FLASH
Shkruar nga Von Luca Vazgec
Në novelën “Die Lebensentscheidung”, shkrimtari austriak Robert Menasse largohet nga optimizmi i mëparshëm dhe përshkruan me ton të errët zhgënjimin e një idealisti europian…
Shkrimtari austriak Robert Menasse vazhdon të zhvillojë atë që kritika e ka quajtur “proza e BE-së”. Në romanin e tij të vitit 2017 “Die Hauptstadt”, i cili fitoi çmimin gjerman të librit, ai përshkroi intrigat brenda Komisionit Evropian rreth një projekti të guximshëm: shndërrimin e Auschwitz-it në simbol të bashkimit europian. Në romanin pasues “Die Erweiterung” (2022), Menasse e zhvendosi vëmendjen nga qendra drejt periferisë, në Shqipëri, ku krenaria kombëtare e elitave përbën pengesë për aspiratën e popullsisë për anëtarësim në Bashkimin Evropian.
Këto vepra kanë gjithmonë edhe dimension satirik. Menasse e bën të qartë se Bashkimi Evropian i sotëm nuk është mjaftueshëm radikal për të realizuar projektin e një Evrope të bashkuar. Sipas vizionit të tij, nacionalizmi mbetet një mbetje e shekullit XIX që ka depërtuar në institucione, ndërsa BE-ja vuan nga mungesa e demokracisë. Në vend të saj ai imagjinon një republikë shumëkombëshe evropiane, ku bashkëjetojnë diversiteti dhe një identitet i përbashkët.
Megjithatë, në novelën e re “Die Lebensentscheidung” (“Vendimi i jetës”), autori largohet nga optimizmi që karakterizonte veprat e tij të mëparshme. Sipas një recensioni në shtypin gjerman, teksti përfaqëson një kthesë më të errët në krijimtarinë e Menasse-s: nga një nostalgjik që kërkon Evropën e humbur, ai shfaqet tani si vëzhgues i shpërbërjes së saj.
Personazhi kryesor është Franz Fiala, rreth 60 vjeç, një burokrat i zakonshëm në Drejtorinë e Përgjithshme për Mjedisin në Komisionin Evropian. Ai nuk ka qenë kurrë rebel, por vendos të largohet nga puna. Ideali që e kishte shtyrë drejt institucioneve evropiane është zbehur: projektet mbeten në sirtarë, protestat e fermerëve bllokojnë politikat dhe skepticizmi ndaj BE-së duket gjithnjë e më i fortë.
Fiala jeton mes dy qyteteve, Brukselit dhe Vjenës, ku kujdeset për nënën e tij që po humbet gradualisht kujtesën. Vendimi për të lënë punën duket fillimisht një çështje praktike: si të largohet nga Brukseli pa humbur marrëdhënien me të dashurën Nathalie. Por gjithçka ndryshon kur mjekët diagnostikojnë kancer në pankreas. Qëllimi i fundit i tij bëhet i thjeshtë: të jetojë më gjatë se nëna.
Në figurat e romanit kritikët shohin edhe stereotipe të përvojës evropiane. Nëna e Fialës përfaqëson aspiratën për ngritje sociale përmes kulturës: librat klasikë, citimet nga Schiller dhe Heine, vizitat në opera dhe përpjekja për të imituar shijen borgjeze. Kjo është ideja e një Evrope të pasluftës që besonte në përparim të vazhdueshëm, një ideal që sot duket i zbehur.
Edhe Franz Fiala është produkt i këtij mobiliteti social përmes arsimit. Megjithatë ai ndihet gjithmonë i pasigurt përballë njerëzve që vijnë nga një traditë më e konsoliduar borgjeze. Marrëdhëniet e tij personale mbeten të ndërlikuara dhe shpesh të bllokuara nga komplekset që trashëgoi nga familja.
Ndërsa sëmundja përparon, romani ndjek paralelisht rënien e nënës dhe të birit. Simbolika është e qartë: një brez që mishëronte idealin kulturor të “Evropës së vjetër” dhe një idealist që besoi te projekti evropian po zhduken njëkohësisht. Fiala vdes në krahët e nënës së tij, e cila përpiqet ta çlirojë nga vuajtja.
Historia kujton në mënyrë të qëllimshme elemente të tragjedisë greke. Dy botët e Fialës janë Vjena dhe Brukseli, ndërsa shumë skena zhvillohen në kafene vjeneze, hapësira tradicionale e debatit kulturor të Evropës Qendrore.
Kritika vëren se Menasse përdor me mjeshtëri formën e novelës për të ndërtuar një portret të thellë psikologjik të një njeriu në fund të jetës. Proza e tij mbetet e qartë dhe ritmike, pa zbukurime të tepërta, duke kombinuar empatinë me zhgënjimin e një idealisti që sheh projektin evropian të lëkundet.
Edhe pse toni është i zymtë, teksti mund të lexohet jo vetëm si kronikë e rënies, por edhe si një utopi negative: një paralajmërim se institucionet e brishta kërkojnë vendosmëri për të mbijetuar. Sipas kritikës gjermane, kjo është një dëshirë që Europa ende e meriton. /Përshtatur nga FAZ/
Lini një Përgjigje