FLASH
Shkruar nga Martin Wolf
Krahasimi i dy ekonomive është më i vështirë nga sa duket...
Pikëpamja e përgjithshme, jo vetëm në SHBA, është se ekonomia bashkëkohore evropiane është një rosë që po vdes. Siç vëren laureati i Çmimit Nobel Paul Krugman; “ekziston... një perceptim i përhapur se Evropa po jeton me lavditë e saj të kaluara, se po mbetet pas Amerikës dhe Kinës në mënyra që do të dëmtojnë aftësinë e saj për të ruajtur pozicionin e saj ekonomik në botë". Në të vërtetë, pikërisht kjo frikë frymëzon raportet e prodhuara së fundmi në Evropë, veçanërisht analizën shumë me ndikim nga Mario Draghi, e cila u botua në vitin 2024.
Të bësh krahasime të tilla është e vështirë. Nuk ka dyshim, për shembull, se SHBA-të kanë qenë prej kohësh në një kategori tjetër kur bëhet fjalë për teknologjitë e përparuara dixhitale dhe, veçanërisht sot, për inteligjencën artificiale. Përsëri, të qenit një shtet i vetëm i jep SHBA-ve një avantazh të pakapërcyeshëm kur bëhet fjalë për krijimin dhe ushtrimin e instrumenteve të fuqisë kombëtare.
Në të njëjtën kohë, duhet të kujtojmë ato fjalë të guximshme rreth "jetës, lirisë dhe ndjekjes së lumturisë" në Deklaratën e Pavarësisë. Jetëgjatësia për burrat amerikanë ishte 76.5 vjeç në vitin 2024, kundrejt një mesatareje prej 80.5 vjeç në vendet me të ardhura të larta të krahasueshme. Për gratë, ishte 81.4 vjeç kundrejt 84.8 vjeç. Kjo pavarësisht se shpenzuan një pjesë shumë më të lartë të PBB-së së tyre për shëndetësi. Shkalla e vrasjeve në SHBA ishte 5.9 për 100,000 në vitin 2023, kundrejt 1.3 në Francë dhe 0.9 në Gjermani. Popullsia e saj e burgjeve ishte 542 të burgosur për 100,000 banorë në vitin 2023, kundrejt 130 në Francë dhe 69 në Gjermani. Kështu, nëse dikush merr një pamje më të gjerë të mirëqenies njerëzore, SHBA-të janë shumë larg të qenit superiore. Në të vërtetë, është ndoshta e kundërta nëse e mat atë kundrejt qëllimeve të themeluesve të saj.
Megjithatë, çfarë ndodh nëse ekonominë e shohim vetëm përmes aftësisë së saj për të prodhuar mallra dhe shërbime, pra përmes Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB)?
Ekonomisti Paul Krugman argumenton se këtu shfaqet një paradoks interesant, i cili sfidon idenë e përhapur se ekonomia evropiane ka mbetur pas asaj amerikane. Sipas tij, performanca ekonomike mund të matet në dy mënyra: duke parë sa është rritur PBB-ja për frymë me kalimin e kohës dhe duke krahasuar nivelin e PBB-së për frymë në një moment të caktuar.
Në pamje të parë, SHBA-ja duket se ka pasur një performancë shumë më të mirë. Që nga viti 2000, ekonomia amerikane është rritur më shpejt se ajo e Eurozonës. Por kur krahasohet niveli i PBB-së për frymë, rezultati është ndryshe: Eurozona nuk ka humbur terren ndaj SHBA-së, përkundrazi ka ngushtuar diferencën.
Si mund të ndodhë që një ekonomi të rritet më shpejt, por të mos bëhet proporcionalisht më e pasur? Përgjigjja lidhet me mënyrën se si matet rritja ekonomike. Metodat statistikore nuk janë gjithmonë të drejtpërdrejta dhe mund të japin rezultate të ndryshme, në varësi të treguesit që përdoret.
Një nga arsyet kryesore lidhet me sektorin e teknologjisë. Edhe pse ai përbën vetëm 9.2% të ekonomisë amerikane, kundrejt 5.4% në Bashkimin Evropian, ky sektor shpjegon më shumë se gjysmën e diferencës në rritjen e produktivitetit mes dy ekonomive. Kjo do të thotë se një pjesë e madhe e avantazhit të SHBA-së në rritjen ekonomike buron pikërisht nga teknologjia.
Një faktor tjetër është mënyra se si matet produktiviteti në këtë sektor. Në SHBA përdoren të ashtuquajturat rregullime "hedonike", të cilat marrin parasysh përmirësimin e cilësisë së produkteve. Për shembull, një kompjuter i sotëm ka të njëjtin çmim ose edhe më të ulët se një model i disa viteve më parë, por është shumë më i fuqishëm. Statistikat amerikane e llogarisin këtë përmirësim si rritje të produktivitetit.
Megjithatë, këto llogaritje nuk janë plotësisht objektive. Ato bazohen në vlerësime dhe mund të interpretohen në mënyra të ndryshme. Kjo nuk do të thotë se statistikat amerikane janë të pasakta, por se një pjesë e avantazhit të raportuar varet nga metoda e matjes. Ndërkohë, në sektorët e tjerë të ekonomisë, që përbëjnë pjesën më të madhe të aktivitetit ekonomik, ritmet e rritjes së produktivitetit në SHBA dhe Evropë janë shumë më të ngjashme.
Edhe krahasimi i standardit të jetesës mes vendeve ka vështirësitë e veta. Për këtë arsye përdoret treguesi i PBB-së për frymë sipas barazisë së fuqisë blerëse (PPP), i cili merr parasysh ndryshimet në çmime dhe koston e jetesës. Kjo metodë, e përdorur prej dekadash nga Banka Botërore, konsiderohet mënyra më e besueshme për të krahasuar mirëqenien ekonomike të vendeve.
Krugman vëren gjithashtu se konsumi për frymë në Evropë është rritur më ngadalë se në SHBA, por edhe këtu një pjesë e diferencës lidhet me mënyrën se si maten përmirësimet teknologjike. Kur krahasohet konsumi real për frymë, rezultati ndjek të njëjtën prirje si PBB-ja për frymë.
Në fund, Krugman arrin në përfundimin se sektori amerikan i teknologjisë funksionon si një furnizues i një "të mire publike globale". Inovacionet e krijuara në SHBA përdoren në mbarë botën, duke rritur produktivitetin dhe standardin e jetesës edhe në vende të tjera. Kjo do të thotë se, megjithëse kompanitë amerikane përfitojnë financiarisht nga këto teknologji, përfitimet e tyre shpërndahen në një masë të madhe edhe jashtë Shteteve të Bashkuara.
Përfundimi është se Evropa nuk vuan nga ndonjë disavantazh në mirëqenien relative në krahasim me SHBA-në. Por, një "por" thelbësore, ajo është me të vërtetë shumë më e dobët. Jo më pak e rëndësishme, aftësia e saj për të shfrytëzuar përparimet teknologjike të bëra në SHBA varet nga qasja në furnizimet amerikane. Kërcënimet e mëdha me të cilat përballet Evropa nuk janë ngushtësisht ekonomike. Ato janë ato të sigurisë dhe mbrojtjes. Ajo duhet t'i përballojë ato./Përshtati "Pamfleti" nga "Financial Times"
As ka te krahasuar. Europa eshte sociale e njerezit me te lumtur. Europa ka me shume sherbime.
As ka te krahasuar. Europa eshte sociale e njerezit me te lumtur. Europa ka me shume sherbime.
Absolutisht me mire ne SHBA, hapesira, liri, iniciative e lire, drejtesi dhe mundesi!