FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Presidenti Rexhep Taip Erdogan dikur paralajmëroi Greqinë se Turqia mund të “vinte një natë pa paralajmërim”. Më shumë se një vit më vonë, ai shkoi në Athinë me një vizitë zyrtare të planifikuar…
Duke folur në Universitetin e Oksfordit në prill 2026, ministri i Jashtëm Hakan Fidan deklaroi se kufiri mes krizave rajonale dhe globale “është zhdukur realisht” dhe se fuqitë e mesme po fitojnë peshë strategjike në rendin e ri ndërkombëtar. Në thelb, ai po përshkruante Turqinë.
Por në një analizë të publikuar në Bosphorus News, gazetari Murat Yıldız shkruan se Turqia është një fuqi rajonale ambicioze me kapacitete reale ushtarake dhe diplomatike. Megjithatë, varësia energjetike, dobësitë ekonomike, mungesa e autonomisë teknologjike dhe problemet institucionale kufizojnë potencialin e saj për t’u bërë superfuqi. Në arenën ndërkombëtare, fuqia matet nga kapaciteti për ta mbajtur ndikimin në kohë, jo vetëm nga ambicia për ta projektuar atë.
Në analizë thuhet se Turqia është më aktive, më e aftë ushtarakisht dhe më e dukshme diplomatikisht sesa dy dekada më parë. Ajo prodhon dronë, operon baza jashtë vendit, ndërmjetëson mes palëve kundërshtare dhe është përfshirë në pothuajse çdo dosje sigurie në kufijtë e saj, nga Deti i Zi dhe Siria deri në Libi, Somali dhe Mesdheun Lindor.
Por ky profil nuk e bën Turqinë një superfuqi. Ai përshkruan më saktë një fuqi të mesme rajonale ambicioze, që po përballet me kufijtë e bazës së saj ekonomike, teknologjike dhe institucionale.
Narrativa e “Shekullit Turk” premton një status më të lartë, por realiteti tregon një vend me ndikim të konsiderueshëm, por edhe me kufij të qartë.
Fuqia e mesme nuk është kompromis
Në marrëdhëniet ndërkombëtare, fuqitë e mesme qëndrojnë mes fuqive të mëdha dhe shteteve të vogla. Ato nuk vendosin rregullat globale dhe nuk kanë monedha rezervë, rrjete bazash globale apo kapacitet për të ushtruar presion në të gjitha frontet njëkohësisht.
Ndikimi i tyre buron nga avantazhe më të kufizuara: gjeografia, ndërmjetësimi, kapacitetet selektive ushtarake dhe roli në kriza specifike.
Turqia përfaqëson një variant më të militarizuar të kësaj kategorie. Ajo kërkon ndikim përmes pranisë, presionit dhe aksesit në zona të kontestuara. Kjo ka funksionuar në disa raste, por ka krijuar edhe një politikë të jashtme më të gjerë se baza që e mbështet.
Politika e jashtme tradicionale turke, e përmbledhur nga Ataturku me shprehjen “Paqe në shtëpi, paqe në botë”, karakterizohej nga kujdesi. Ky qasje ndryshoi gradualisht pas viteve ’90 dhe më ndjeshëm pas viteve 2010.
Në mesin e viteve 2020, Turqia kishte prani ushtarake në Siri, operacione në Irak, bazën më të madhe jashtë vendit në Somali dhe rol në konfliktin libian. Pyetja kryesore nuk është më nëse Turqia ka shtrirje, por nëse ka kapacitet ta mbajë atë pa u tejzgjatur.
Energjia, kufiri i parë
Turqia importon rreth 70–75% të energjisë. Kjo e kufizon autonominë strategjike. Një rritje e çmimit të naftës ndikon drejtpërdrejt në deficitin e llogarisë korrente.
Varësia nga Rusia, Irani dhe tregjet e Gjirit e vendos Ankaranë në një pozitë të ndërlikuar. Edhe pse fusha e gazit Sakarya mund të lehtësojë presionin, ajo nuk do ta eliminojë varësinë në këtë dekadë.
Ambicia strategjike kërkon bazë ekonomike të fortë. Lira turke ka humbur mbi 80% të vlerës kundrejt dollarit midis 2018 dhe 2024, ndërsa inflacioni ka mbetur i lartë.
Sipas OECD-së, inflacioni pritet të mbetet mbi mesataren e vendeve të zhvilluara edhe në vitet 2025–2026. Këto faktorë kufizojnë aftësinë e vendit për të financuar projekte të gjera strategjike.
Industria e mbrojtjes: përparim me kufizime
Turqia ka bërë përparime të rëndësishme në industrinë e mbrojtjes, veçanërisht me dronët Bayraktar dhe projekte të reja si KAAN. Megjithatë, ajo mbetet e varur nga komponentët e huaj, sidomos për motorët dhe sistemet elektronike.
Kufizimet e eksportit nga vendet perëndimore kanë treguar dobësitë e këtij modeli.
Anëtarësimi në NATO i jep Turqisë peshë dhe siguri, por njëkohësisht kufizon autonominë e saj. Rasti i sistemit S-400 dhe përjashtimi nga programi F-35 tregojnë koston e devijimit nga linja e aleancës.
Ndikimi diplomatik pa rend global
Turqia ka treguar aftësi ndërmjetësimi, sidomos në marrëveshjen për grurin në Detin e Zi dhe shkëmbimet e të burgosurve mes Rusisë dhe Ukrainës.
Megjithatë, ndërmjetësimi nuk është njësoj me ndërtimin e rendit ndërkombëtar. Turqia mund të ndikojë në kriza, por nuk ka kapacitet të imponojë zgjidhje.
Dobësitë në sistemin ligjor dhe perceptimi për korrupsion ndikojnë në investimet e huaja. Në të njëjtën kohë, shumë profesionistë të kualifikuar po largohen nga vendi, duke dobësuar bazën afatgjatë të zhvillimit. /Përshtati Pamfleti/
Lini një Përgjigje