FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Bashkimi Sovjetik krenohej se kishte nxjerrë gratë nga kuzhina. Sot në Rusi ato shpesh trajtohen si dekor i burrave, të mbuluara me lule në Ditën e Gruas...
Kur edhe shefi shfaqet në derën e zyrës me lule në dorë, në Rusi po festohet 8 Marsi. Dita e grave, e nënave, e pranverës. Kështu e paraqesin shitësit e tulipanëve në të gjithë vendin, kështu e shohin burrat dhe shpesh edhe vetë gratë, të cilat preken kur në tryezën e kuzhinës vendoset një buqetë me lule dhe fëmija këndon për “mamanë e bukur, të butë dhe të dashur”, një këngë që e ka mësuar në kopsht.
Te hyrjet e metrosë, lule. Në parqe, lule. Në shtëpi, lule. Përse?
“Sepse jemi gra”, thonë shpesh gratë ruse, por rrallë mund të shpjegojnë se çfarë përfaqëson në të vërtetë 8 Marsi. Në vitin 1921 Konferenca Ndërkombëtare e Grave Komuniste në Moskë e shpalli këtë datë si Ditën Ndërkombëtare të Gruas. Atëherë ideja ishte që të formuloheshin dhe të fitoheshin të drejtat e grave.
Kjo ditë kujton edhe grevën e grave punëtore në Petrograd, sot Shën Petersburg. Vetëm pak ditë pas saj shpërtheu Revolucioni i Shkurtit në vitin 1917 dhe cari u rrëzua nga pushteti.
Megjithatë, lufta për të drejtat e grave në vendin që lindi këtë ditë dhe jo vetëm aty, është shtrembëruar. Sot Rusia zhytet në një det lulesh në 8 Mars, ndërsa në vende të tjera gratë dalin në rrugë dhe protestojnë. Por tashmë më 9 mars, parullat për barazi zakonisht janë harruar, sidomos në politikë dhe në drejtimin e institucioneve. Tulipanët në vazo madje ende nuk janë tharë.
Alexandra Kollontai dhe “gruaja e re”
Edhe gratë ruse kanë dëgjuar për diferencën e pagave mes grave dhe burrave, për shpërndarjen e pabarabartë të punës së kujdesit në familje apo për barrën mendore që shpesh mbajnë gratë: ato kujtojnë vizitat te mjeku për gjithë familjen, numrin e këpucëve të fëmijëve dhe organizojnë ditëlindjet, kampet verore apo trajtimet mjekësore për prindërit e moshuar.
Megjithatë, edhe gra që e quajnë veten liberale thonë shpesh: “këto janë detyrat tona natyrore. Nuk kemi çfarë të bëjmë.”
Detyra natyrore? Alexandra Kollontai do ta kishte refuzuar me zemërim një qëndrim të tillë. Në vitin 1913, në moshën 41-vjeçare, ajo shkruante për gratë si “qenie të pavarura” dhe “personalitete që çlirohen nga zinxhirët e ndryshkur të gjinisë së tyre”.
Kollontai donte të merrte pjesë aktivisht në politikë dhe shoqëri dhe përdori privilegjet e saj për ta bërë këtë. Ajo hyri në histori si ministrja e parë grua në botë dhe ambasadorja e parë femër. Në veprën e saj “Gruaja e Re” ajo përshkroi një koncept revolucionar për barazinë mes burrit dhe gruas.
Sot, ndërkohë, presidenti rus Vladimir Putin deklaron se roli i gruas është të sjellë në jetë të paktën tre fëmijë. Në një lëndë të re shkollore, të quajtur “studime familjare”, vajzat mësojnë se duhet të bëhen nëna, përndryshe nuk janë gra të plota. Ndërkohë, një imam rus mund të bëjë thirrje publikisht në televizione online për dhunë ndaj grave dhe nuk ka pasoja.
Në Rusi nuk ekziston një ligj i posaçëm kundër dhunës në familje. Rrahjet brenda familjes konsiderohen shpesh si shkelje e vogël dhe ndëshkohen me një gjobë që nuk arrin as 50 franga zvicerane. Ideja se “më i forti ka gjithmonë të drejtë” është e rrënjosur thellë në shoqëri, një logjikë që, sipas kritikëve, është bërë edhe më e dukshme pas pushtimit rus të Ukrainës.
Kërkesat për mbrojtje më të fortë të grave nga dhuna në familje shpesh refuzohen nga Ministria ruse e Drejtësisë me argumentin se ato përbëjnë “diskriminim ndaj burrave”.
Kollontai, e cila refuzoi të nënshtrohej ndaj normave shoqërore të kohës cariste, e shihte gruan si një person të pavarur që duhet të sigurojë jetesën me punën e vet dhe të jetë aktive në politikë. Ajo ishte shembulli i asaj që bolshevikët e quajtën “Njeriu i Ri”, një ideal utopik pas revolucionit të vitit 1917: qytetari sovjetik kolektivist, i arsimuar në frymën marksiste dhe punëtor.
Bashkimi Sovjetik krenohej për një kohë të gjatë se ishte ndër vendet e para në botë që i kishte nxjerrë gratë nga kuzhina. Me alfabetizimin masiv dhe punën në fabrika, gratë duhej të bëheshin subjekte politike. Megjithatë, represioni, atëherë stalinist dhe sot putinist, sipas kritikëve, i kthen qytetarët në objekte politike që duhet të tregojnë besnikëri ndaj shtetit dhe të legjitimojnë pushtetin përmes zgjedhjeve.
Lule për vajzat, tanke për djemtë
Bolshevikët ishin ndër të parët që futën të drejtën e votës për gratë, edhe pse vende si Zelanda e Re, Australia dhe disa vende skandinave e kishin bërë këtë më herët.
Vetëm gjatë periudhës së Stalinit u rikthyen tabu dhe ndalime të reja. Megjithatë, gra si Kollontai, që e përshkruante veten si një “komuniste seksualisht e emancipuar”, nuk e kritikuan kurrë publikisht Stalinin.
Gratë sovjetike punonin si drejtuese vinçash, traktoriste apo kontabiliste. Pasardhëset e tyre sot shpesh thonë me krenari se ligjet e vendit garantonin barazi, por njëkohësisht ankohen se janë ato që duhet të mbajnë gjithçka nën kontroll: kuzhinën, fëmijët dhe kujdesin për pamjen e tyre.
“Detyrat femërore”, një term i pranuar gjerësisht në vend, nuk u zhdukën kurrë. Gratë mund të jenë ministre apo drejtuese departamentesh, por pritet gjithashtu që të kujdesen për “vatrën”: shtëpinë, rritjen e fëmijëve dhe prindërit e moshuar, si dhe për pamjen e tyre, thonjtë, flokët dhe veshjen.
Sapo lind një djalë, prindërit festojnë “mbrojtësin” e ardhshëm. Në kopshtet e fëmijëve vazhdon edukimi tradicional: djemtë duhet të jenë të fortë dhe vajzat të bukura.
Për 8 Mars, djemtë përgatisin lule për vajzat. Disa ditë më parë, më 23 shkurt, Ditën e Mbrojtësit të Atdheut, vajzat u kanë dhuruar djemve tanke të vogla të bëra nga kuti shkrepësesh.
Lule për gratë, tanke për burrat, ky koncept i thjeshtuar i roleve gjinore vazhdon të ruhet dhe të përforcohet.
Ndërkohë, shteti kujdeset veçanërisht për gratë që kanë humbur djemtë në luftën kundër Ukrainës, të cilën autoritetet ruse e quajnë zyrtarisht “operacion special ushtarak”. Për 8 Mars, nënave të ushtarëve të rënë shpesh u jepen lule.
Në disa raste janë dhënë edhe dhurata të tjera: vitin e kaluar, në rajonin verior të Murmanskut, disa nëna morën si dhuratë makina elektrike për grirjen e mishit.
Në Rusi kjo nuk shkaktoi ndonjë reagim të madh publik, ku kritika ndaj shtetit shpesh përfundon në gjykatë. Zyrtarët lokalë madje deklaruan para kamerave televizive se gratë i kishin zgjedhur vetë këto pajisje shtëpiake.
Pyetja që mbetet, sipas autorit të analizës, është nëse këto dhurata simbolike thjesht maskojnë një realitet tjetër: përgatitjen e “mbrojtësve” të ardhshëm për luftërat e shtetit. /Përshtatur nga NZZ/
Lini një Përgjigje