FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Çfarë arriti fushata e vrullshme e dhunës e kryeministrit izraelit? Aleati i tij më i afërt po largohet, ndërsa Irani po del më i guximshëm.
Benjamin Netanyahu, humbësi më i madh i marrëveshjes paraprake të javës së kaluar për ndalimin e luftës SHBA-Izrael-Iran, do të mbahet mend dhe do të kritikohet ashpër si njeriu që e futi Lindjen e Mesme në një cikël të vazhdueshëm konfliktesh. Pavarësisht nëse “problemi” ishte Hamasi në Gaza, konfiskimet e paligjshme të tokave në Bregun Perëndimor, grupet arabe brenda Izraelit që konsideroheshin si “kolonë e pestë”, flotiljet humanitare të aktivistëve të paqes, Hezbollahu në Liban, milicitë armiqësore në Siri, Irak dhe Jemen, apo regjimi islamik i vijës së ashpër në Teheran, “zgjidhja” e preferuar e Netanyahut ka qenë pothuajse gjithmonë e njëjtë: përdorimi i dhunës ekstreme, shpesh jashtë kornizave ligjore, që në shumë raste ka përkeqësuar situatën.
Lufta e paprovokuar dhe e konsideruar e paligjshme kundër Iranit ishte shprehja më e plotë e asaj që mund të quhet doktrina Netanyahu përdorimi disproporcional i forcës brutale. Siç ishte e parashikueshme, edhe kjo strategji ka dështuar.
Donald Trump po përpiqet me ngulm të argumentojë se memorandumi i armëpushimit që nënshkroi në Versajë nuk përbën kapitullimin e dobët që, sipas shumë vëzhguesve, duket qartë të jetë. Por ndërsa presidenti amerikan mund t’i mbijetojë këtij poshtërimi pavarësisht skepticizmit dhe talljeve në arenën ndërkombëtare pasojat për Netanyahun, aleatin e tij më të afërt në këtë përplasje, mund të jenë fatale për karrierën e tij politike. Në shumë aspekte, kryeministri më jetëgjatë i Izraelit tashmë i përket së kaluarës.
Bilanci politik i Netanyahut ngjan me një aktakuzë. Për dekada me radhë ai kundërshtoi zgjidhjen me dy shtete për konfliktin izraelito-palestinez. Ai nuk arriti të parandalonte sulmet e Hamasit më 7 tetor 2023 dhe më pas iu përgjigj me një fushatë shkatërruese në Gaza, të cilën kritikët e përshkruajnë si hakmarrje me përmasa katastrofike. Ai ruajti pushtetin duke u dhënë role kyçe politikanëve të ekstremit të djathtë, gjë që për shumë izraelitë ka sjellë turp dhe pakënaqësi afatgjatë. Gjithashtu, ai punoi kundër marrëveshjes bërthamore me Iranin të vitit 2015, e cila ishte mbështetur ndërkombëtarisht, ndërsa tërheqja e mëvonshme e Trump nga ajo marrëveshje kontribuoi drejtpërdrejt në konfliktin e këtij viti.
Megjithatë, arsyeja kryesore pse Netanyahu po i afrohet fundit politik, ndërsa zgjedhjet e vjeshtës afrohen, nuk lidhet vetëm me këto zhvillime. Sipas kritikëve të tij, ai ka dëmtuar rëndë marrëdhënien strategjike SHBA-Izrael, e konsideruar për dekada si themeli i sigurisë izraelite.
Marrëdhëniet mes Trump dhe Netanyahut thuhet se janë përkeqësuar ndjeshëm. Në Shtëpinë e Bardhë dhe në një pjesë të opinionit publik amerikan, tashmë të tronditur nga lufta në Gaza, ekziston perceptimi se Netanyahu e tërhoqi SHBA-në në një konflikt që nuk mund të fitohej, duke premtuar fitore të lehtë dhe shembje të regjimit iranian. Tani, kur paqja duket më pranë, ekziston frika se ai po përpiqet ta minojë atë duke vazhduar operacionet ushtarake në Liban.
Në dekadat pas krijimit të Izraelit në vitin 1948, SHBA-ja dhe Izraeli shpesh kanë pasur mosmarrëveshje, përfshirë krizën e Suezit në vitin 1956, luftërat arabo-izraelite, çështjet e kufijve, vendbanimeve dhe proceset e paqes. Por pas përfundimit të Luftës së Ftohtë dhe zhdukjes së kërcënimit sovjetik, interesat strategjike dhe të sigurisë së të dy vendeve u afruan gjithnjë e më shumë, të mbështetura edhe nga vlerat demokratike të përbashkëta.
Ndihma ushtarake amerikane për Izraelin u rrit ndjeshëm, ashtu si edhe ndikimi politik i grupeve pro-izraelite në Uashington. SHBA-ja u shndërrua në mbrojtësin kryesor dhe aleatin e pazëvendësueshëm të Izraelit, ndërsa Izraeli u bë partneri më i rëndësishëm rajonal i Amerikës.
Ky konsensus filloi të lëkundej në vitin 2015, kur Netanyahu dhe organizatat pro-izraelite në SHBA zhvilluan një fushatë të gjerë kundër përpjekjeve të presidentit Barack Obama për afrimin diplomatik me Iranin.
Sipas kolumnistit të gazetës Haaretz, Joshua Leifer, kjo fushatë nuk arriti të ndalonte marrëveshjen bërthamore, por shkatërroi fasadën e bipartizanizmit që kishte karakterizuar më parë mbështetjen për Izraelin. Më pas, shumë grupe pro-izraelite filluan të identifikoheshin hapur me Partinë Republikane.
Mandati i parë i Trump e thelloi më tej polarizimin politik. Ai ndërpreu kontaktet me Organizatën për Çlirimin e Palestinës, zhvendosi ambasadën amerikane në Jerusalem dhe njohu sovranitetin izraelit mbi Lartësitë e Golanit. Leifer argumenton se Trump ka kontribuar më shumë se çdo aktivist pro-palestinez në largimin e demokratëve të zakonshëm nga mbështetja tradicionale për Izraelin.
Veprimet e mëvonshme të Netanyahut afrimi me politikat nacionaliste të ekstremit të djathtë, mbështetja për zgjerimin territorial dhe kolonitë izraelite, si dhe luftërat në Gaza, Liban dhe Iran kanë thelluar edhe më shumë përçarjen.
Sondazhet e fundit tregojnë një ndryshim të rëndësishëm në opinionin amerikan. Për herë të parë, më shumë amerikanë shprehin simpati për palestinezët sesa për izraelitët. Gjithnjë e më shumë qytetarë vënë në pikëpyetje nëse aleanca me Izraelin i shërben interesave amerikane dhe kërkojnë kufizimin ose ndalimin e ndihmës ushtarake.
Në mënyrë ironike, kritikat ndaj Izraelit sot vijnë si nga progresistët e majtë, ashtu edhe nga mbështetësit e lëvizjes MAGA të Trump.
Nëse raportimet për sulmet verbale të Trump ndaj Netanyahut janë të sakta, ato pasqyrojnë një krizë më të thellë besimi mes dy liderëve. Kjo krizë mund të ketë pasoja afatgjata gjeopolitike.
Pasi arriti diçka që asnjë prej paraardhësve të tij nuk e kishte bërë përfshirjen e SHBA-së në një luftë të drejtpërdrejtë Netanyahu ndodhet tani në qendër të një zhvillimi tjetër të paprecedentë: një përçarje strategjike të thellë mes SHBA-së dhe Izraelit.
Marrëveshja e Trump me Iranin ka shkaktuar zhgënjim te shumë izraelitë, jo vetëm te e djathta. Lufta kishte gëzuar mbështetje të gjerë publike bazuar në premtimet e Netanyahut për eliminimin përfundimtar të kërcënimit bërthamor dhe raketor iranian, dobësimin e aleatëve rajonalë të Teheranit, veçanërisht Hezbollahut, si dhe nxitjen e ndryshimit të regjimit në Iran.
Asnjë prej këtyre objektivave nuk është arritur.
Përkundrazi, nga këndvështrimi izraelit, Irani po del nga konflikti me një regjim të dominuar nga Garda Revolucionare, më sfidues dhe më i sigurt në vetvete. Si shembull përmendet plani i Teheranit për të vendosur tarifa tranziti në Ngushticën e Hormuzit.
Pas samitit të G7 javën e kaluar, Trump hodhi poshtë disa nga vijat e kuqe të Netanyahut. Ai deklaroi se Irani duhet të lejohet të pasurojë uranium, se ka të drejtë të zotërojë raketa balistike dhe se duhet të rikuperojë miliarda dollarë asete të ngrira si pjesë e një lehtësimi më të gjerë të sanksioneve.
SHBA-ja mbështeti gjithashtu kërkesën iraniane për një armëpushim të menjëhershëm dhe të përhershëm në Liban. Nënpresidenti JD Vance e përforcoi publikisht këtë qëndrim, duke i kërkuar Netanyahut të ndalonte luftimet dhe të ndiqte linjën amerikane.
Sipas tij, SHBA-ja është aleati i vetëm i fuqishëm që Izraelit i ka mbetur.
Sipas standardeve tradicionale të politikës ndërkombëtare, kjo përballje e hapur përbën një goditje serioze për Izraelin.
Netanyahu gjendet në një situatë të vështirë. Nëse sfidon Trump për të treguar pavarësi politike, rrezikon të provokojë Iranin dhe të minojë marrëveshjen e paqes. Nëse pranon kërkesat amerikane, veçanërisht për një tërheqje të plotë nga Libani, mund të humbasë mbështetjen e votuesve dhe të aleatëve të tij të ekstremit të djathtë.
Në secilin skenar, marrëdhënia e veçantë SHBA-Izrael nuk pritet të rikuperohet shpejt.
Pasojat e mundshme të kësaj përçarjeje janë të mëdha. Ajo mund të shënojë kulmin dhe njëkohësisht fillimin e rënies së asaj që shumë e kanë quajtur “përjashtim izraelit”, si dhe fundin e vizionit të Netanyahut për një Izrael dominues në Lindjen e Mesme.
Mund të sjellë reduktimin e mbështetjes së pakushtëzuar amerikane dhe të ndihmës ushtarake, të vështirësojë zgjerimin e Marrëveshjeve të Abrahamit drejt Arabisë Saudite dhe shteteve të tjera të Gjirit, si dhe të ndryshojë ekuilibrat rajonalë në periudhën pas luftës.
Po ashtu, mund të hapë rrugën për një ulje të izolimit ndërkombëtar të Iranit dhe një riintegrim gradual të Teheranit në skenën ndërkombëtare. Rezultati final mund të jetë që Izraeli të dalë më pak i sigurt sesa më parë.
Netanyahu i vuri gjithçka në lojë një fitore gjithëpërfshirëse dhe që do të forconte trashëgiminë ndaj armikut të tij iranian dhe humbi keq. Tani duhet të korrë pasojat e vorbullës. Mos krijo më shumë telashe ose më shumë justifikime, Bibi. Mos prit të të shtyjnë ose të të shkarkojnë. Jep dorëheqjen./Përshtati "Pamfleti", nga "The Guardian"
Lini një Përgjigje