FLASH
Shkruar nga Pamfleti
Man muss einen Traum haben und ihm folgen...
Die österreichischen Medien berichten weiterhin über Fate Velaj, den albanischen Botschafter in Wien. Die renommierte österreichische Zeitung Salzburger Nachrichten widmete ihm eine ganze Seite und zeichnete seine Lebensgeschichte nach, die mit seiner Tätigkeit als Tellerwäscher im September 1991 beginnt und sich fortsetzt mit einer Reise voller Schweiß und Tränen, Geburt und Verlust, zwischen Sehnsüchten und Träumen. www.velaj.com
Dank seiner Beharrlichkeit und Leidenschaft gelang es Fate Velaj, sich als Maler und Fotograf sowie als talentierter Schriftsteller mit einem einzigartigen und originellen Stil international einen Namen zu machen. Er hat Österreich in vielen Ländern der Welt vertreten und wurde von der österreichischen Regierung im Rahmen zahlreicher europäischer Initiativen gefördert.
Für sein Wirken als Brückenbauer zwischen Völkern und Kulturen wurde Fate Velaj mit hohen Auszeichnungen und Titeln geehrt, darunter der Orden der Republik Österreich, das Goldene Kreuz Österreichs, der vom österreichischen Bundespräsidenten verliehene Titel „Professor“ sowie die Auszeichnung „Europäischer Bürger“ durch den Präsidenten des Europäischen Parlaments. Auch in den USA und Italien genießt er hohes Ansehen.
Er ist nun Botschafter unseres Landes in Wien und hat nicht nur die Herzen österreichischer Institutionen, sondern auch kultureller und diplomatischer Kreise erobert. Fate Velaj hat sich zu einem wichtigen Förderer einer kulturdiplomatischen Bewegung unter den ausländischen Vertretungen in Wien entwickelt und schlägt Brücken der Zusammenarbeit durch Kunst, Dialog und Kulturdiplomatie.
Nachfolgend der von Stefan Weigl verfasste Artikel:
Vom Geschirrspüler zum Hochschulabschluss
Fate Velaj kam 1991 als Immigrant nach Österreich. Heute ist er Botschafter seines Herkunftslandes Albanien in Wien – und zugleich Maler, Fotograf und Schriftsteller.
Viele Diplomaten gelten als etwas unflexibel und legen zu viel Wert auf Konventionen. Fate Velaj ist da ganz anders – und das ist nicht verwunderlich: Er hat weder eine Diplomatenakademie besucht noch Jura studiert. Im Gegenteil, er kennt das Land, in dem er seit Mitte 2024 als Botschafter akkreditiert ist, wie seine Westentasche. Velaj kam 1991 im Alter von 28 Jahren mit nur etwa 50 Euro (damals 100 DM) in der Tasche nach Österreich. Nach drei Wochen in der ersten Aufnahmeeinrichtung für Migranten in Traiskirchen landete er im Mostviertel in Niederösterreich, genauer gesagt in der Herberge Kreuztanne.
„Bis dahin hatte ich immer davon geträumt, in einer Großstadt zu leben – am liebsten in Rom – aber ich wurde in das kleine Dorf St. Anton an der Jeßnitz geschickt. Nicht einmal dorthin, sondern in eine Pension auf einem Berggipfel“, sagt Velaj.
Dëshira e tij për një jetë në liri në Perëndim nuk ishte aspak e çuditshme. Shqipëria, ku për shkak të paranojës së diktatorit stalinist Enver Hoxha që sundoi me dorë të hekurt nga viti 1946 deri më 1985, ishte plotësisht e izoluar nga bota e jashtme.
“Ishim një vend i mbyllur me dry”, kujton Velaj, i rritur në qytetin e Vlorës. Dritarja e vetme drejt botës kishte qenë televizioni italian.
Fate Velaj erdhi në Austri për punë por me njohuri minimale të gjermanishtes:
“Dija vetëm fjalët ‘Halt!’, ‘Achtung!’ dhe ‘Stehenbleiben!’ të cilat dëgjoheshin pothuajse në çdo film në Shqipëri ku ushtarët e Wehrmacht-it gjerman kërkonin partizanët.”
Nga ana kulturore, azilkërkuesi i ri, i cili vinte nga një familje jo keq ekonomikisht, ishte i njohur me muzikën e Beethovenit dhe Mozartit, si edhe me letërsinë e Stefan Zweigut.
“Dhe e njihja nga televizioni Koncertin e Vitit të Ri.”
Megjithatë, pavarësisht se kishte përfunduar shkollën industriale, ai nuk pati mundësi të studionte në universitet dhe iu desh të punonte në sektorin elektro-teknik:
“Për çdo familje shteti lejonte vetëm një vend studimi. Atë e shfrytëzoi motra ime më e madhe.”
Shok kulturor: një kryqëzim ku për 30 minuta nuk kalon asnjë makinë
Mbërritja e tij në fshatin e vogël në rajonin Mariazellerland ishte një shok kulturor, të cilin Velaj e përshkruan me saktësi, por gjithsesi me mirësi, në romanin e tij autobiografik „Kreuztanne“. Një skenë kyçe aty të kujton madje edhe veprën e Beckett-it “Duke pritur Godonë”.
Të nesërmen e mbrritjes, ai pa se pranë bujtinës në maj të malit, ishte një kryqëzim, ku ishin të shënuara e drejtimet për tre vendbanime – Frankenfels, St. Anton dhe Puchenstuben ku secili në distancë prej pesë kilometrash. Ai deshi të priste pak, për të marrë një ndjesi për zonën përreth:
“Prita atje me shpresën të shihja nëse nga një drejtim vijnë më shumë makina, që do të thoshte se atje ka një vendbanim më të dendur, ku mund të pyes për punë. Por pas 30 minutash vura re se asnjë makinë e vetme nuk kishte kaluar nëpër kryqëzim.”
Megjithatë, Velaj, i cili e quan veten një “refugjat nga kureshtja” gjen shpejt punë. Puna e tij e parë ishte si larës enësh në kuzhinën e Kartauses në Gaming. Pas disa punëve të tjera të rastësishme, si luleshitës etj, vjen shpejt edhe punësimi i parë i ligjshëm, si punëtor prodhimi në një firmë në Kienberg bei Gaming:
“Atje prodhoja bombola gazi prej çeliku.”
“Refugjati nga kureshtja” nis të pikturojë në kohën e lirë
Për të mbushur boshllëkun e mërzisë, Velaj nis të pikturojë në kohën e lirë në bujtinë, dhe edhe këtu ka sukses të shpejtë:
“Një mysafir që ndodhej rastësisht aty ma bleu një nga akuarelet e mia të para për 1000 shilinga. Kjo ishte pothuajse aq sa fitoja për një javë punë si luleshitës.”
Megjithatë, shqiptari i etur për të mësuar (“gjithmonë kam dashur të di si janë austriakët”) mbetet për gjashtë vjet e gjysmë punëtor turnesh në fabrikën e metalit, sjell gruan e tij të ardhshme nga Shqipëria dhe organizon ekspozitat e para të pikturave të tij. Por familja Velaj përballet edhe me një tragjedi të rëndë:
“Më 17 prill 1993, vajza jonë lindi e pajetë në spitalin e Scheibbs-it.”
Me ndihmën e shumë miqve të rinj, çifti e përballon këtë goditje të fatit dhe në vitin 1998 guxon një fillim të ri: Fate Velaj jep dorëheqjen nga fabrika e metalit (“me këtë hoqa dorë nga një dëmshpërblim prej 60.000 shilinga ”), ia kthen shefit banesën ku paguante vetëm shpenzimet operative (drita e shkallës dhe kanalizime) dhe shkon me gruan dhe dy fëmijët e vegjël të asaj kohe në Vjenë, për t’iu përkushtuar plotësisht artit.
Gjatë studimeve u takua me mentorin e tij Hermann Nitsch
Velaj edhe këtë etapë të karrierës e trajton në mënyrë profesionale dhe, paralelisht me pikturën, studion menaxhim arti dhe kulture në universitetin e arteve të aplikuara në Vjenë. Përmes artit dhe ekspozitave të shumta, bie në kontakt me Hermann Nitsch:
“Ai ishte mentori im.”
Pas kësaj pason një karrierë e shpejtë dhe e suksesshme në fushën e pikturës abstrakte në vaj, me ekspozita në Vjenë, në shumë qytete italiane, por edhe në USA, Athinë, Bukuresht, dhe Birmingham. Velaj krijon emër jo vetëm si piktor, por edhe si fotograf dhe autor.
Ky rrjetëzues karizmatik mban gjithashtu kontakte të shpeshta me politikën: ai krijon vazhdimisht formate të reja ekspozitash dhe diskutimesh politike – si për shembull „Midis Danubit dhe Nilit“, „Good Morning Balkan“ apo „Arti e përmirëson kohën“. Këto iniciativa bëjnë që ai t’i ekspozojë pikturat e tij edhe në Kajro, si dhe në parlamentet e Vjenës, Brukselit dhe Strasburgut.
Në një moment edhe Shqipëria bëhet e vetëdijshme për “djalin e humbur”. Velaj miqësohet me kryetarin e atëhershëm të Bashkisë së Tiranës dhe kryeministrin e tanishëm, Edi Rama, dhe bëhet këshilltari i tij. Nga viti 2017 deri në vitin 2021, Velaj është deputet në Parlamentin e Tiranës pa qenë anëtar partie. Në qershor të vitit 2024, ai akreditohet nga Presidenti Federal Alexander Van der Bellen si ambasador i Shqipërisë në Austri.
“Duhet të kesh një ëndërr dhe ta ndjekësh”
Por lind pyetja: a do të ishte e mundur një karrierë e tillë edhe në vitin 2026, 35 vjet pas mbërritjes së tij atëherë në rrethin e Scheibbs-it, dhe në kushtet e sotme me ligje dukshëm më të rrepta për migracionin? Apo thjesht ka pasur shumë fat? 62-vjeçari përgjigjet në mënyrë diplomatike: me gjasë nuk kanë qenë vetëm rastësi të lumtura ato që ia kanë mundësuar këtë rrugëtim.
“Duhet edhe të punosh shumë, të kesh një qëllim, një ide, një ëndërr dhe ta ndjekësh atë”, thotë ai, duke iu referuar një këshille të të atit përpara se të nisej për Austri:
“Përpiqu të mësosh nga kultura e njerëzve të vendit ku ndodhesh.”
Velaj offenbart auch einen Teil seiner Lebensphilosophie, wenn er sagt:
„Ich wollte jemand werden, der anderen etwas hinterlässt.“
Letztlich schwingt jedoch auch eine subtile Kritik an der aktuellen, strengen Migrationspolitik mit, wenn er darauf hinweist, dass diese „zu einer Zeit eingeführt wurde, als Österreich noch von großen Europäern wie Franz Vranitzky und Alois Mock geführt wurde.“ / Erstellt von: Broschüre
Lini një Përgjigje