FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Serbia po lëviz drejt një forme autokracie, e cila e vendos vendin mes demokracisë së dobët dhe autoritarizmit...
Hulumtimet më të fundit ndërkombëtare e rendisin Serbinë kryesisht ndër vendet ku tipi i qeverisjes lëviz në një diapazon midis demokracisë së dobët dhe autokracisë, por megjithatë mund të thuhet, me njëfarë përgjithësimi, se Serbia bën pjesë ndër vendet në proces autokratizimi, thekson sot Demostat.
Duke u mbështetur në konceptualizimin e nocioneve bazë nga habitusi i autokracisë dhe demokracisë në studimet e Indeksit të Transformimit BTI 2026 të Fondacionit Bertelsmann (Bertelsmann Stiftung’s Transformation Index – BTI) dhe Indeksit të Demokracisë Liberale – LDI (Liberal Democracy Index – LDI) të institutit V-Dem, jam i prirur të mendoj se Serbia karakterizohet nga një “autokraci elektorale” në proces tranzicioni drejt diktaturës nën petkun e demokracisë, shkruan studiuesi kryesor i Demostat, Srećko Mihailović.
Shtrohet pyetja, nëse autokracia elektorale është rezultat i manipulimeve zgjedhore dhe formateve të gjata manipulative dhe patologjike para zgjedhjeve dhe gjatë vetë zgjedhjeve, a mund të flitet atëherë për autokraci elektorale apo vetëm për autokraci që është “legjitimuar” përmes mashtrimit të votuesve, dhunës ndaj votuesve, shantazhit dhe patologjive të tjera.
Bëhet fjalë, siç thekson Mihailović, për vendosje joligjore dhe jolegjitime të autokracisë – pavarësisht nëse bëhet fjalë për forma më “të buta” të autokracisë apo për vetë diktaturën.
Instituti suedez V-Dem (Varieties of Democracy) përmbledh në projektin e tij kërkimor për varietetet e demokracisë (dhe autokracisë) “grupin më të madh global të të dhënave për demokracinë”. Për këtë projekt shumëvjeçar, shkruan Demostat, mjaftojnë dy të dhëna: V-Dem mbledh, mat dhe analizon më shumë se 600 atribute të ndryshme të demokracisë, dhe në këtë punë janë përfshirë mbi 4.200 shkencëtarë dhe ekspertë nga shumë vende.
Në këtë hulumtim, shtetet në vitin 2025 janë ndarë në pesë kategori: demokraci liberale, demokraci elektorale, as demokraci as autokraci, autokraci elektorale dhe autokraci të plota – këto të fundit janë shtete ku nuk ka as zgjedhje formale, as liri dhe as të drejta themelore.
Studiuesit e V-Dem përfundojnë se demokracia në botë vitin e kaluar është kthyer në nivelin e vitit 1978 dhe se për qytetarët e Evropës Perëndimore dhe Amerikës së Veriut, në vitin 2025 është në nivelin më të ulët në 50 vitet e fundit, kryesisht për shkak të autokratizimit të vazhdueshëm në Shtetet e Bashkuara.
Autorët e raportit të institutit V-Dem theksojnë se në fund të vitit 2025 në botë kishte 92 autokraci dhe 87 demokraci, ndërsa një gjetje edhe më shqetësuese është se 41 për qind e popullsisë së botës jeton në shtete ku është në zhvillim procesi i autokratizimit. Ndër këto shtete janë edhe Kroacia, Italia, Sllovakia, Sllovenia dhe Mbretëria e Bashkuar.
Raporti i V-Dem për vitin e kaluar është publikuar në vitin 2026 dhe sipas tij Serbia gjendet në gjysmën e poshtme të listës që rendit 179 shtete sipas nivelit të autoritarizmit dhe demokracisë. Gjendja e demokracisë në Serbi është më e keqe se në 111 shtete, ndërsa Serbia është më mirë se 67 shtete.
Theksohet gjithashtu se shumica e popullsisë dhe ai pjesë e saj që quhet opinion publik është e pakënaqur me “punën e institucioneve”, e cila vlerësohet si jolegjitime dhe shpesh edhe si e paligjshme.
Pushteti autoritar e mbështet fuqinë e tij në masë të madhe në ndërtimin dhe rregullimin arbitrar të hendekut midis normave institucionale dhe praktikës institucionale, duke çuar në uzurpimin faktik të institucioneve në tërësi. Uzurpimi i institucioneve mundëson tregtimin, shitjen ose shkëmbimin e “shërbimeve institucionale” për “shërbime politike”, thekson Demostat.
Uzurpimi i institucioneve dhe tregtia me “shërbimet institucionale” të uzurpuara i mundëson kartelit në pushtet maksimalizimin e fuqisë që merr përmasa gjithëpërfshirëse. Gjithëfuqia që bazohet në patologjinë institucionale paraqitet si “fuqi e butë” dhe kjo është përparësia e saj (fiktive) ndaj fuqisë së dhunës si themel i pushtetit të kartelit.
Theksohet gjithashtu se shtrëngimi i votës, blerja e votës, shantazhi i votuesve, votuesit e rremë dhe forma të tjera të patologjisë zgjedhore kanë shkaktuar delegjitimimin e plotë të zgjedhjeve të 29 marsit, duke bërë që mund të thuhet se në ato 10 komuna nuk ka as fitues, as humbës, sikur zgjedhjet të mos kishin ndodhur fare.
Vlerësohet se “karteli” aktual në pushtet në Serbi, veçanërisht në dekadën e fundit, ka katër burime kryesore të fuqisë ekzistuese dhe të zgjerimit të saj drejt gjithëfuqisë, duke u larguar gjithnjë e më shumë nga normat ekzistuese dhe duke iu afruar formave ekstreme të autokracisë. Mes tyre janë uzurpimi i institucioneve dhe tregtia me shërbimet institucionale.
Gjithashtu përmenden monopoli mbi përdorimin dhe keqpërdorimin e forcës dhe dhunës, i mishëruar në policinë zyrtare dhe në elementë kriminalë të blerë, si dhe aktivistë partiakë të dhunshëm, nënshtrimi i të tre pushteteve dhe përqendrimi i pushtetit në duart e “udhëheqësit të popullit” dhe majës së piramidës së kartelit.
Përmendet edhe monopoli mbi shumicën e mediave informative, funksioni kryesor i të cilave është krijimi i një “realiteti paralel” që i përshtatet dëshirave dhe nevojave të kartelit në pushtet. /Përshtatur nga "Danas"
Lini një Përgjigje