FLASH
Shkruar nga Nadia Boffa 
Përmbysja e një regjimi është jashtëzakonisht e vështirë. Nuk është e lehtë të përmbysësh një qeveri pa koordinim, mobilizim dhe organizim të brendshëm, dhe kjo është e vërtetë kudo, jo vetëm në Iran.
Në hijen e dhunës dhe kërcënimeve për luftë, ja përse protestat masive nuk mjaftojnë për të rrëzuar regjimin atje, teksa ekziston frika se një ndërhyrje ushtarake e SHBA-së mund të çojë në kaos dhe jo në demokraci…
Pavarësisht raporteve tronditëse për mijëra viktima, regjimi i Ajatollahëve në Iran vazhdon të qëndrojë në këmbë përmes dhunës brutale. Sanam Vakil nga instituti britanik i studimeve gjeopolitike “Chatham House” analizon pse protestat nuk kanë arritur ende të përçajnë elitën në pushtet, duke e bërë tejet të vështirë rrëzimin e regjimit diktatorial. Ajo paralajmëron se një sulm ushtarak nga SHBA-ja nuk garanton demokracinë, por rrezikon ta zhysë vendin në një kaos të pakontrollueshëm.
Sipas Iran International, vetëm në dy ditë, më 8 dhe 9 janar, në Iran janë vrarë mbi 36,000 civilë. Videot e verifikuara nga BBC tregojnë ashpërsinë e masave të rrepta të forcave të sigurisë. Nëse konfirmohen këto shifra, kjo do të ishte masakra më e rëndë ndaj civilëve në historinë e kohëve të fundit…
Duhet sqaruar disa gjëra. Së pari, Iran International nuk është i verifikueshëm sipas standardeve tradicionale të gazetarisë. Ajo është një media e financuar nga aktivistët dhe puna e saj duhet të shihet me kujdes.
Nuk po them se këto shifra janë të pamundura, por besoj se duhet të jemi të kujdesshëm dhe të presim verifikimin nga organizatat e të drejtave të njeriut, të cilat po punojnë me shumë kujdes për të dokumentuar viktimat.
Gjithsesi, shifrat e publikuara nga OJQ-të deri më tani janë tashmë jashtëzakonisht të larta dhe nuk e zvogëlojnë ashpërsinë e represionit. Nuk mendoj se do të kemi një vlerësim të saktë derisa të hiqet bllokimi i komunikimit.
Është e qartë se qeveria po përdor bllokimin e internetit për të kontrolluar narrativën, për të kufizuar kontaktin midis personave të brendshëm dhe të jashtëm dhe për të fshehur shkallën e shtypjes.
A ka ende protesta në Iran?
Unë nuk kam një panoramë të plotë të asaj që po ndodh në të gjithë Iranin. Por duke folur me kontaktet e mia në Teheran, më është thënë se prej disa ditësh nuk janë regjistruar protesta të rëndësishme. Masat e rrepta të qeverisë kanë qenë efektive në terrorizimin e popullsisë dhe në pengimin e ridaljes së saj në rrugë.
Disa raporte, si ai i Institutit për Studimin e Luftës, pohojnë se aparati i sigurisë i Republikës Islamike nuk është më aq kompakt dhe koheziv…
Nuk kam parë asnjë provë të dokumentuar dhe të verifikueshme të fragmentimit të vërtetë brenda elitës apo aparatit të sigurisë. Ka shumë zëra, dezinformata dhe analiza të pambështetura që qarkullojnë, sidomos në internet. Unë besoj se është e nevojshme të ruhet një qasje shumë skeptike derisa të dalin prova të forta që demonstrojnë një dezertim të vërtetë ndaj regjimit.
Pse protestat e fundit nuk e rrëzuan Republikën Islamike? Çfarë mungoi?
Përmbysja e një regjimi është jashtëzakonisht e vështirë. Nuk është e lehtë të përmbysësh një qeveri pa koordinim, mobilizim dhe organizim të brendshëm, dhe kjo është e vërtetë kudo, jo vetëm në Iran.
Republika Islamike është një shtet i institucionalizuar dhe burokratik, i pajisur me një aparat sigurie që ka një manual të vërtetë operativ për t’u kundërpërgjigjur ndaj protestave, madje edhe me dhunë. Këto demonstrata u perceptuan si një kërcënim serioz.
Përndryshe, nuk do të kishim parë një ndërprerje totale të internetit apo një përdorim kaq masiv të forcës vdekjeprurëse. Revolucionet janë ngjarje të rralla në historinë e një vendi, dhe të shohësh më shumë se një është edhe më e rrallë. Në Iran, po shohim një transformim politik shumë të ngadaltë, dhe popullsia po paguan një çmim shumë të lartë.
Çfarë nevojitet që të rrëzohet regjimi iranian?
Është e rëndësishme të sqarohet se kolapsi i një diktature nuk barazohet automatikisht me demokracinë. Sistemi iranian po shembet ngadalë në funksionalitetin e tij: ai përballet me një krizë klimatike, energjitike dhe ekonomike.
Përdorimi sistematik i dhunës ilustron mosfunksionimin brenda sistemit. Por një kolaps i vërtetë do të kërkonte faktorë të tjerë: greva të zgjatura ekonomike, një fragmentim të elitës, dezertimin e burokracisë dhe forcave ushtarake, si dhe një opozitë të bashkuar, të organizuar dhe të koordinuar.
Asnjë nga këto kushte nuk është plotësisht e pranishme në këtë moment. Ato mund të zhvillohen me kalimin e kohës, por sot nuk ekzistojnë. Prandaj, është e vështirë që në këtë moment të parashikohen rezultate pozitive.
Ju po thoni se një rënie e mundshme e regjimit nuk do të çonte domosdoshmërisht në demokraci…
Historia tregon se rënia e një regjimi nuk garanton automatikisht një tranzicion demokratik. Kemi shumë shembuj, nga Bashkimi Sovjetik deri te Pranvera Arabe, të protestave të vërteta popullore që nuk çuan në demokraci, por më shumë në luftëra civile ose regjime të reja autoritare, si në rastin e Egjiptit. Prandaj është e rëndësishme të jemi realistë: shanset për një tranzicion të vërtetë demokratik në Iran sot janë më të ulëta sesa rreziku i një forme të re autoritarizmi.
Këto ditë, ka rifilluar të flitet për një sulm ushtarak amerikan ndaj Iranit. Çfarë efektesh do të ketë?
Kjo është e vështirë të parashikohet. Shumë gjëra do të varen nga fushëveprimi dhe natyra e sulmit. Sulmet simbolike nuk do ta dobësonin regjimin. Një operacion më i madh kundër strukturave ushtarake dhe të pushtetit mund të ketë një ndikim më të madh.
Por ndryshimi i regjimit përmes ndërhyrjes ushtarake është jashtëzakonisht i kushtueshëm dhe i vështirë për t’u menaxhuar. Shtetet e Bashkuara e dinë mirë këtë, mjafton të shihni precedentët në Irak. Po ashtu, Uashingtoni e ka bërë të qartë se synon të shmangë operacionet e reja të “ndryshimit të regjimit” si ai i vitit 2003. Dhe alternativat që po merren në konsideratë nuk do të çonin në rezultate demokratike. Përkundrazi, do të ngjanin me një skenar venezuelian.
A mendoni se Trump synon vërtet që të sulmojë Iranin?
Po, është e mundur. Presidenti amerikan gjendet në një situatë politike të vështirë dhe do të habitesha nëse nuk do të bënte asgjë. Shumë gjëra do të varen nga objektivat e tij: nëse synon të sigurojë një marrëveshje sipas kushteve të tij, ai mund të zgjedhë një sulm demonstrativ. Nëse, nga ana tjetër, qëllimi i tij është më i gjerë, këtë do ta kuptojmë nga lloji i objektivave që do të godasë.
A mund të marrë pjesë Izraeli në një sulm ndaj Iranit?
Është një mundësi teorike, por nuk mendoj se është skenari më i mundshëm për momentin. Izraeli është i lumtur që Shtetet e Bashkuara të udhëheqin çdo operacion të mundshëm, duke përfituar prej tij por pa e ekspozuar veten drejtpërdrejt.
Megjithatë, disa vende të Gjirit po ngurrojnë…
Vendet në rajon janë shumë të shqetësuara për pasojat e veprimeve ushtarake. Ato i frikësohen një kundërpërgjigjeje iraniane, destabilizimit të mëtejshëm rajonal dhe madje edhe mundësisë që Izraeli të shfaqet si fuqia ushtarake dominuese në Lindjen e Mesme. Pas luftës në Gaza, ka ndryshuar shumë perceptimi i kërcënimeve rajonale.
Teherani duket se po përpiqet ta bindë Trumpin të mos sulmojë dhe po nxit dialogun. A është e vërtetë?
Po. Irani e sheh një zgjidhje të negociuar si të vetmen mënyrë për të siguruar mbijetesën e tij. Ai nuk dëshiron një përballje të drejtpërdrejtë me Shtetet e Bashkuara, sidomos teksa përballet me një presion kaq të madh të brendshëm.
Kombinimi i këtyre kërcënimeve mund të jetë një peshë e tepërt për regjimin. Në këto kushte, një marrëveshje mund të ofrojë lehtësim të sanksioneve dhe t’i japë regjimit më shumë kohë për të menaxhuar situatën e brendshme.
Gjithsesi, si mund të reagojë Irani ndaj një sulmi ushtarak amerikan?
Nëse nuk ka një marrëveshje të paracaktuar, Teherani e ka bërë të qartë se do t’i përgjigjet çdo sulmi me një kundërsulm. Prandaj, duhet të supozojmë se do të ketë hakmarrje.
Sa i përket aleatëve të saj rajonalë, Hezbollahu është tashmë në një pozicion shumë të brishtë në Liban dhe nuk është e sigurt nëse do të dojë të ndërmarrë rreziqe të mëtejshme për të mbrojtur regjimin iranian.
Nga ana tjetër, Huthit kanë aftësi më të mëdha dhe ndoshta edhe më shumë gatishmëri për të vepruar, por edhe për ta rreziqet do të ishin shumë të mëdha./ Përshtati "Pamfleti" Nga “Huffington Post Italia”
Lini një Përgjigje