FLASH
Shkruar nga Algert Dobra
Die Albaner stehen heute vor einer entscheidenden Wahl: zwischen der Propaganda luxuriöser Fassaden und dem dringenden Bedarf an echter industrieller und sozialer Entwicklung. Es ist Zeit für einen ehrlichen nationalen Dialog, der unser öffentliches Eigentum schützt und das Wohlergehen aller Bürgerinnen und Bürger gewährleistet.
Seit über vier Wochen versammeln sich in Albanien Demonstranten auf öffentlichen Plätzen und Straßen im ganzen Land, um die Einstellung eines von Jared Kushner unterstützten Luxuskomplexprojekts zu fordern. Diese Forderungen haben sich inzwischen zu breiter angelegten Protesten gegen Korruption und das Establishment ausgeweitet, die sich sowohl gegen die regierende Regierung als auch gegen die traditionelle Opposition richten.
Das Projekt, das alles ins Rollen brachte, ist ein 4 Milliarden Dollar teures Vorhaben für ein Luxusresort und eine Immobilienentwicklung in der Gegend von Zvërnec. Geplant ist es auf einem Naturschutzgebiet, das mehr als 200 Vogelarten beheimatet – darunter der Flamingo, der zum Symbol der Proteste geworden ist – sowie 70 gefährdete Arten, wie zum Beispiel die Unechte Karettschildkröte.
Als Reaktion auf die Proteste bestritt Premierminister Edi Rama, dass es überhaupt ein solches Projekt gebe. Er erklärte, es gebe noch keine Baugenehmigung, keine Bauarbeiten und kein endgültiges Projekt, sondern nur eine Vision und einen Plan, Albanien zum attraktivsten Luxusreiseziel in diesem Teil der Welt zu machen.
Oberflächlich betrachtet klingt diese Vision ambitioniert und fortschrittlich, doch die Frage ist: Für wen ist sie ambitioniert? Schließlich ist es schwierig, sich gegen ein 4-Milliarden-Dollar-Entwicklungsprojekt in einem Land wie Albanien zu stellen, das kaum oder gar keine entwickelte Industrie besitzt. Viele derjenigen, die sich gegen das geplante Projekt in Zvërnec ausgesprochen haben, nennen mangelnde Transparenz als Hauptgrund für ihre Ablehnung und erklären, sie würden ausländische Investitionen begrüßen, wenn diese über die offiziellen Kanäle abgewickelt würden.
Sogar Sali Berisha, der Vorsitzende der oppositionellen Demokratischen Partei, hat sich grundsätzlich für ausländische Investitionen ausgesprochen, was bedeutet, dass es in der Debatte für die große Mehrheit lediglich um den Prozess geht.
Doch für mich bleibt die wichtigste Frage unbeantwortet. Denn obwohl ich bei den Protesten einige Stimmen gehört habe, die das von der Regierung vorgeschlagene Wirtschaftsmodell kritisieren, habe ich auch erlebt, dass die Mainstream-Medien diese Bedenken weitgehend ignorieren.
Das Problem liegt nicht nur im schlechten Projektmanagement, sondern darin, dass es Luxustourismus als Entwicklungsmodell propagiert, das Volkswirtschaften wie der albanischen strukturell schadet. Die Frage ist daher nicht nur, wie diese Investition genehmigt werden konnte, sondern ob sie überhaupt hätte erfolgen sollen.
In öffentlichen Tourismusdebatten erklärte die bekannte Moderatorin Grida Duma unmissverständlich, Albanien verdiene keine armen Touristen. Dass diese Ansicht im gesamten politischen Spektrum, sowohl in der Opposition als auch in der Regierungspartei, Unterstützung findet, zeigt, wie tief die Logik des Luxustourismus als Entwicklungsmodell verwurzelt ist.
Doch die Erfahrungen aus vergleichbaren Ländern zeichnen ein ganz anderes Bild: Sie zeigen Enklaven, wirtschaftliche Abwanderung, niedrige Löhne und zunehmende Ungleichheit. Luxustourismus transformiert Volkswirtschaften wie die Albaniens nicht, sondern hält sie in der Falle gefangen.
Als Albaner müssen wir daher ehrlicher mit diesen Risiken umgehen und einen breiteren Dialog darüber eröffnen, wie eine wirkliche Entwicklung aussehen könnte, anstatt das gegenwärtige neoliberale Modell der erzwungenen Handelsliberalisierung, Regulierung und Privatisierung als einzigen Weg nach vorn zu akzeptieren.
Rama argumentierte bei der Förderung des Luxustourismus als Entwicklungsmodell, dass mit jedem Euro, der in ein Luxusresort fließt, 1,6 bis 2 Euro in die lokale Wirtschaft fließen, und berief sich dabei auf nicht näher genannte internationale Studien.
Das Problem ist jedoch, dass diese Kennzahl für Volkswirtschaften mit starken inländischen Lieferketten und lokaler Eigentümerstruktur gilt, wie beispielsweise Portugal und Spanien, während Albanien keines von beidem ist. Zvërnec wird importabhängig und in ausländischem Besitz sein, wodurch dieser Multiplikatoreffekt vollständig ausbleibt.
Solche Projekte erzeugen Enklavenmodelle, bei denen Immobilienprojekte, die auf eine elitäre ausländische Klientel abzielen, oft eingezäunt und in Gated Communities umgewandelt werden, in denen die Ausgaben innerhalb dieser Mauern bleiben, wodurch die Enklave nicht zu einem Tor zur Entwicklung wird, sondern zu einer Mauer um sie herum.
Die Erkenntnisse aus Entwicklungsländern wie unserem sind erschreckend. Eine Studie in Thailand ergab, dass 70 Prozent aller Touristenausgaben an ausländische Konzerne flossen.
In der Karibik und in Afrika lag dieser Wert bei bis zu 80 Prozent. In Botswana verblieben weniger als 20 Prozent der Zölle in der lokalen Wirtschaft und weniger als 30 Prozent der Waren wurden im Inland produziert, während in Mauritius die Gewinne vollständig an europäische Muttergesellschaften umgeleitet wurden.
Ökonomen bezeichnen dieses Phänomen als das Problem des wirtschaftlichen Abflusses, also Fälle, in denen das Geld, das Touristen ausgeben, nie in der alltäglichen Wirtschaft der Einheimischen ankommt.
Das liegt daran, dass bei ausländischen Resorts die Waren importiert und das Management aus dem Ausland kommt, das Geld also nur innerhalb der Anlage zirkuliert und anschließend das Land verlässt. Selbst in Ländern wie Ruanda oder Botswana profitieren diese Resorts von Steuervorteilen, die den Beitrag zu den öffentlichen Kassen weiter schmälern.
In Botswana beispielsweise zahlen nur 11 Prozent der Tourismusunternehmen Steuern, was beweist, dass hohe Einnahmen an der Spitze nicht zu höheren Einnahmen an der Basis führen und dass dieses Modell in der Praxis nichts anderes als wirtschaftliche Erpressung ist.
Në mbrojtje të këtij projekti, Rama ka vënë në dukje edhe arkitektët dhe dizajnerët ndërkombëtarë nga Japonia, Danimarka, Turqia, Franca dhe Greqia, duke treguar pa dashje saktësisht pse shqiptarët vendas do të anashkalohen, pasi nuk përmendet asnjë kompani e vetme shqiptare.
Kjo nënkupton se dizajni, menaxhimi, ushqimi, sistemet kompjuterike dhe mobilimet e luksit importohen të gjitha, ndërsa vendasve u lihen vetëm punët që nuk bëhen dot nga jashtë si pastrimi, udhërrëfimi dhe shërbimi.
Shumica e furnizuesve në turizmin e luksit nuk janë të lidhur me bizneset lokale por sigurohen ndërkombëtarisht, siç ndodhi në Meksikë ku rritja e resorteve luksoze bregdetare gjeneroi një përqendrim të lartë të investimeve të huaja por nuk prodhoi pothuajse asnjë integrim ekonomik me komunitetet rrethuese, dhe kjo sepse zonat lokale nuk mund të furnizonin mallra të cilësisë së lartë.
Vlen të kthehemi këtu te turisti që Duma e nënvlerëson, sepse udhëtari me buxhet të kufizuar apo “polaku e rumuni” ofron në fakt një kontribut më të madh në bizneset locale, pikërisht sepse paratë e tij shkojnë direkt te një zgarrë gjakovare, një bujtinë familjare në Theth apo një kafene lokale, duke lejuar një rritje organike dhe me një pronësi lokale në nivel komuniteti. Nga ana tjetër, paratë e gjeneruara nga turizmi i luksit jo vetëm që mbeten në duart e të huajve, por rrisin edhe kostot për vendasit, siç tregon rasti i Phuket në Tajlandë ku hotelet e luksit përbëjnë 49 për qind të tregut dhe çmimet e tokës janë rritur me 20-30 për qind.
Ndërsa në Mauritius vendasit kanë qasje në vetëm 12 për qind të vijës së tyre bregdetare, pasi turistët e huaj elitarë gëzojnë pjesën tjetër. Ndërkohë, popullsia vendase plotëson rolet me pagat më të ulëta, dhe kjo nëse nuk importohet fuqi punëtore edhe më e lirë nga jashtë.
Kjo ndodh pavarësisht se Shqipëria ka tashmë disa nga pagat më të ulëta në Evropë, ndërsa menaxherët e huaj paguhen dukshëm më shumë për të njëjtat role, gjë që tregon se hotelet e huaja jo vetëm që privatizojnë tokën që u përkiste komuniteteve lokale, por i përdorin ato si burim krah pune të lirë dhe sezonalisht të pasigurt, duke dështuar të krijojnë transferim aftësish apo rritje sipërmarrëse.
Në këtë mënyrë, turizmi i luksit e institucionalizon varësinë duke i kyçur ekonomitë mikpritëse në një rol të përhershëm mbështetës, duke krijuar te popullsia vendase ndjesinë e thellë se nuk janë në gjendje të gëzojnë as bukurinë e tokës së tyre dhe as frytet e punës së tyre.
Një problem tjetër me strategjinë e turizmit të luksit, është se ajo shmang alternativa më të mira për rritjen ekonomike. Sepse industritë që i nënshtrohen konkurrencës së përsosur dhe ku prodhuesit nuk ndikojnë dot në çmim, si bujqësia, peshkimi dhe shërbimet e turizmit, karakterizohen nga kthime në rënie dhe çojnë në pagat më të ulëta, pasi toka është një kufizim fizik që nuk mund të zgjerohet përtej hapësirës ekzistuese, veçanërisht në një vend të vogël si Shqipëria.
Në të kundërt, industria prodhuese dhe industritë me vlerë të lartë funksionojnë me logjikën që sa më shumë të prodhojnë, aq më të ulëta bëhen kostot për njësi, dhe pikërisht përmes këtij lloj sektori u rritën ekonomitë e Koresë së Jugut, Kinës dhe Vietnamit nëpërmjet ndërhyrjes strategjike të qeverisë, jo duke hapur dyert dhe duke shpresuar se kapitali i huaj do të pikohej poshtë.
Ndërtimi i resorteve luksoze në Sazan apo në Zvërnec nuk e diversifikon rrezikun e varësisë nga turizmi, por vetëm e përqendron atë më tej, duke thelluar varësinë e Shqipërisë nga një sektor që një pandemi e vetme, një konflikt apo një recesion global mund ta mbyllë brenda natës.
Në krahasim me to, Shqipëria nuk ka asnjë bazë industriale të rëndësishme për shkak të deindustrializimit post-komunist që asgjësoi kapacitetin prodhues, duke e bërë ekonominë gjithnjë e më shumë të varur nga dërgesat e emigrantëve, turizmi dhe bujqësia
Dhe tragjedia e strategjisë së Zvërnecit është se ajo dyfishon pikërisht këtë aktivitet me kthim të ulët që do t'i mbajë pagat përhershëm të shtypura, gjë që është alarmante pasi turizmi përbën tashmë rreth 20-22 për qind të PBB-së shqiptare, duke na renditur si vendin e dytë më të varur nga turizmi në Evropë dhe të 13-tin në botë.
Për të gjitha këto arsye ka ardhur koha për forma alternative të zhvillimit, të përqendruara rreth investimit në shkollat, industritë dhe spitalet tona, duke u dhënë njerëzve shpresë në vend që t’i dëbojmë ata gjithnjë e më larg vendit të tyre.
Sikur të mos mjaftonin këto efekte ekonomike një faktor shtesë është korrupsioni, ku në Indeksin e Perceptimit të Korrupsionit për vitin 2025 Shqipëria u rendit në vendin e 91-të nga 181 vende. Projekti i Zvërnecit ilustron saktësisht pse kjo ka rëndësi, duke qenë se zhvilluesi Zvërnec South Adriatic Development është i regjistruar në Holandë si një trust offshore me përfitues të fshehur.
Raportimet investigative nga BIRN kanë identifikuar një rrjet individësh të përfshirë që përfshin biznesmenin Artur Shehu, i përmendur në një dokumentar të RAI-t si i hetuar në lidhje me organizatën mafioze italiane Sacra Corona Unita, dhe ish-gjyqtarin Alaudin Malaj, i cili dha dorëheqjen përpara vetingut antikorrupsion pasi më parë kishte vendosur në favor të të njëjtave familje, toka e të cilave tani përbën pjesë të zhvillimit.
Ndërkohë vetë leja u lëshua nga Këshilli Kombëtar i Territorit i kryesuar personalisht nga Edi Rama, pavarësisht mosmarrëveshjeve aktive gjyqësore për pronësinë e tokës. Kjo dinamikë tregon se si qeveritë në vendet në zhvillim e përdorin autoritetin e tyre për t'u shitur projekte popullsive të dëshpëruara duke premtuar një zhvillim që e dinë se nuk do të arrijë në bazë.
Dies liegt daran, dass Korruption nicht nur die strukturellen Mängel des Luxustourismus begleitet, sondern der Mechanismus ist, durch den diese Mängel dauerhaft werden, da ausländisches Eigentum, Wirtschaftsströme und die Entwicklung von Enklaven sich verschlechtern, wenn die Aufsicht fehlt, Verträge undurchsichtig sind und die Justiz kompromittiert ist.
Entwicklung ohne gemeinsamen Wohlstand ist keine Entwicklung, und Albanien ist nicht Spanien. Auch wird Zvërnec nicht unser Algarve werden. Die Albaner verdienen einen echten Dialog über die Art der Entwicklung, die das Land braucht, keine im Geheimen getroffene Entscheidung derer, die am meisten davon profitieren. / Broschüre von „Kosovo Point Zero“
Analize e sakte. Mendoj qe as nuk do ta lexojne deri ne fund ato qe kene fuqine te vendosin.
Rama ka interesat e tija private, prandaj insiston dhe kercenon se do ti realizoje me cdo kusht keto projekte. Pyetja e pare eshte a injektojne ne keto investime Rama e te tjere rreth tij para te tyre permes atyre kompanive of shore? Duke u bere pazare personale, lindin mundesi ideale edhe per fenomene te tilla. Sidomos me investitore te huaj qe bartin edhe mbeshtetjen e kushnereve e tj. Pyetje dyte: Kur ndertohen keto resorte, hotele me shuuume yje ne vende sidomos te preferuara e qe me pas nje pjese do shiten me perfitime te medha, ai qe jep lejen e ndertimit a shperblehet nga marresi lejeve? .........Praktika tregon qe po. Beni vete nje llogari sa perfiton dhenesi lejeve te ndertimit edhe me kushte lehtesuse per ndertuesin, (si shqiperia 1 euro, apo te mos paguajne taksa per 10 apo 20 vjet, apo tu jepet toka ne shfytezim per 99 vjet etj )!!!!???? Prandaj merr kuptim ajo kembengulja qe "ju thoni cfare te doni", por une do bej ate qe kam planifikuar!!!! Dhe keshtu neser , Sorosi Shqiperise do kontrolloje e diktoje politikat qeverisese, pra indirekt do kete perseri pushtet. Kjo eshte pjese e kurthit te propogandes per turizmin e luksit.