FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Një re pasigurie qëndron mbi negociatat më të rëndësishme në Ballkan në më shumë se 20 vjet. Çështja e Kosovës shkaktoi shpërbërjen e dhunshme të Jugosllavisë në vitet 1990, duke ekspozuar paaftësinë e Bashkimit Evropian për të trajtuar problemet e sigurisë në oborrin e saj.
Marrëveshje apo jo marrëveshje? Kjo është pyetja që shqetëson Ballkanin. Pas një samiti të mbushur me presione të shtunën midis liderëve të Kosovës dhe Serbisë, shefi i politikës së jashtme të BE-së, Josep Borrell , tha se "kemi një marrëveshje", një marrëveshje që premton t'i udhëheqë dy antagonistët drejt normalizimit përfundimisht të lidhjeve.
Por presidenti serb Aleksandar Vuçiç refuzoi të nënshkruajë tekstin e paqartë të ndërmjetësuar nga BE dhe që atëherë ka bërë deklarata që kualifikojnë dhe madje shfuqizojnë angazhimet kryesore.
A mundet Vuçiç të injorojë detyrimet e Beogradit në aneksin e zbatimit të prodhuar në Ohër, Maqedoninë e Veriut, si dhe pjesën tjetër të marrëveshjes së negociuar në Bruksel më 27 shkurt, të cilën presidenti serb gjithashtu refuzoi ta nënshkruajë? Pse duhet të vendosë menjëherë kryeministri i Kosovës Albin Kurti garanci të paspecifikuara për serbët e Kosovës nëse Kosova nuk e di me siguri se Serbia do ta mbajë premtimin e saj në fund? A e njeh Serbia në heshtje Kosovën sipas marrëveshjes, apo kjo varet nga hapat e mëtejshëm?
Me pak fjalë, një re pasigurie qëndron mbi negociatat më të rëndësishme në Ballkan në më shumë se 20 vjet. Çështja e Kosovës shkaktoi shpërbërjen e dhunshme të Jugosllavisë në vitet 1990, duke ekspozuar paaftësinë e Bashkimit Evropian për të trajtuar problemet e sigurisë në oborrin e saj. Përplasja midis Beogradit dhe Prishtinës është në qendër të luftës transatlantike shumë dekadash për të konsoliduar rajonin në rendin perëndimor, duke krijuar mundësi të shumta për Rusinë dhe Kinën.
Diplomacia torturuese perëndimore mes Serbisë dhe Kosovës me siguri do të shfaqet gjatë vizitës treditore të presidentit kinez Xi Jinping në Moskë. Çfarëdo dallimi që kanë të dy autokratët në lidhje me luftën në Ukrainë, Pekini dhe Moska janë të vendosur fort kundër pavarësisë së Kosovës. Presidenti rus Vladimir Putin dhe Xi do të koordinojnë përpjekjet për të minuar marrëveshjen, duke e lënë Kosovën në harresë, rajonin në trazira dhe Serbinë si një partner strategjik të përbashkët të Rusisë dhe Kinës.
Duke pasur parasysh se çfarë rrezikohet nëse marrëveshja dështon, nuk është koha për deklarata përgëzuese dhe retorikë standarde për përgjegjësitë e palëve. Tani është Uashingtoni dhe Brukseli – jo vetëm Beogradi dhe Prishtina – që duhet të marrin përgjegjësitë e tyre, veçanërisht duke pasur parasysh paqartësitë e toleruara në marrëveshje.
Tre hapa janë jetik për të krijuar një bazë për sukses
Së pari, BE-ja duhet të heqë pretendimin se është vetëm një lehtësues midis palëve dhe Uashingtoni duhet të heqë pretendimin se është vetëm një mbështetës që ndjek shembullin e BE-së. Vetë marrëveshja përfshin "Propozimin e BE-së" në titullin e saj, i mbështetur plotësisht dhe i avancuar nga Shtetet e Bashkuara.
Për momentin, Borrell pohon se zbatimi është në dorën e palëve, duke reduktuar rolin e BE-së në monitorim. Në fakt, asnjë palë nuk ka më shumë detyrime formale sipas marrëveshjes Bruksel-Ohër sesa vetë BE-ja. Janë jo më pak se pesë detyra të veçanta që BE-ja ka pranuar. Asnjë nuk është më i rëndësishëm se angazhimi i dyfishtë i BE-së për të "kryesuar" një komitet të përbashkët për të siguruar dhe mbikëqyrur zbatimin e "të gjitha dispozitave". Me një afat të rreptë 30-ditor për të krijuar Komitetin e Përbashkët të Monitorimit, Brukseli do të duhet të tregojë guxim të pazakontë. Zbatimi kërkon veprim vendimtar, jo paqartësi të krijuar për ta shmangur atë.
Angazhimi aktiv i premtuar i Uashingtonit në këtë test të hershëm të zbatimit është thelbësor. Administrata e Bidenit vazhdimisht i bëri presion qeverisë së Kosovës për autonomi për komunitetin serb të Kosovës. Kërkesa e Beogradit për “Asociacionin e komunave me shumicë serbe” nuk ka të bëjë fare me mirëqenien e serbëve të Kosovës dhe gjithçka ka të bëjë me cenimin e sovranitetit të Kosovës. Realiteti është se autonomia është e parakohshme, duke pasur parasysh ndikimin e Serbisë mbi politikën serbe të Kosovës dhe armiqësinë aktive të Beogradit ndaj fqinjit të saj.
Pasi i është bërë presion Kosovës që të heqë dorë nga ndikimi i vetëm i saj me Serbinë, barra bie mbi Shtetet e Bashkuara dhe BE-në që ta kufizojnë fushën e "vetëmenaxhimit" në nevojat e qytetarëve serbë të Kosovës, jo me ambiciet e Beogradit apo përfaqësuesve të tij në veriun e Kosovës. Serbët e Kosovës kanë nevojë të dëshpëruar për autonomi nga Serbia po aq sa brenda Kosovës në mënyrë që të përcaktojnë një të ardhme plotësisht të suksesshme në vend.
Së dyti, BE-ja duhet të eliminojë çdo dyshim të vazhdueshëm për natyrën detyruese të marrëveshjes dhe të gjitha dispozitave të saj. Të nxitur nga komentet në internet, shqiptarët e Kosovës janë të shqetësuar se Vuçiç mund të largohet nga marrëveshja sepse ai nuk e ka nënshkruar atë, ose thjesht të zgjedhë ato dispozita që dëshiron të zbatojë. Zyrtarët perëndimorë e kanë kënaqur Vuçiçin në shpërbërjen e tij për shkak të nevojës së autokratit për t'u përballur me kritikët vendas. Nëse Vuçiçit i lejohet të shtrembërojë kushtet apo edhe statusin e marrëveshjes, shanset e zbatimit bien.
Qytetarët serbë meritojnë të dinë të vërtetën dhe Vuçiç mund t'i mbijetojë asaj. Kur bëhet fjalë për traktatet dhe marrëveshjet e tjera ndërmjet shteteve, ajo që ka rëndësi është pëlqimi për t'u lidhur sipas ligjit ndërkombëtar. Teksti i thjeshtë i marrëveshjes së ndërmjetësuar nga BE dhe aneksi, tregojnë synimin e qartë të palëve për t'u lidhur në mënyrë gjithëpërfshirëse.
Kjo është jashtëzakonisht e ndryshme nga marrëveshja e Uashingtonit e vitit 2020 që u nënshkrua nga Vuçiç dhe ish-kryeministri i Kosovës Avdullah Hoti në Shtëpinë e Bardhë të Trump. Ajo marrëveshje jodetyruese as nuk i emërtoi siç duhet palët, ndërkohë që marrëveshja Bruksel-Ohër i referohet hapur Kosovës dhe Serbisë dhe i etiketon "Palët Kontraktuese". Ndryshe nga marrëveshja e Trump-it, tekstet Bruksel-Ohër janë koherente. Një preambulë kuadron çështjet thelbësore ligjore dhe politike. Aneksi i Ohrit përfshin disa afate kohore dhe një mekanizëm zyrtar zbatimi ku të gjithë dëshmojnë qëllimin e qartë për t'u lidhur me ligj.
Fjalët nuk mjaftojnë. Brukseli duhet të ndjekë dhe të ndryshojë zyrtarisht proceset e pranimit në BE për Serbinë dhe Kosovën për të reflektuar detyrimet e tyre të reja. Për t'u bërë të qartë palëve, Rusisë dhe Kinës, se nuk ka asnjë paqartësi në lidhje me marrëveshjen Bruksel-Ohër, BE-ja duhet ta regjistrojë menjëherë atë në Sekretariatin e OKB-së. Kjo është plotësisht në përputhje me thirrjen e vetë Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së për “çdo traktat apo marrëveshje ndërkombëtare, pavarësisht nga forma dhe emri i tij përshkrues … të regjistrohet sa më shpejt që të jetë e mundur”. Kjo vlen edhe për një "marrëveshje që është duke u zbatuar përkohësisht përpara hyrjes së saj në fuqi".
Regjistrimi i shpejtë do t'i shërbejë Beogradit dhe Prishtinës se BE-ja nuk do të tolerojë që të thuhet përmbajtja e marrëveshjes – siç ka bërë Vuçiç, duke mohuar se Kosova ka një rrugë drejt anëtarësimit në OKB. Beogradi nuk duhet të ketë shqetësime me regjistrimin në OKB, duke pasur parasysh se Serbia filloi procesin e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së në vitin 2008 që përfundimisht i dha BE-së mandatin e saj për dialogun me Kosovën në vitin 2010. Në të vërtetë, Rezoluta e Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së e vitit 2010, e bashkë-sponsorizuar nga Serbia, krijon një mundësi të nënkuptuar që BE-ja të raportojë në OKB për progresin në dialog
Së treti, Uashingtoni duhet të bëjë presion ndaj partnerëve të tij të BE-së për të trajtuar zbrazëtirën më të madhe në marrëveshje: mohimin e Kosovës për çdo rrugë të vërtetë evropiane. Pesë shtete të BE-së – Qiproja, Greqia, Rumania, Sllovakia dhe Spanja – refuzojnë me kokëfortësi të njohin Kosovën, duke e penguar Prishtinën edhe të aplikojë për anëtarësim në BE ose NATO. Mbetet plotësisht e paqartë nëse njohja de facto e Serbisë në marrëveshjen Bruksel-Ohër do t'i shtyjë mos njohësit të ndryshojnë qëndrim. Këtu kanë rëndësi formalitetet. Nënshkrimi i Serbisë dhe akoma më mirë, ratifikimi i marrëveshjes mund t'i shtyjë palët që të bëjnë hapin e vonuar dhe të njohin Kosovën.
Koha është thelbësore. Shtetet e Bashkuara dhe BE-ja tani e kanë përkushtuar besueshmërinë e tyre ndaj një marrëveshjeje që Rusia dhe Kina kanë çdo interes ta përmbysin. Marrja e vetëm katër mos njohësve të NATO-s – e cila përjashton Qipron e linjës së ashpër – për të ndryshuar qëndrimin e tyre do ta bënte marrëveshjen Bruksel-Ohër një ndryshim të lojës; duke e lënë Kosovën vetëm pjesërisht të njohur në Evropë, do ta lërë në vend lojën e tanishme, të shëmtuar. Nëse procesi zvarritet në vitin 2024, frika është se një Uashington i shpërqendruar do të humbasë fokusin, duke lejuar që procesi të kalojë përsëri në menaxhimin e krizave.
Administrata Biden duhet të mendojë jashtë kutisë. Një qasje është të bindësh Ukrainën të njohë Kosovën në bazë të marrëveshjes Bruksel-Ohër, duke i paraqitur mos njohësit me një sfidë të vështirë: Nëse vendi, kufijtë e të cilit po shkatërrohen nga një armik me armë bërthamore, mund ta njohë Kosovën, duhet ta bëjnë edhe ata si Spanja.
Koordinimi dhe fokusi i ngushtë transatlantik e kanë sjellë Serbinë dhe Kosovën në prag të një përparimi. Me pak më shumë përpjekje dhe imagjinatë në Shtetet e Bashkuara dhe Evropë, i gjithë rajoni mund të kalojë pragun, duke e izoluar përgjithmonë Ballkanin nga ndikimi rus dhe kinez./ Përshtati “Pamfleti” nga “ForeignPolicy”
Lini një Përgjigje