gjyqësore dhe masave kundër korrupsionit, kur thjesht mund të ndërtosh gjëra në vend të kësaj?
Programi i Reformës dhe Rritjes, i nisur në maj 2024 me një buxhet prej 6 miliardë eurosh deri në vitin 2027, është motori financiar i planit. Ai funksionon përmes Kornizës së Investimeve në Ballkanin Perëndimor, një platformë 15-vjeçare që bashkon Komisionin Evropian, institucionet financiare ndërkombëtare, shtetet anëtare të BE-së dhe Norvegjinë.
Që nga fillimi i tij, janë miratuar 13 projekte investimi me vlerë 156 milionë euro. Programi ofron 3 miliardë euro në grante dhe kredi drejt sektorëve prioritarë. Në letër, Plani i Rritjes synon të integrojë partnerët e Ballkanit Perëndimor në tregun e përbashkët të BE-së, ndërkohë që çohen përpara reformat.
Në praktikë, duket më shumë si një çmim ngushëllimi. BE-ja mund të pretendojë se po mbështet zhvillimin e rajonit, dhe kjo është shumë e vërtetë. Ballkani Perëndimor përfiton rrugë dhe hekurudha. Edhe kjo është gjithashtu e vërtetë.
Por ajo që nuk merr është anëtarësimi. Kjo gjë mbetet çuditërisht e paarritshme, e bllokuar nga një mori kundërshtimesh të shteteve anëtare dhe nga vetë hezitimi i Brukselit ndaj zgjerimit. Disa vende kanë ecur më mirë se të tjerat në këtë situatë të pasigurt.
Serbia, pavarësisht marrëdhënieve të saj të ngushta me Rusinë, ka tërhequr investime të mëdha kineze në infrastrukturë. Sektori i turizmit në Shqipëri ka lulëzuar pa ndihmën e BE-së.
Maqedonia e Veriut e ndryshoi emrin e saj për të kënaqur fqinjen e saj jugore, Greqinë, vetëm për të gjetur Bullgarinë që po e bllokon progresin e saj për shkak të mosmarrëveshjeve gjuhësore. I gjithë procesi është shndërruar në një zhgënjim shumë të madh.
Paketa aktuale përfshin disa projekte vërtet të dobishme. Pajisja me internet me brez të gjerë në Shqipëri do të lidhë zonat e largëta. Përmirësimet në transmetimin e energjisë elektrike në Maqedoninë e Veriut do të adresojnë boshllëqet reale në infrastrukturë.
Riparimet e shkollave në Mal të Zi trajtojnë si cilësinë e arsimit ashtu edhe efikasitetin e energjisë. Këto janë investime të arsyeshme që do të përmirësojnë jetën.
Por ato shërbejnë edhe si një funksion i dobishëm politik për Brukselin. Çdo njoftim për financim i jep mundësi zyrtarëve të BE-së të demonstrojnë angazhim ndaj zgjerimit pa u zgjeruar në të vërtetë. 171 milionë euro tingëllojnë si një shumë e konsiderueshme (dhe e tillë është). Projektet janë të paraqitura mirë.
Të gjithë mund të tregojnë për një progres të prekshëm. Zonja Kos mund të thotë me shumë sinqeritet se BE-ja po punon për ta bërë zgjerimin “një realitet të jetuar”. Por ajo që humbet është premtimi origjinal: vetë anëtarësimi në bllok.
Korniza e Investimeve në Ballkanin Perëndimor ekziston prej 15 vitesh. Maqedonia e Veriut ka qenë kandidate prej dy dekadash. Në një moment të caktuar, investimet në infrastrukturë fillojnë të duken më pak si përgatitje për anëtarësim dhe më shumë si një zëvendësim për të.
Sigurisht, BE-ja ka arsyet e veta. Pranimi i anëtarëve të rinj është një proces i ndërlikuar. Franca shqetësohet shumë për paralizën institucionale. Holanda për migracionin. Gjermania dëshiron që në fillim të përfundojnë reformat.
Të gjithë kanë të drejtë vetoje dhe dikush gjithmonë dëshiron ta përdorë atë. Në këto kushte, është shumë më e lehtë të lëshohen çeqe dhe të ndërtohen hekurudha. Ballkani Perëndimor është i bllokuar në një pozicion të veçantë: shumë evropian për t’u injoruar, shumë problematik për t’u pranuar.
Kështu Brukseli është i vendosur të ndjekë një zgjidhje të ndërmjetme. Rrugë dhe shkolla sot; por asnjëherë anëtarësim. Infrastruktura do të jetë e dobishme. Por durimi i vendeve që presin tek dera e BE-së mund të mos zgjasë aq shumë./ Përshtati "Pamfleti", nga “Emerging Europe”
Me falni,por fotoja eshte Rruga e Gurazezeve ne Shkoder