FLASH
Shkruar nga Gjergj Zefi
Presidenti amerikan premtoi t’u jepte fund luftërave, por përballja me Iranin po e vendos Uashingtonin përballë një pyetjeje pa përgjigje: si fitohet një konflikt që nuk ka as objektiv të qartë dhe as strategji daljeje?
Donald Trump e ndërtoi rikthimin e tij politik mbi një premtim të thjeshtë dhe të fuqishëm: Amerika nuk do të hynte më në luftëra të pafundme. Ai akuzoi establishmentin e Uashingtonit se kishte harxhuar triliona dollarë në Afganistan, Irak dhe Lindjen e Mesme, pa fituar as paqe, as siguri dhe as respekt ndërkombëtar.
Por sot, administrata e tij ndodhet përballë pikërisht asaj që Trump pretendonte se do ta shmangte: një luftë të kushtueshme, pa një objektiv përfundimtar të përcaktuar dhe pa një rrugë të besueshme daljeje.
Konflikti me Iranin nuk është më një demonstrim i kufizuar force. Nuk është as një operacion i shkurtër për të neutralizuar disa objekte ushtarake apo bërthamore. Ai është shndërruar në një krizë strategjike që i ka futur Shtetet e Bashkuara në një përplasje të hapur me një fuqi rajonale prej më shumë se 90 milionë banorësh, me rrjete aleatësh, kapacitete raketore dhe mundësi reale për të goditur ekonominë globale.
Sipas shifrave të paraqitura në Senatin amerikan nga drejtuesit e Pentagonit, kostoja e luftës ka arritur rreth 37.5 miliardë dollarë, ndërsa administrata po kërkon dhjetëra miliarda të tjera financim shtesë. Ligjvënësit republikanë dhe demokratë kanë shprehur shqetësim për mungesën e një strategjie të qartë, për kostot që vazhdojnë të rriten dhe për mundësinë që përfshirja amerikane të zgjerohet edhe më tej.
Por çmimi më i madh i kësaj lufte nuk matet vetëm me dollarë. Ai matet me humbjen e besueshmërisë strategjike të Shteteve të Bashkuara.
Një luftë pa përkufizimin e fitores
Problemi themelor i administratës Trump është se ende nuk ka shpjeguar se çfarë nënkupton me “fitore”.
A është objektivi shkatërrimi i programit bërthamor iranian? Rrëzimi i regjimit? Hapja e Ngushticës së Hormuzit? Dobësimi i Gardës Revolucionare? Nënshkrimi i një marrëveshjeje të re? Apo thjesht detyrimi i Teheranit që të pranojë kushtet amerikane?
Këto nuk janë objektiva të njëjta. Secili kërkon mjete, afate dhe kosto të ndryshme.
Një program bërthamor mund të goditet, por njohuritë shkencore nuk mund të bombardohen. Një regjim mund të dobësohet, por rrëzimi i tij mund të prodhojë kaos, luftë civile ose një strukturë edhe më radikale. Një rrugë detare mund të rihapet përkohësisht, por nuk mund të mbahet e sigurt pafundësisht vetëm me aeroplanmbajtëse dhe raketa.
Trump ka përdorur gjuhën e ultimatumit, të “shkatërrimit” dhe të dorëzimit të pakushtëzuar. Megjithatë, retorika maksimale nuk është strategji.
Sa më të mëdha të jenë kërkesat publike të Uashingtonit, aq më e vështirë bëhet arritja e një kompromisi pa u interpretuar si tërheqje. Presidenti amerikan e ka vendosur veten në një kurth: nëse vazhdon luftën, kostot rriten; nëse pranon një marrëveshje më të kufizuar, rrezikon të duket sikur është tërhequr nga premtimet e tij.
Kjo është dilema e vërtetë amerikane.
Trump ngatërroi superioritetin ushtarak me kontrollin politik
Shtetet e Bashkuara kanë një epërsi ushtarake dërrmuese ndaj Iranit. Por epërsia në qiell nuk garanton kontroll mbi rezultatin politik në terren.
Kjo është një nga mësimet më të vjetra të ndërhyrjeve amerikane në Lindjen e Mesme. Uashingtoni mund të rrëzojë qeveri, të shkatërrojë infrastruktura dhe të eliminojë drejtues ushtarakë. Ajo që nuk mund të bëjë lehtësisht është të përcaktojë se çfarë vjen më pas.
Administrata Trump duket se ka supozuar se goditjet e forta do ta detyronin Iranin të kapitullonte. Por një shtet nuk reagon vetëm sipas llogarive ekonomike. Ai reagon edhe sipas logjikës së mbijetesës politike, prestigjit kombëtar dhe nevojës së regjimit për të mos u dukur i dobët.
Për Teheranin, dorëzimi përballë një ultimatumi amerikan mund të jetë më i rrezikshëm për mbijetesën e sistemit sesa vazhdimi i luftës.
Pikërisht këtu qëndron gabimi themelor i Trump: ai e trajtoi Iranin si një palë në një negociatë biznesi, ku presioni maksimal do ta detyronte kundërshtarin të pranonte marrëveshjen. Por shtetet, sidomos kur ndihen të kërcënuara në ekzistencën e tyre, nuk sillen si kompani pranë falimentimit.
Ato mund të pranojnë kosto të jashtëzakonshme vetëm për të dëshmuar se nuk janë nënshtruar.
Hormuzi, pika ku lufta u bë problem botëror
Ngushtica e Hormuzit është nyja ku gabimi amerikan u shndërrua në krizë globale.
Nëpërmjet kësaj rruge kalon një pjesë e konsiderueshme e furnizimit botëror me naftë. Çdo ndërprerje e zgjatur prek çmimet e energjisë, transportin, prodhimin industrial, bujqësinë dhe inflacionin.
Kriza nuk mbetet në Teheran, Uashington apo Tel Aviv. Ajo shkon në faturën e energjisë së një familjeje europiane, në çmimin e karburantit dhe në koston e ushqimeve në vendet e varfra.
Raportimet ndërkombëtare tregojnë se operacioni amerikan, që fillimisht kishte ambicie shumë më të gjera, është përqendruar gjithnjë e më shumë në përpjekjen për të garantuar lundrimin në Hormuz. Kjo tregon se Irani, edhe pa qenë në gjendje të barazohet ushtarakisht me SHBA-në, ka arritur ta zhvendosë konfliktin në terrenin ku mund t’i shkaktojë kundërshtarit dëmin më të madh ekonomik dhe politik.
Kjo është fuqia e luftës asimetrike: pala më e dobët nuk ka nevojë të mposhtë flotën amerikane. Mjafton të rrisë rrezikun e lundrimit, kostot e sigurimit dhe pasigurinë në tregje.
Në këtë kuptim, Irani nuk ka nevojë të fitojë një luftë klasike. Atij i mjafton ta bëjë fitoren amerikane tepër të shtrenjtë.
Dështimi i “presionit maksimal”
Trump u tërhoq nga marrëveshja bërthamore me Iranin në vitin 2018, me argumentin se ajo ishte e dobët dhe se presioni ekonomik do ta detyronte Teheranin të pranonte kushte më të forta.
Rezultati ishte i kundërt.
Irani e zgjeroi programin e tij bërthamor, tensionet rajonale u rritën dhe hapësira diplomatike u ngushtua. Në vend që të ndërtonte një marrëveshje më të fortë mbi bazën e mekanizmit ekzistues, Trump shkatërroi instrumentin e vetëm që kufizonte në mënyrë të verifikueshme aktivitetin bërthamor iranian.
Tani, pas vitesh presioni, sanksionesh dhe konfrontimi, Uashingtoni po kërkon me forcë ushtarake atë që nuk arriti ta siguronte me diplomaci.
Kjo nuk do të thotë se marrëveshja e mëparshme ishte e përsosur. Ajo nuk trajtonte plotësisht programin raketor iranian, aktivitetet e Teheranit në rajon apo mbështetjen për grupet e armatosura.
Por diplomacia nuk është zgjedhja mes marrëveshjes së përsosur dhe luftës. Shpesh është zgjedhja mes një marrëveshjeje të papërsosur dhe një konflikti të pakontrollueshëm.
Trump e hodhi poshtë të parën pa pasur një plan për të shmangur të dytën.
Një president i kapur nga retorika e vet
Dështimi i Trump nuk është vetëm operacional. Ai është edhe politik.
Presidenti që premtoi se do t’i jepte fund luftërave të pafundme tani duhet t’u shpjegojë amerikanëve pse vendi po shpenzon dhjetëra miliarda dollarë në një konflikt të ri.
Presidenti që premtoi uljen e çmimeve duhet të përballet me pasojat ekonomike të tronditjeve në tregjet e energjisë.
Presidenti që u paraqit si mjeshtër i marrëveshjeve ende nuk ka prodhuar asnjë marrëveshje.
Sondazhet dhe raportimet e fundit tregojnë rritje të pakënaqësisë publike ndaj menaxhimit të konfliktit dhe shqetësim brenda vetë kampit konservator për pasojat në zgjedhjet e ndërmjetme. Lufta ka filluar të kthehet nga një demonstrim force në një barrë elektorale për republikanët.
Trump ka ndërtuar pjesën më të madhe të autoritetit të tij politik mbi imazhin e liderit që nuk tërhiqet. Por në diplomaci, paaftësia për t’u tërhequr nuk është gjithmonë forcë. Ndonjëherë është dobësia më e rrezikshme.
Një udhëheqës i përgjegjshëm duhet të dijë jo vetëm kur të përdorë forcën, por edhe kur ta kufizojë atë, kur ta shndërrojë avantazhin ushtarak në negociatë dhe kur të pranojë se objektivat maksimaliste nuk janë të realizueshme.
Dilema e madhe amerikane
Kriza me Iranin ekspozon një problem më të thellë të politikës së jashtme amerikane: hendekun mes fuqisë së jashtëzakonshme ushtarake dhe aftësisë gjithnjë e më të kufizuar për ta kthyer atë në rezultate politike të qëndrueshme.
Amerika mund të godasë pothuajse kudo në botë. Por nuk mund të prodhojë automatikisht rend, legjitimitet dhe stabilitet.
Ajo mund të shkatërrojë objektiva brenda disa orësh, por rindërtimi i një ekuilibri rajonal kërkon vite negociatash.
Mund të imponojë sanksione, por nuk mund t’i detyrojë gjithmonë kundërshtarët të dorëzohen.
Mund të kërkojë mbështetje nga aleatët, por nuk mund të presë që ata të ndajnë pa kushte kostot e një lufte për të cilën nuk janë konsultuar mjaftueshëm.
Për më tepër, çdo muaj i kaluar në Lindjen e Mesme largon vëmendjen, municionet dhe burimet amerikane nga konkurrenca me Kinën dhe nga mbështetja për aleatët në Europë dhe në Indo-Paqësor.
Pekini dhe Moska nuk kanë nevojë të ndërhyjnë drejtpërdrejt për të përfituar. Atyre u mjafton të shohin Uashingtonin duke konsumuar kapital ushtarak, financiar dhe diplomatik në një tjetër konflikt të zgjatur.
Pasoja për Europën
Për Europën, kjo krizë është një tjetër kujtesë e varësisë së saj energjetike dhe strategjike.
Një përshkallëzim i mëtejshëm mund të rrisë çmimet e naftës dhe gazit, të godasë industrinë europiane dhe të ushqejë inflacionin.
Një aleancë serioze ndërtohet edhe mbi konsultimin, ligjshmërinë ndërkombëtare dhe përcaktimin e qartë të objektivave.
Lufta duhet të përfundojë në tryezë
Edhe pas gjithë retorikës, bombardimeve dhe ultimatumit, konflikti do të përfundojë me negociata. Pyetja është vetëm se sa jetë, sa miliarda dhe sa stabilitet ndërkombëtar do të humbasin përpara se palët ta pranojnë këtë realitet.
Një marrëveshje e qëndrueshme do të kërkonte kufizime të verifikueshme mbi programin bërthamor iranian, garanci për lundrimin në Hormuz, mekanizma për uljen e tensioneve rajonale dhe një lehtësim gradual të sanksioneve në këmbim të respektimit të detyrimeve.
Asnjëra palë nuk do të merrte gjithçka.
Por kjo është natyra e diplomacisë: jo kapitullimi absolut i kundërshtarit, por ndërtimi i një rezultati që është më pak i kushtueshëm se vazhdimi i luftës.
Dhe në fund të fundit, dështimi i Trump nuk qëndron te fakti se ai përdori forcën. Në raste të caktuara, fuqia ushtarake mund të jetë pjesë e diplomacisë dhe e parandalimit.
Dështimi qëndron te përdorimi i forcës pa një përkufizim realist të fitores, pa një plan të qartë për ditën pas dhe pa një strategji politike që ta kthejë presionin ushtarak në një rend më të qëndrueshëm.
Trump dëshironte një fitore të shpejtë që mund të shitej si triumf personal. Në vend të saj, ai prodhoi një konflikt që po i imponon Amerikës pyetjen që administrata ka shmangur që nga dita e parë: Si mund të përfundojë kjo luftë?
Sa më gjatë të mos ketë përgjigje, aq më e dukshme bëhet se problemi nuk është vetëm Irani. Problemi është një superfuqi që vazhdon të hyjë në konflikte duke besuar se epërsia ushtarake mund të zëvendësojë strategjitë.
Dhe kjo është dilema e madhe amerikane: Shtetet e Bashkuara kanë ende fuqinë për të nisur pothuajse çdo luftë, por po e humbin aftësinë për të përcaktuar se si dhe me çfarë rezultati do të përfundojë ajo./Pamfleti
Donbole Trumpi I ka ditet e numeruara ne qeverisjen e USA-s.Kete Nentor merr goditjen paralajmeruese per ne KOSHIN E PLEHRAVE dhe per burg,per pedofili dhe KRIMINEL LUFTE. Ne 6 Nentor 2028 votohet dhe me 7 Nentor I vihen prangat ne duar.