FLASH
Shkruar nga Pamfleti
To talk or write about Stalin today, after 40 or so years of his existence, seems like being out of place, if not to say that it's all wrong. However, I think it is a duty before humanity, show me the mistakes of humanity: those times that we have carried on our backs. When the Second World War ended, Stalin was hailed as its greatest military strategist. As early as 20 years ago, he was the tyrant of our Soviet Union and with blood and terror, he had not only killed the enemies of the Communist Party, but had mercilessly destroyed his fellow party members, who did not think like him; now he missed our masters, the world, after Russia, seemed too small to him. The Balkans were completely destroyed, except for Greece, which Churchill did not leave to him in any way.
A little later, Tito somehow got the better of him, but the others, I don't know if it was due to obedience, or servility, or fear, but they all raised him higher and higher, until they made him like a god. Ah, oh great God, how much nonsense was written every day in all the press of this part of the world, which starts in Vladivostok and ends here in Tirana!
Leaving aside philosophy, he was now the greatest ideologist of the classics of communism and socialism; we see him both as a military strategist and in the state organization, but I am not sure if his mind was full of him himself, or if the serviles and hypocrites used his name, and he even the greatest linguist of the time, with the theory his on the origin of languages. No one even dared to laugh or talk about these things: he went straight to prison.
I remember that at that time in Shkodër, there were two orphaned sisters, but they had passed their 20s. One was a communist and they had given her a job somewhere in an office, while the other was without a job, so she had no future: she didn't even get 400 grams of bread. With the same salary, they both struggled to live; it was very difficult, because the salaries, as they called it then, were for the head, not for the family, that is, only as long as one person lived, and that too in Zagreb. One evening, when she returns home from the office, that communist says to her sister:
- "Shka did you prepare for us tonight with a hanger"?
After looking at the portrait of the great Stalin, which she had bought and put there in the room they had, she said:
- "You have Stalin's catfish and you have a good time, boil it in the dacha, fry it in the dacha, because we don't we don't have any morsel of bread, with a hanger"! On the morrow in the evening she began the prison; so the work had arrived here in the dark.
One day in the newspaper, a very strange news is coming out. He said that 9 doctors had been convicted, who had given the wrong diagnosis and medicines to the great Stalin, in order to shorten his life. A female doctor investigated him; they declared her a heroine, and the doctors put her in prison. Stalin had escaped from them. From this news, it became clear that Stalin was a dying god. Even in February 1953, the radio began to report, for the first time, his health condition.
When he died, it was as if their world collapsed. The strictest military measures were taken. The country was covered in mourning. The communists were really sorry, because they were waiting for what was happening, and another part was because of servility, because the communist propaganda until that day, presented him as if he had the auspicious orb in his hand, and even the sun could not shine without him. The Albanian tyrant there in Tirana, knelt down in front of his statue in the main square (where Skanderbeg is today) and was forced to sit down, all the people.
Many people won prison in this case because they put their mouths on the gas when others were crying. Stalin died and the world was spinning as always, not even the sun changed. There in the Kremlin, in his place, another god rode, while he was dying, he was embalmed and, inside a crystal box, he was placed there in the central square. The new religion of the infidel communists could not survive without the religious rites of the old religions."
The period from 1954 to 1959 was the mildest and most prosperous period of communist rule in Albania. This is not to say that it was freedom, but it was an attempt to present itself as a ready organization, with other satellite states of the Soviet Union. The prisons were reorganized, as well as the forced labor camps, which were named "Re-education Wards". Among them, the improvement of the bread and food ration had also started: now they were given 800 gr. Bread, 40 gr. Pasta or rice, 70 gr. Vegetables were also said for 40 gr.
Meat, but it passed through many hands, before it sometimes arrived at the prison, as far as I could see. They also give a pair of outer clothes (jacket and pants), dyed meringue in earthy brown, which turned white after washing them twice; also two pairs of meringue underwear. But, above all, the work payment was also placed: those who exceeded the set work rate, were paid with a ridiculous percentage, but which was enough to get 1 kg of sugar, a little oil, and, above all, those who worked hard, their sentence was reduced from 5 days a month.
In addition to what we said, the prisoners were given two other very important rights: sleeping, that is, they were given three blankets and 70-80 cm. sleeping place on boards, in silos. This right was often violated, because the blankets were mostly formal and you could see the light through them. If you complained to them, you would get the answer: "We have these: in dac you take, in dac you leave; sign here". Even that 70-80 centimshi, depended on the capacity of the silos and the number of the buried.
E drejta tjetër që patën të dënuemit gjatë kësaj kohe, kje takimi me familjet e veta, marrja e ushqimeve ose e pakove prej tyne, si dhe mundësia me gatue vetë brenda kampit në nji kapanon të vogël, që thirrej; “kuzhina private”. Për të burgosun ky kje nji favor shumë i madh, mbasi me ushqimin që jepte komanda, shkohej drejt nji esaurimenti, që nuk kishte doktor me e pru në fije.
Me gjithë këto liri e rregullime të mira, kampet e burgjet mbetën se mbetën vendet ma të tmerrshmet e Republikës, ku njeriu nuk kishte asnji të drejtë njerzore, ku shfrytëzohej prej shtetit ma keq se skllavi dikur, ku çdo komandant, oficer o polic, ta merrte shpirtin si t’i tekej, shpejt o ka dalë, dhe nuk kishe ku me e kërkue të drejtën tande, mbasi u çmojshe vetëm si nji kafshë, për me ba punë të randa.
Herë mbas here Ministria e Brendshme organizonte vetë provokime me anë të cilave arrestoheshin njerëz, për t’i shndërrue në skllavë o kafshë pune, me të cilat janë punue të gjitha “Veprat e mëdha të Partisë”: janë bonifikue të gjitha kënetat e rrjedhjet e lumenjve, janë shfrytëzue e shumta e minierave e, janë ndërtue gadi të gjitha uzinat e fabrikat, si edhe qendrat e reja të banimit në të gjithë Shqipninë. Pra, Enver Hoxha, ose Partia e Punës e Shqipërisë, ishte pronari ma i madh i skllavëve që njeh historia.
Kështu jetojshin të burgosunit. Po njerzit e lirë? A kishte në Shqipni njerëz të lirë?! Në vështrimin e vërtetë të fjalës, nuk kishte. Gjatë ksaj kohe Shqipnia u thur (rrethue) gjithkund gjatë kufinit të sajë, me “klon“. Thirrej kështu rrjeti me telin gjembaç, që përdorej prej ushtarakëve. Gjithkund 200 metra, pa mbërrijtë te piramidat e kufinit, ishin ngulë shtylla të gjata 4-5 m. dhe me atë lloj teli, ishte ba nji thurje e posaçme që mos të mund kalohej kufini, në asnji mënyrë.
Ky rrjet ishte i pajisun edhe me sinjale elektrike, përveç qenve e njerëzve të stërvitun. Kushdo që orvatej me e kalue këtë “klon“, lente aty jetën e vet, nën breshni të automatikëve e trupi i tij u lehej kafshëve mishngrënëse, ose varrosej në mefshtësi.
Brenda këtij “kloni“ jetojshin shqiptarët, që kishin liri, në të shumtën e rasave, me u martue si mbas rregullave të Partisë; kishin liri me rrahë shuplakë e, me brohoritë Enver Hoxhën; kishin liri me shkue kur të duen në WC; kishin liri me folë mirë për Partinë e Pushtetin; por nuk kishin liri, as me shfaqë mendimin e vet, pakënaqsitë e nevojat e veta, as me ndigjue radiot e huaja, se këto dënoheshin me nji ligjë dhe i kapte “neni i propagandës“.
Jam i sigurt se nji përqindje si me u skapullue nga kjo tokë e mallkueme, por kahdo që sielleshe, delte përpara kloni. Nuk ishte vetëm kloni. Nji rrjetë tjetër e merimangës, tepër e rrezikshme e kërcnuese, ruente çdo shqiptar. Sigurimi i Shtetit, tashmë me nji përvojë të pasun me kurthe tinzare, rrena e tradhti, i kishte ngule çapojt në çdo tru shqiptari e, si nji përbindsh i tmerrshëm, këpuste çdo fije shprese, që mund endej për andrrën e lirisë. E kam ndër sy avokatin plak, Qazim Danin, i cili fill mbas gëzimit të madh të lirimit nga burgu, pësoi tronditjen fatale, kur i vranë djalin 25-vjeçar, në kërkim të lirisë.
Po ashtu edhe Kolë Gurakuqin; djali i tij i vetëm, mësues në Velipojë, gjatë udhëtimit u hodh prej motoskafit n’ujë, por e vranë aty për aty. Më dhimbeshin ata dy pleq dhe, sa herë shkojshem me u ngushllue, kthejshem i vramë në shpirt, mbasi çdo përpjekje ngushllimi, kishte mbarue për ta. Jo nga pleqnia, por nga idhnimi; nga humbja e së vetmes dashuni mbi tokë, kur kishin shpresën, mendjet e tyne kishin kalue.
Po ashtu i dhimbshem kje episodi i Sandër Pistullit, nji prej ish tregtarëve të ndershëm të Shkodrës, nji burrë tamam “zotni“, i cili shkrini të gjithë atë pasuni, që me frikë e kishte mshefë, për me ikë me gjithë familje. Kur ai me tanë familjen mbërritën në breg të liqenit, aty në vend të lundërtarëve, e pritshin njerëzit e Sigurimit, që e përplasën në burg, për shumë e shumë vite, ndërsa familja e shpërndame, vuejti pa mujtë me u mbledhë ma në shtëpi të vet.
Edhe ma tragjike, tregohej ngjarja e nji familje myslimane të Shkodrës. Mbas shumë përpjekjesh tepër të mshefta, ia kishte dale me u bashkue me tre djelmoça tjerë, që me nji lundër po niseshin për liri. Familja ishte e re e, u kishte falë Zoti nji djalë, që ende nuk i kish 6 muaj; kryesisht për vogëlushin andrrojshin lirinë. Prej Shkodret udhtimi nëpër liqe, asht shumë i gjatë.
Mbasi kaloi gjysa e natës, lundra hyni në zonën ma të rrezikshme. Shi aty foshnja filloi me kja. Nana e shkretë e struku e i dha gji. Fytyrat e djelmoçave u tmerruen: ata ruheshin që mos të ndigjohesh zhurma e rremave e, që tash vaji i fëmijës. Baba, që po voziste edhe ai me tjerët, i bërtiti gruas nën za: “Jepi gji! Pajtoje djalin, se na more në qafë! Kemi afër rojet kufitare!”
Për fat të keq, foshnja shpërthente edhe ma zi në vaje e, nuk kishte gja me e pajtue. U duk sikur edhe në breg, ku ishin rojet, u ba si zhurmë e pregatitje armesh. Rojet e kufinit me mjete të veta, mund i kapnin gjallë ose i vrisnin të gjithë. Foshnja u tërbue në vaje. Nën za u ndie nji ofshame: mbaruem! N’atë ças babës, i hiku mendja. Atë e kishin pranue shokët për ta shpëtue dhe tash shi ai, po bahej rreziku kryesor i jetës së tyne. Lëshoi rremin dhe i terbuem si ujk, ia shkëputi nanës foshnjen prej gjinit dhe e hodh n’ujë.
Qetësia e vdekjes ra mbi ata voztarë. Lundra, me atë heshtje vorri që barte, kaloi kufinin: hyni në liri. Jeta që lindi u ba kurban i lirisë. Kurban tepër i madh. Kaq shtrejtë kërkoi të paguhej ajo? Aso kohe lajmet për t’arratisun vijshin ma vështirë se prej jetës tjetër. Kurrgja me siguri, por si kam pasë ndigjue, ajo nusja nuk bani ma ditë të mirë dhe vdiq mbas katër vjetësh nga veremi, që nuk iu nda kurrë që nga ajo natë; ndërsa burri jetoi në mjerime, edhe disa vjet. A thue liria nuk kenkesh kurrgja tjetër, por vetëm nji mikrob iluzionar jetëshkatrrues? Mbetet mister…”
MARASHI
Ata dy fëmijët që gjatë funksioneve fetare i kishem veshe xhakoj, ishin shumë të zgjuet. Më vinte keq që nuk mund vazhdojshin shkollë. Fola me familje të tyne. Marashin ma dhanë, megjithëse jo fort me andje. I ati më thonte: “Po ku don me e çue, more zotni? Kjo shkolla e tyne, asht shkollë e dreqit e del dreq”! Nji ditë shkova ndër zyra të lokalitetit në Breg të Lumit dhe fola për Marashin, me e dërgue Lokaliteti me bursë. Vetëm njani prej atyne zyrtarëve, kishte krye shkollën e mesme; gjithë tjerët ishin me fillore.
Si përgjigje përfundimtare, kje kjo: “Po me i çue tanë fëmijët në shkollë, kush i ruen dhitë këtu në Dukagjin”? E pashë se nuk delte gja prej tyne e, u ula në Shkodër. Bashkë me djalin shkova në seksion t’arsimit. Më thanë: ke ardhë vonë. Shkolla nuk kishte fillue ende, por regjistrimet kishin mbarue. Nuk ma pranuen kurrsesi. Bashkë me te, u nisa për Tiranë. Shkova te nji konvikt. Fola me drejtorin. Ndodhi burrë i mirë e, i kuptueshëm.
– “Pse kaq vonë”?
-Me e dijtë ti, se prej kah vjen ky fëmijë, thue që asht tepër herët. Asht prej malsive të Dukagjinit, atje në krye të kufinit. Nana i ka dekë, baba i shkretë ke me mbajtë ma parë, ky asht djalë i zgjuet e, dam me e lanë pa shkollë. Ti e din mirë se ato male, duhet të bajne kuadrot e veta, si n’arsim, si në shëndetsi, n’administratë etj., e jo me i dërgue atje njerëzit me shkollë, prej Tirane e Shkodre”.
– “Ashtu asht, ashtu, por halli se bursat shtetnore janë plotsue, kanë mbetë pak vende me gjysa bursash”.
– “Don me thanë që gjysëm, me e pague familja”?
– “Po, duhen 9 mijë lekë, për tanë vjetin, e verës kthen te shpija”.
Un atëhere i pagova ato 9 mijë e, djali u regjistrue. I dhashë të gjitha porositë, që mund japin nji prind. Sado rrallë, i premtova, do të vij me të pa e, me pvetë për mësime. Fola me drejtorin, të cilit nuk i kallxova se ishem klerik, dhe ai e muer ashtu si i takonte nji edukatori. Kurrë nuk e pveta, si e kishte emnin.
Për katër vjet e mbajta atë djalë, në nji konvikt të Tiranës. Gjatë verës rrinte ma shumë me mue, se në familje. Shkollën e naltë, nuk mund e nxuer kurrsesi. Duket se në biografi, ia kishin shti informatën e marrun kushedi prej kuj, se e kishem dërgue un në shkollë. Nji ditë prej ditësh, po më thotë: “E shka m’u desht shkolla që bana?! A veç me ruejtë dhitë ndër Rrosulla tv Palajt”?!
– “Mbasi nuk të japin bursë n’Universitet, së paku kërko punë n’arsim ose n’administratë”.
– “Gjithkund i kam drejtue lutjet, por ma mbyllin derën. Patër, të lutem, mbaje sekret: më kanë thirrë e më kanë thane, që ke me u çue e me folë kundra fratit, në mbledhje të rinisë. Në mos e bajsh këtë, vazhdo ruej dhitë, me shkollën që ke. Un kurrë nuk mund e baj këtë gja! Më del e keqe”.
U trishtova pa masë. Nuk ishem i zoti me i thanë asnji fjalë, asnji mësim si me veprue, n’atë ças aq të rëndësishëm për te: Jeta e Nderi.
Kishin kalue 6-7 vjet e, gjindesha përsëri në Repartin e Riedukimit në Ballsh. Në nji lloj bunkeri katror çimentje, rrethue në të gjitha anët me tela, komanda na kishte izolue kund nja nandëmbëdhjetë të burgosun, me akuza nga ma të ndryshmet. Ngjitun me mue ishin Dom Nikollë Mazreku e Gjon Perjaku.
Nji ditë prej ditësh lexova në “Zëri i Rinisë“ nji ngjarje të kobshme: në lagjen ‘Palaj’ të Shoshit, ndërsa në mbledhjen e Rinisë bahej “puna politike“ (Kështu thirreshin ato mbledhje ku flitej kundra Zotit e fesë ose, si i thirshin ata në të zbutun, “kundra zakoneve prapanike“) Marash Miruku e, i dërguemi i Partisë, Dedë Sokoli kishin mbetë dekun, gjuejtun prej nji rrufeje, ndërsa të gjithë tjerët antarë rinie, kishin shpëtue gjallë.
E lexova disa herësh, tue hulumtue imtë atë artikull në çdo rresht të tij e, tue krahasue të gjitha ato të dhana me vendin e ngjarjes dhe personat që përmendeshin aty. Sytë m’u mbushën me lot dhe me dhimbje e hodha gazetën, tue ofsha: o i shkreti Marash! Mbeta shumë i përmalluem. Gjoni, që e kishem ngjitë, po më pvetë:
– “Pse t’u mbushen sytë me lot? Për si thotë gazeta, e kjofshin të vërteta, ai komunist, duket se asht kenë”.
– “Nuk e besoj, por edhe sikur t’ishte ba antar partie, un atë e kam pasë si djalë”.
– “Me shka kuptova prej gazetës, duket se kanë ndër mend me e ba ‘hero’, ashtu siç kanë ba ‘heroj kot’ njiqind tjerë, deri atë qorrin, si i thonë atij, që pa sy, ban dy norma pune në ditë. Mos u ban marak për te”!
– “Jo, Gjon, – ia ktheva, – nuk asht ashtu. Dhimbja që kam sot për te, më duket sikur vjen nga nji përgjegjësi shpirtnore, që kam pase ndaj tij. E kam gjetë fëmi, posa kishte mbarue filloren. Ishte shumë i mprehtë. U përpoqa me e dërgue në shkollë, mos me e humbë atë talent natyre. Babai i tij, më kundërshtonte me ngulm. ‘Nuk asht shkollë, kjo që bajnë komunistët’, më thotë:
‘Këta u hjekin trutë që u ka falë Zoti e, në vend të tyne, ua mbushin rradaken fëmijëve me shtupa gazetash, që janë plot marrina: me sha Zotin, thonë, asht punë e mirë; me vra anmikun, thonë, punë e mirë; me grabitë tjerët, thonë, asht mirë, se këta vetë, nuk të lanë gja mbas shpirtit; për këta asht keq, vetëm me guxue të shajsh Enver Hoxhën ose Partinë!“
Kështu më thonte aq shpesh baba i shkretë, deri që nji ditë, vetëm se nuk donte të prishej me mue, ma la, e un me shpenzime të mija, e kam çue në konvikt në Tiranë.
– “Mire të paska thanë ai plaku; duket se atje asht ba komunist”.
- "No, no, I'm not there. When the churches were closed, in 1967, they asked him to speak against me, but he refused. Now see what pressures there must be! Have you heard what the millet says, that 'These are the ones that go to your mother...'?! We cannot judge all bad people. Then I see that it has been a very long time, that we are living without hope. God forsook us. They destroyed all the churches, they put us in prisons. Events rolled around in the world, they don't remember about us.
A time that suffocates your soul, makes you sad. From wickedness, man surrenders; he is forced to do a job that he shouldn't, so he prays to God to send him death. I also have doubts, when I analyzed the event in 'Voice of Youth', to describe it so finely: the same lightning, killed the party delegate, 200 meters away, and Marash, at a youth meeting, rained among thirty people, in the room where I used to live".
"It's strange: only these two! He looks like a real miracle, so I guess they never gave him the title of 'useless hero'. Who knows the works of God? Maybe Marashi, he himself, with tears in his eyes, is praying to God, who saw me: shoot me with lightning from the sky, because he didn't want this life anymore. God's command says: Do not judge"!/By Father Zef Pllumi Memorie.al
Lini një Përgjigje