FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Studimet tregojnë se pasuria dhe pushteti nuk i bëjnë domosdoshmërisht njerëzit më të këqij, por mund të krijojnë kushte që dobësojnë empatinë, rrisin ndjenjën e privilegjit dhe e bëjnë më të lehtë justifikimin e sjelljeve të dëmshme...
A mund ta ndryshojnë vërtet paratë dhe pushteti mënyrën se si një njeri e sheh botën?
Në pamje të parë, lajmet e përditshme krijojnë përshtypjen se pasuria dhe kriminaliteti janë të lidhura ngushtë. Megjithatë, sipas kërkimeve shkencore, marrëdhënia mes tyre është më komplekse.
Studimet tregojnë se paratë dhe pushteti nuk i bëjnë automatikisht njerëzit të pamëshirshëm, të korruptuar apo të shkëputur nga realiteti. Megjithatë, ato mund të ndryshojnë mjedisin shoqëror të një individi në mënyra që reduktojnë empatinë, forcojnë ndjenjën e të qenit "mbi të tjerët" dhe e bëjnë më të lehtë justifikimin e sjelljeve të dëmshme.
Ky transformim zakonisht nuk ndodh menjëherë. Ai zhvillohet gradualisht përmes izolimit: më pak kufij, më pak njerëz që guxojnë të kundërshtojnë, më shumë persona që thonë "po" dhe më shumë mundësi për të vepruar pa pasoja të menjëhershme.
Si mund të krijojë pasuria distancë emocionale
Një nga shqetësimet më të qëndrueshme që evidentojnë studiuesit është distanca sociale.
Pasuria e madhe mund t'i largojë njerëzit nga përvojat e zakonshme të jetës, si përdorimi i transportit publik, varësia nga shërbimet publike, pasiguria në vendin e punës apo stresi ekonomik. Kjo distancë mund të dobësojë aftësinë për të kuptuar emocionet dhe vështirësitë e të tjerëve.
Studimet mbi klasën shoqërore dhe empatinë kanë treguar se njerëzit me status më të ulët ekonomik janë shpesh më të aftë të lexojnë emocionet e të tjerëve, ndoshta sepse janë më të varur nga marrëdhëniet sociale. Kjo nuk do të thotë se njerëzit e pasur nuk kanë empati, por se një jetë më e privilegjuar mund të ulë nevojën për ta ushtruar atë.
Pushteti dhe ndjenja se rregullat nuk vlejnë për të gjithë
Pushteti ndryshon sjelljen edhe për shkak se ndryshon mënyrën si një person përballet me kritikat dhe pasojat.
Sa më i fuqishëm të jetë dikush, aq më pak ka gjasa të korrigjohet ose të përballet me pasojat e veprimeve të tij. Me kalimin e kohës, kjo mund të krijojë bindjen se statusi dhe pasuria e bëjnë atë më të vlefshëm dhe më të privilegjuar se të tjerët.
Një seri studimesh ka gjetur se statusi më i lartë shoqëror lidhet me një prirje më të madhe për sjellje joetike, si në eksperimente laboratorike ashtu edhe në situata reale, përfshirë sjelljen në trafik dhe proceset e vendimmarrjes. Megjithatë, studiuesit theksojnë se kjo nuk do të thotë se pasuria prodhon domosdoshmërisht imoralitet, por se statusi social mund të ndikojë në sjellje kur interesi personal shpërblehet.
Pse ndjenja e privilegjit është e rrezikshme
Ndjenja e të qenit "mbi të tjerët" konsiderohet ura psikologjike mes privilegjit dhe dëmit. Kur një individ beson se është i jashtëzakonshëm, kufijtë që vlejnë për shumicën mund të fillojnë t'i duken si pengesa që nuk duhet të zbatohen për të.
Në këtë pikë bëhet e rëndësishme ajo që psikologjia e quan "triada e errët" e personalitetit: narcizmi, makiavelizmi dhe psikopatia. Këto tipare nuk shkaktohen nga paratë, por mjediset me status të lartë mund t'i shpërblejnë dhe t'i bëjnë më të pranueshme. Në vende pune ose qarqe shoqërore ku vlerësohen dominimi, manipulimi dhe ftohtësia emocionale, këto karakteristika mund të forcohen.
Çfarë ndodh në tru përballë tundimit
Korrupsioni nuk është vetëm çështje morali, por edhe mënyre vendimmarrjeje.
Studimet në neuroshkencë tregojnë se zonat e trurit të lidhura me vetëkontrollin, gjykimin moral dhe balancimin mes përfitimit personal dhe dëmit ndaj të tjerëve luajnë rol kyç në vendimin për të pranuar ose refuzuar përfitime të paligjshme.
Kjo nuk e zbeh përgjegjësinë individuale. Përkundrazi, tregon se edhe sistemi ka rëndësi. Kur përfitimi personal është i madh, pasojat janë të vogla dhe askush nuk vendos kufij, mekanizmat moralë mund të anashkalohen më lehtë.
A i korruptojnë gjithmonë paratë njerëzit?
Jo. Pasuria mund të përdoret edhe për të financuar kërkimin shkencor, projekte me interes publik dhe veprimtari bamirësie. Sipas studiuesve, ndryshimi qëndron te përgjegjësia, përulësia dhe ruajtja e lidhjeve me njerëz jashtë rrethit të privilegjuar.
Paratë bëhen më të rrezikshme kur shoqërohen me:
pushtet të pakontrolluar;
izolim nga pasojat e zakonshme shoqërore;
mjedise që shpërblejnë sjelljen e pamëshirshme;
mungesë kritike dhe llogaridhënieje;
tipare të forta të ndjenjës së privilegjit ose të "triadës së errët";
bindjen se suksesi është provë e epërsisë morale.
Cili është antidoti?
Sipas studiuesve, zgjidhja nuk është ndjenja e fajit, por ruajtja e kontaktit me realitetin. Njerëzit me pasuri ose pushtet kanë më pak gjasa të humbasin perspektivën kur mbajnë marrëdhënie të sinqerta, pranojnë kritika, qëndrojnë pranë realitetit të përditshëm dhe krijojnë mjedise ku të tjerët mund të flasin lirshëm. Në nivel shoqëror, transparenca, institucionet e forta, mekanizmat e vetërregullimit dhe ndëshkimi i abuzimeve mbeten thelbësorë, pasi virtyti individual nuk mjafton kur sistemi shpërblen shfrytëzimin.
Psikologjia nuk thotë se njerëzit e pasur ose të fuqishëm bëhen domosdoshmërisht "përbindësha". Ajo tregon se, në rrethana të caktuara, pasuria dhe pushteti mund të krijojnë kushte që e bëjnë më të lehtë shfaqjen e anëve më të errëta të personalitetit dhe justifikimin e sjelljeve që dëmtojnë të tjerët. /Përshtatur nga Newsbeast.gr/
Lini një Përgjigje