FLASH
Shkruar nga Pamfleti
SPAK itself "dismisses the concern" of the Socialist Party, which claims that the parliamentary investigation can damage the prosecution's investigation.
In this legislature, the majority has refused to set up 8 investigative commissions, requested by the opposition, decisions which the jurists criticize and call a violation of the constitutional rights of the parliamentary minority. SPAK itself "dismisses the concern" of the Socialist Party, which claims that the parliamentary investigation can damage the prosecution's investigation. On the contrary, Altin Dumani told INA Media that both sides can cooperate and that the Special Prosecutor's Office followed and is following the parliament's investigations closely.
Enthusiastic, that they had just approved a resolution on Kosovo by consensus, the deputies rose from their chairs, convinced that they had completed their parliamentary duties after 7 hours of discussion. The minority, which had been arguing fiercely for weeks and in some cases had even caused temporary blockages of the Assembly's work, had made a "ceasefire" for Kosovo on Thursday, October 12. But, when the opposition had turned their backs to the pulpit, the Speaker of the Assembly suddenly announced another voting procedure. Among them, the overthrow of two investigative commissions, requested by the opposition (one for concessions in health and the other for the abuse of personal data in the TIMS system).
Even though the opposition protested, reminding the leader of the session that a new issue could not be included in the agenda, when according to the Rules of the Assembly the order is published 48 hours in advance, Lindita Nikolla led the vote, defeating two other demands of the opposition. "It is absolutely in violation of the regulation. The deadline was exceeded and, above all, the parliamentary procedure was violated, because one speaker for and one against was not allowed for each draft decision", said Gazment Bardhi, chairman of the DP parliamentary group.
Bledar Çuçi told INA Media that respecting the parliamentary procedure in this case was impossible: "The fact that they were not discussed in the plenary session is a result of the behavior of the opposition. They blocked the plenary session, not wanting to participate in this discussion. The opposition ruined the thing itself." Investigative commissions are a parliamentary instrument, which is provided for in the basic act of the state, namely in Article 77 of the Constitution. This right is recognized by all political parties and it is enough for at least 35 MPs to request it.
"The assembly has the right and, upon the request of a quarter of all its members, it is obliged to appoint a commission of inquiry to examine a particular issue. Their conclusions are not binding on the courts, but can be notified to the prosecution, which evaluates them according to the legal procedure", says the Constitution. This tool has been used more widely by the opposition and sometimes even by the majority as a control mechanism of the legislative power over the government. However, over the years, the parties have clashed with each other and have turned several times to the Constitutional Court for interpretation, which has spoken for the investigative commissions in 2003, 2007 and 2014.
Very broad object of investigation…
During this parliamentary legislature, only two commissions of inquiry have been accepted by the opposition: one on the issue of incinerators and another on the 2021 elections.
During the overthrow of 8 other commissions, the majority used different arguments. Initially, they said that they would not accept any request, which also bore the signature of Sali Berisha, because he was declared non grata by the USA. Socialists associated this with the need for a new law for investigative commissions and expressed that they were not ready to set up new commissions without first improving the legal basis. Recently, the rhetoric of the parliamentary majority has changed, the previous arguments are no longer repeated and there are two main pillars on which it supports the rejection of investigative commissions, requested by the minority: the object proposed for investigation is very broad and they are issues, which are also being investigated by justice.
Bledar Çuçi insists that there cannot be an investigative commission for a specific sector, such as the case of health. "It has been requested to set up an investigative commission and then let's look at all public contracts, partnership contracts or any activity of the Ministry of Health. We cannot have a parliamentary committee for one issue or for many general issues, but we can have a parliamentary committee, as the law says: for special issues", the head of the socialist parliamentary group told INA Media.
The opposition is convinced that this right is undeniable and binding for the Assembly, whenever 35 MPs ask for it, and this is supported by the Constitution, the Regulations of the Assembly and several decisions of the Constitutional Court. "This has been a clear position of the Constitutional Court since 2003 and onwards. Whereas, in 2007, the Constitutional Court stated that the majority can propose alternative formulations of the object of work, but in no case decide to overturn a request for an investigative commission", Gazmend Bardhi, head of the democratic group, told INA Media. .
E vërteta është se, në mungesë të një objekti hetimi të gjithëpranuar asnjëra prej palëve nuk ka bërë një përpjekje drejt konsensusit. As opozita nuk ka propozuar një objekt të ndryshëm hetimi dhe as mazhoranca nuk ka bërë asnjë riformulim të sajin. Bardhi fajëson për këtë socialistët: “Në rastin e tri kërkesave për ngritjen e komisioneve hetimore mazhoranca ka vendosur rrëzimin e kërkesave, pa bërë asnjë përpjekje për të formuluar propozime alternative të objektit, çka qartazi tregon paligjshmërinë e këtyre vendimeve.”
Sipas një procesverbali të një mbledhjeje të mbyllur të Konferencës së Kryetarëve të datës 29 shtator të këtij viti, që INA Media disponon, kryetarja e Komisionit të Ligjeve ka refuzuar që në emër të mazhorancës të propozojë një formulë konsensusi. “Tani, ju thoni që ta ngushtojmë ne, por kërkuesit jeni ju. Riformulojeni ju dhe silleni sipas kufijve kushtetues, pastaj ne… sigurisht, nuk kemi asnjë arsye për të qenë kundër”, – është shprehur Klotilda Ferhati nga Partia Socialiste.
Por, çfarë ka thënë konkretisht Gjykata Kushtetuese për objektet e komisioneve hetimore?
Me një vendim të vitit 2007, kjo Gjykatë dilte në konkluzionin se Kuvendi “…ka detyrimin që të mos e diskutojë ngritjen e komisionit…”, kur kjo kërkohet nga pakica parlamentare. Objekti i hetimit, sipas Gjykatës Kushtetuese, “…nuk mund të reduktohet nga Kuvendi, deri në atë masë sa t’ia bëjë të pamundur komisionit kryerjen e veprimtarisë…”.
Prandaj, vijon arsyetimi i kësaj gjykate, “… e drejta e pakicës për të disponuar mbi objektin e hetimit e kufizon kompetencën e shumicës për ta ndryshuar këtë objekt pa pëlqimin e pakicës, me përjashtim të rasteve, kur nga qëllimi dhe objekti i hetimit konstatohen se preken parimet kushtetuese….”. Eksperti i së Drejtës kushtetuese, Bledar Dervishaj, i tha INA Media-s se, kur objekti i hetimit konsiderohet i gjerë, ai mund të riformulohet përmes procesit të konsultimit midis forcave politike, por kjo nuk mund të përbëjë arsye për refuzimin e tyre.
“Për analogji, nëse kërkohet p.sh., një hetim parlamentar për të gjitha kullat e ndërtuara në Tiranë, natyrisht që ky do të ishte një objekt i gjerë hetimi, por, nëse përcaktohet një apo disa kulla konkrete, ky është një objekt specifik, hetimi, i cili nuk mund të refuzohet”, – vlerëson Dervishaj. Edhe pedagogu i së Drejtës, Jordan Daci, nuk e sheh objektin e hetimit si një arsye për të mos ngritur një komision hetimor. “Gjuha e pikës 2 të nenit 77 të Kushtetutës nuk lë vend për interpretim, po ashtu as praktika e Gjykatës Kushtetuese. Kuvendi është i detyruar. Pikë. I detyruar. Mjafton kërkesa e 1/4 së deputetëve dhe ngritja është automatike”, – thekson Daci.
“S’duam të pengojmë drejtësinë”, por çfarë thotë SPAK?
Mazhoranca i ka rrëzuar hetimet parlamentare edhe me argumentin tjetër, se për çështjet në fjalë po heton paralelisht dhe drejtësia, gjë që sipas tyre, bazuar në vendimet e Gjykatës Kushtetuese, do të përbënte një cenim të pavarësisë së pushteteve.
“Pothuajse në lidhje me të gjitha çështjet, për të cilat është kërkuar ngritje komisionesh hetimore, prokuroria ka nisur procese penale, hetimin penal. Në këtë rast ne duhet ta respektojmë pavarësinë e institucioneve kushtetuese dhe parimin e ndarjes së pushteteve. Hetimi është ekskluzivitet i gjyqësorit, i prokurorisë”, – shprehet shefi i socialistëve në parlament, Çuçi. Në të vërtetë, Gjykata Kushtetuese i ka dhënë opozitës një mjet mbrojtës në një vendim të vitit 2014, kur thotë se: “fakti se një çështje e ngjashme po hetohet nga prokuroria nuk krijon pengesë a priori në ngritjen e tij”. Megjithëkëtë, Gjykata i lë “detyrë” komisionit hetimor dhe Kuvendit, që pas ngritjes së komisionit të përqendrohen në objektin e hetimit, parlamentar, në mënyrë të tillë që të shmanget çdo ndërhyrje në veprimtarinë e organit të prokurorisë.
“Hetimi parlamentar kryen verifikime, nxjerr përgjegjësi institucionale dhe merr masa legjislative, ndryshe nga hetimi penal, i cili, nëse gjen shkelje ligjore, merr të pandehur dhe kërkon dënimin e tyre me burgim”, – kundërpërgjigjet Gazment Bardhi. INA Media pyeti drejtuesin e Prokurorisë Speciale, nëse puna e SPAK mund të dëmtohej nga hetimi paralel, parlamentar dhe në një përgjigje me shkrim, zoti Altin Dumani nuk shpreh asnjë shqetësim në këtë drejtim.
“Komisionet hetimore, parlamentare kanë qëllim dhe funksion të ndryshëm nga hetimi që kryen SPAK, i cili është i natyrës penale. Standardet e provueshmërisë së procesit penal janë më të larta dhe procedura e ndjekur për ngritjen e një akuze është shumë më rigoroze”, – tha kreu i SPAK. Zoti Dumani shton se ligji parashikon që Prokuroria e Posaçme mund të bashkëpunojë me komisionet hetimore, parlamentare, sipas dispozitave ligjore në fuqi.
Duke theksuar se “në çdo rast hetimi penal është i pavarur”, drejtuesi i Prokurorisë Speciale i tha INA Media-s se “Prokuroria e Posaçme ka qenë dhe është e vëmendshme ndaj hetimeve të kryera nga komisionet parlamentare për ato vepra penale që janë në juridiksionin e saj”. As ekspertët e së Drejtës kushtetuese nuk e shohin të bazuar “shqetësimin” e mazhorancës, se një hetim parlamentar, i drejtuar nga opozita mund t’i prishë punë prokurorisë.
Konstitucionalisti, Sokol Hazizaj, thotë se të dy hetimet zhvillohen në kënde të ndryshme dhe kanë dobishmëri krejt të veçanta. “Madje, në një parlament normal hetimi parlamentar sjell në terezi edhe hetimin normal. Për më tepër sjell risinë e përmirësimeve ligjore në fushën e menaxhimit të parave publike”, – tha Hazizaj për INA Media-n. Sipas Jordan Dacit, hetimi, që bëjnë organet e drejtësisë, as nuk mbivendoset dhe as nuk e zëvendëson hetimin parlamentar.
“Ky i fundit nuk ka qëllimin që ka hetimi i drejtësisë, por është mjet i kontrollit parlamentar ndaj pushteteve të tjera dhe i përket pakicës prej 35 deputetësh dhe nuk lidhet me opozitën si logjikë, por me 35 deputetë, që në vende normale mund të bashkojë shumë grupime, përfshi edhe nga radhët e mazhorancës”, – thotë Daci.
As për juristin Bledar Dervishaj hetimi parlamentar nuk e përjashton apo pengon hetimin e prokurorisë. “Drejtësia kërkon përgjegjësi penale, ndërsa parlamenti shkon më tej në përgjegjësitë politike, administrative, apo evidentimin e mangësive të strukturave administrative, apo vendimeve politike për të arritur në një analizë të nismave ligjore, që mund të rregullohen prej vetë atij”, – shprehet Dervishaj.
“Kur ka vullnet, ka zgjidhje”, inceneratorët dhe një tweet nga Yuri Kim
Kuvendi i Shqipërisë e ka të freskët një precedent, ku palët “u detyruan” që të gjejnë gjuhën e përbashkët, edhe pse e njëjta çështje po hetohej nga drejtësia dhe objekti i hetimit, i propozuar nga opozita, nuk u pranua menjëherë nga mazhoranca në variantin fillestar.
“Nisma më e rëndësishme e opozitës, që dha rezultate, ishte ajo e inceneratorëve. Një komision hetimor ka vlerë, kur ka edhe hetime penale e këtu ndikoi edhe presioni ndërkombëtar për luftimin e korrupsionit pas këtij skandali”, – vë në dukje Afrim Krasniqi nga Instituti i Studimeve Politike. Në atë kohë mazhoranca nuk po shfaqte vullnet për të pranuar një hetim parlamentar për atë që u quajt “afera e djegësve”, por, siç u provua më vonë, ndërkombëtarët ushtruan presionin e tyre.
“Ne propozuam atëherë një objekt hetimi për inceneratorët, të përqendruar konkretisht te procedurat për djegësit në tre qytete: Tiranë, Elbasan, Fier. Mazhoranca hezitonte ta pranonte këtë objekt dhe propozoi një sferë më të gjerë, duke dashur që të hetonim në tërësi menaxhimin e mbetjeve, duke nisur nga një periudhë më e hershme. Brenda seancës plenare ne negociuam me grupin e Partisë Socialiste 3-4 variante, derisa ramë dakord”, – kujton për INA Media-n Jorida Tabaku, e cila udhëhoqi hetimin parlamentar për inceneratorët, duke specifikuar se, me kërkesë të mazhorancës objekti i hetimit, jo vetëm nuk u ngushtua, por u zgjerua. Por, edhe pse pranoi fillimisht ngritjen e komisionit, mazhoranca socialiste pak muaj më pas u përpoq ta mbyllte sërish atë, duke përdorur si argument skadimin e afateve. “Ne u ankuam tek Ambasada Amerikane dhe te Bashkimin Europian”, – detajon Tabaku.
E vërteta është se mazhoranca u tërhoq dhe pranoi që ta zgjaste afatin e hetimit parlamentar të inceneratorëve, vendim, i cili u përshëndet menjëherë ditën e 4 shkurtit nga ambasadorja amerikane e asaj kohe, Yuri Kim, që bëri këtë postim në Twitter. “Forcimi i institucioneve demokratike dhe lufta ndaj korrupsionit janë prioritetet e ShBA në Shqipëri. Ne mirëpresim vijimin e Komisionit parlamentar për inceneratorët. Ne iu bëjmë thirrje të gjitha autoriteteve dhe institucioneve përkatëse, që të shqyrtojnë dhe të ndërmarrin veprimet e duhura. Ne do ta ndjekim këtë nga afër”.
Ekspertët: Opozitës po i shkelet një e drejtë kushtetuese
Vetë mazhoranca e pranon se “është padyshim një e drejtë kushtetuese e opozitës që të ngrejë komisione hetimore, por, ashtu siç thotë Gjykata Kushtetuese, nuk duhet të abuzohet me këtë të drejtë”. Por, Gazment Bardhi sheh pas kësaj deklarate të homologut të tij socialist, Bledar Çuçi, vetëm një pretekst. “Është e kuptueshme se argumentet e përdorura nga mazhoranca nuk kanë asnjë bazë kushtetuese apo ligjore, por janë thjesht justifikime për t’i mohuar çdo të drejtë opozitës parlamentare”, – tha ai.
Ekspertët e së Drejtës kushtetuese, të pyetur nga INA Media, nuk e gjejnë të bazuar pretendimin e mazhorancës dhe vendimet e saj për t`i penguar këto kërkesa të opozitës. I konsiderojnë shkelje të të drejtave kushtetuese të pakicës parlamentare. Konstitucionalisti Sokol Hazizaj argumenton se, “nocioni i komisioneve hetimore është esenca e parlamentit dhe detyra e tij, themelore. Ngritja e tyre është më tepër detyrim, se sa thjesht një e drejtë”.
Por, a mundet që mazhoranca t’ia kufizojë këtë të drejtë kushtetuese minorancës?
“Ato (pakicat) nuk mund ta humbasin këtë të drejtë për shkak të vullnetit të shprehur me votë nga shumicat. Hetimi parlamentar është një mekanizëm kryesor i kontrollit parlamentar dhe moslejimi i tij përbën shkelje të së drejtës kushtetuese të opozitës”, – argumenton Bledar Dervishaj. Jordan Daci nënvizon se, në një republikë parlamentare komisionet hetimore “janë një ushtrim i drejtpërdrejtë i sovranitetit të popullit, si dhe pjesë përbërëse e kontrollit të ndërsjellë që krijohet në kuadër të parimit të ndarjes së pushteteve. Hetimi parlamentar ka edhe një anë politike, që nuk duhet të jetë tek ai gjyqësor”.
A ia vlejnë…?
Shqipëria ka eksperimentuar me hetime parlamentare që në ditët e para të demokracisë. Palët që janë rrokullisur nga mazhoranca në opozitë dhe anasjelltas. Afrim Krasniqi nga Instituti i Studimeve Politike, i cili monitoron prej vitesh veprimtarinë e Kuvendit të Shqipërisë, vlerëson se komisionet hetimore kanë histori “të brishtë” në Shqipëri. “Në vijimësi kanë qenë kryesisht mjete të luftës politike më shumë se sa një ushtrim i kompetencës që parashikon Kushtetuta. Veprimet e fundit i shoh si një përpjekje për të fituar kredenciale nga aksionet e politikës së ditës, sesa realisht si një dëshirë për të pasur me të vërtetë hetime parlamentare”, – thotë ai.
Gjatë kësaj proteste të opozitës për të ngritur medoemos komisione hetimore, puna parlamentare është dëmtuar dhe standardet e vendimmarrjes janë vënë në diskutim me miratimin e disa ligjeve me rëndësi, për të cilat nuk u zhvillua debat parlamentar dhe nuk u verifikua dot numri i deputetëve që votuan për to. Të tjerë e shohin në një këndvështrim krejt të ndryshëm produktin historik të komisioneve hetimore, parlamentare.
"In many cases, investigative commissions have served as excellent springboards for the further political career of those who chaired them or for the most prominent members with a high sense of protagonism. Through these commissions, even future presidents or vice presidents of the USA, ministers of the German executive, etc., have stood out in all forms and meanings. We can say with all our mouths that, good or bad, even the Albanian practice is not lagging behind in this trend", - says the professor of constitutional law, Denar Biba, in an analysis of investigative commissions in local and foreign practices.
The fate of investigative commissions in this legislature (2021-2023)
List of deposed, investigative commissions
Commission of Inquiry on the Becchett Case
Commission of Inquiry on Strategic Investments
Commission of Inquiry on the Port of Durrës
Commission of Inquiry on Prime Minister Rama's Travels Commission of Inquiry
on the McGonigal Case
Commission of Inquiry on Personal Data (TIMS System)
Commission of Inquiry on Health Concessions
Commission of Inquiry on Conflict Cases of interest
List of accepted investigative commissions
Commission of inquiry for parliamentary elections, 2021 (led by E. Alibeaj)
Commission of inquiry for incinerators (led by J. Tabaku) / Ina.media
Lini një Përgjigje