FLASH
Shkruar nga Pamfleti
After Tito's break with Stalin in 1948, it was more than expected that Albania would turn the tables and break relations with Yugoslavia. In talks between Tirana and Moscow, Enver Hoxha, Mehmet Shehu and the Soviet ambassador in Tirana, Dimitri Çuvahin, had discussed the possibility of creating a military force to overthrow Tito. Mehmet Shehu had made it clear that the armed uprising would start from Kosovo. To create the necessary ground, Albania first had to create an espionage network in Kosovo and Yugoslavia. This is how it happened that Enver Hoxha started to recruit young Macedonian Albanians, to train them and then send them to the field.
In his book "Kosovo Liberation Army - From a secret war to a Balkan uprising, 1948-2001", historian James Pettifer shows how this network started to be created and the reasons for its failure. Pettifer brings us the story of one of the infiltrators, Zijadin Qiras, who unfortunately did not manage to complete his mission and serve his sentence of 12 years in the prisons of Yugoslavia. After the sentence, he emigrated to the United States of America, where he wrote the book "Cell number 31", where he describes the suffering in Yugoslav prisons.
The adventurous life of a man like Zijadin Qira illustrates the Enverist paradigm for Kosovo in those years and the efforts of Tirana to start building a platform within Kosovo for a future uprising. Kira was born in 1932, in the village of Veleshte, in Macedonia, about 13 kilometers north of Struga and only eight kilometers from the border with Albania. Today, Veleshta lies between neat corn fields, below the Qafë-Thana crossing and has a dangerous reputation as a center of smuggling and illegal trade. Qira's relatives had been low Ottoman officials in Struga and Ohrid, and some had left for Turkey in the period between the wars. The settlement on the hill was located just below the border crossing, between the two countries.
Veleshta has a history of violence and population displacement that dates back to before the Second World War. After the Serbian Army took control of Ohrid, in the Second Balkan War in 1913, and drove out the Bulgarians, hundreds of Albanians, especially those with high positions in the Ottoman system, fled Ohrid and Struga, to find refuge in the hills and to opened the way for new Yugoslav Orthodox settlers. Many of these people were veterans of the Serbian Army, moved there from royal Belgrade, who were given land from the old Ottoman fiefdoms, north of Lake Ohrid, following the Roman model of military colonization.
Muslim Albanians soon became unwelcome in Ohrid, and Veleshta expanded, from a small pastoral community, to a large village of Ohrid exiles in those years. These declassified and isolated refugees in their own country, often originating from Beyler or Agallar lineages, were very open to radical ideas, whether nationalist or communist, more or less like in Greece, where the refugees from Asia Minor , after 1922, constituted an extremely large component of the initial leadership of the Greek Communist Party (KKE).
The same process also affected former Ottoman officials and landowners in southern Albania, thus prominent communist leaders from the south, such as Adil Çarçani, came from these displaced Ottoman landowner roots. At the time of the dissolution of the Axis occupation, Qira was an idealistic young man who wanted to fight for freedom.
He first met with Albanian partisans in the mountains above the village and then, at the age of sixteen, he went to Tirana to study at the new Military Academy that the Communists had opened. Albanian partisan units were operating near the border and were recruiting Macedonian Albanians from the villages. Kira had witnessed punitive measures against the local Albanian population by the IV Bulgarian Brigade in 1944, in which over three thousand Albanians from the Struga area were killed.
Initially in the years 1946-47, his radical anti-Serbian and anti-Yugoslav views brought him danger in Tirana and he may have survived only because of the contacts he had with the family of Liri Belishova, a communist woman with a high position in Tirana , member of the Central Committee and an Albanian partisan heroine. But when the breakup of Yugoslavia with Stalin came in 1948, Qira's hitherto radical anti-Yugoslav views turned into conventional wisdom in Tirana and, in one of his many political zigzags, Hoxha supported the Kosovo cause to some extent. , in her darkest hour.
Si një rreng për të siguruar një histori mbrojtëse, Zijadin Qira ishte pjesë e një grupi në Akademinë Ushtarake, i përzgjedhur për të komanduar krijimin e celulave për të inskenuar një “revoltë” kundër Enver Hoxhës dhe në favor të pikëpamjeve të Titos. Kjo gjë do të publikohej dhe të ekspozohej më së miri në shtypin e partisë në Tiranë. Më pas, ai do të “arratisej” në kufirin me Jugosllavinë, ku do të kërkonte azil politik.
Me të shkuar në Kosovë, ai do të bënte çdo përpjekje për të depërtuar në Policinë e Sigurisë dhe do të bëhej një agjent sekret i Tiranës. Në klimën e represionit të thellë që ekzistonte në atë kohë dhe me efikasitetin e aparatit të sigurisë jugosllave, kjo ndërmarrje ishte e destinuar, në mënyrë të pashmangshme, për të përfunduar keq dhe, në vitin 1951, Qira u arrestua dhe u fajësua për spiunazh nga një Gjykatë ushtarake, e cila e dërgoi me burgim afatgjatë.
Në pamje të parë, mund të duket se kjo kishte qenë një përpjekje donkishoteske, tepër ambicioze dhe e keq-planifikuar. Megjithatë, ajo fillon të përcaktojë shembullin, për thuajse të gjithë aktivitetin e ardhshëm kundër Jugosllavisë, të organizuar nga Shqipëria, deri në vitet ’90-të. Në vitet ’50-të, superfuqia në sfondin e aktivizimit shqiptar, ishte Rusia, në vitet ’90-të ishin Shtetet e Bashkuara.
Enver Hoxha mund të siguronte informacione sekrete në terren, për të fituar favor te mbështetësit e tij superfuqi. Me kalimin e viteve ’50-të, pati një ndryshim të theksit, me prioritetet e spiunazhit të Tiranës, për llogari të Moskës, që po i prishnin të gjitha përpjekjet, për të ndërtuar një ushtri të rezistencës. Megjithatë, ideali i një ushtrie kosovare, nuk u shua asnjëherë. Gjyqi i vitit 1956, për spiunazh në Prishtinë, hyn në këtë paradigmë, edhe pse është e dyshimtë nëse Noel Malcolm, ka të drejtë kur thotë se kishte pak prova për aktivitet hoxhist, në këtë ngjarje. Në një gjyq, që kuptohej se bëhej për demonstrim, autoritetet jugosllave arrestuan dhe burgosën disa kosovarë të mirënjohur, që pretendohej se gjoja punonin me shërbimin sekret shqiptar.
Si rrjedhojë, ata kryen dymbëdhjetë vjet në burg. Për një vend jopopullor dhe të rrethuar si Shqipëria, spiunazhi ishte i rëndësishëm, i ngjashëm me pozitën e disa vendeve në botën e ditëve të sotme, ashtu siç dëshmon statusi i Mosadit në Izrael. Në aktivitetin e tij të mëvonshëm, Qira, si rezident për një kohë të gjatë në SHBA, mbeti një aktivist nacionalist dhe luajti një rol të spikatur në vitet e fundit të jetës së vet, në qytetin e Nju Jorkut, për ndërtimin e Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.
Pas lirimit nga burgu dhe mërgimit të tij në Shtetet e Bashkuara, Qira shkroi se; “e vetmja gjë që po përpiqesha të bëja, ishte të përgatisja njerëzit, për kalbjen e pashmangshme të regjimit komunist jugosllav… nëse mund t’i organizoja të rinjtë dhe t’i përgatisja për kohën kur ata mund të kërkonin ndihmë nga Perëndimi, ne do të ishim një vend i lirë”.
Deklarata e tij, në dukje e thjeshtë, mishëron disa tematika kyçe në raportin reciprok mes Shqipërisë dhe Jugosllavisë në atë kohë dhe natyrën e luftës së fshehtë, për një ushtri kryengritëse kosovare në të ardhmen. Për të penguar aksionin radikal, jugosllavët mund të mbështeteshin në familjen ultra-konservatore patriarkale kosovare, me guximin e saj të madh fatalist mysliman. Të moshuarit në fshatra, kishin ndjenja të forta nacionaliste, po aq sa dhe të rinjtë, por pas disfatave për kauzën e tyre, në periudhën e viteve 1943-1949, kishin pak dëshirë për rezistencë të drejtpërdrejtë dhe akoma më pak aftësi, për ta organizuar atë.
Modeli i tyre i rezistencës ushtarake, i heroizmave kaluar mbi kalë, bazuar në çetën e shekullit të nëntëmbëdhjetë, ishte mundur bindshëm në Drenicë, nga luftimi i mekanizuar i partizanëve titistë, në vitet 1944-1949. Përkrahësit për të infiltruarit enveristë, si Qira, në fundin e viteve ’40-të dhe në fillim të viteve ’50-të, duhet të përfshijnë mbështetjen te të rinjtë, ashtu siç Ushtria Çlirimtare e Kosovës pas vitit 1995, u mbështet më së shumti te të rinjtë dhe tek ata që ishin fare të rinj. Ajo do të kërkonte gjithashtu, një model të ri ushtarak dhe një doktrinë ushtarake të re. Kjo e fundit ishte në një farë mënyre e gatshme, në formën e teorive komuniste të luftës popullore, por nuk ishte aspak e qartë, se si mund të zbatohej në Kosovë, ku kishte pak ndërgjegje marksiste dhe aq më pak, ndërgjegje politike marksiste-leniniste.
Deri në vitet ’60, tekstet kryesore maoiste mbi luftën guerile, që do të rishkruanin të gjithë doktrinën e çështjes, ishin të panjohura jashtë Kinës. Një lider potencial ushtarak kryengritës kosovar, ish-komandanti partizan, koloneli Qamil Brovina, i cili kishte një pikëpamje revolucionare dhe një ndërgjegje të klasave, ishte në burg. Partizani tjetër, i vetëm kosovar i të njëjtit rang, Fadil Hoxha, ishte më shumë një politikan në uniformë, sesa një ushtar revolucionar dhe një oportunist politik, që ua kishte dorëzuar fatin e vet Titos dhe jugosllavëve, në vitin 1948.
Së dyti, Qira dhe mbështetësit e tij të shërbimit sekret, kishin që atëherë ndjesinë se modeli i komunizmit jugosllav, nuk do të zinte rrënjë në Kosovë, si një qeverisje e suksesshme, më shumë se ç’kishte zënë si fokus kundërshtues, brenda Jugosllavisë së post-Boshtit dhe me kalimin e kohës, do të shpërbëhej.
“Reformat” revizioniste nën Titon pas vitit 1948, tashmë kishin sjellë si rezultat elemente të kapitalizmit tradicional, në shkallë të ulët. Një ngjarje kryesore ishte rënia dhe kolapsi përfundimtar i përpjekjeve të Titos, për kolektivizimin e bujqësisë, në fillim të viteve ’50-të. Në Kosovë, kjo gjë bëri të mundur që familjet e mëdha pronare, të kërcënuara të mbanin disa nga tokat e tyre të para vitit 1939 dhe disa nga pronat e tyre urbane, në qendrat e vjetra otomane si Vushtrria…! Së treti, Qira dhe bashkëpunëtorët e tij të Sigurimit, arritën të kuptonin, shumë vite më vonë, se Kosova nuk mund të çlirohej nga Jugosllavia, pa ndihmë të jashtme nga Perëndimi.
Rusia dhe shtetet e saj të shumta satellite, kishin gjithashtu interesa afatgjatë strategjikë në Beograd dhe fati i mjerueshëm i partizanëve të rangut të lartë, si Brovina, të cilët kishin ndjekur linjën ruse në vitin 1948 dhe ishin “kundër Rezolutës”, për të lënë Kominformin, nuk ishte ndonjë stimul për të tjerët, që t’i ndiqnin. Misioni i Qiras, kishte një dykuptimësi fatale, në atë që u shërbeu në mënyrë të qartë prioriteteve të qeverisë së Hoxhës, për të siguruar sekrete nga fqinji i saj i ri antagonist dhe mbrojti interesat kombëtarë shqiptarë, përmes aleancës sovjetike.
Kjo nuk ishte e njëjta çështje, si nxitja e rezistencës në Kosovë. Gjatë dyzet vjetëve të ardhshëm, kjo kontradiktë nuk do të zgjidhej asnjëherë në mënyrë të kënaqshme, qoftë nga Tirana, qoftë nga radikalët kosovarë. Shqipërisë, si një shtet miqësor me afërsi gjaku, me një kufi të depërtueshëm, iu kërkua që të shërbente si bazë për trajnim, furnizim ushtarak dhe çlodhje e argëtim, por qeveria e Tiranës, kishte prioritete më të gjera ndërkombëtare se Kosova dhe kjo ndikoi në qëndrimin e saj, ndaj luftës politike ilegale që zhvillohej atje.
Në disa periudha, lufta e Kosovës ishte në nivele kaq të ulëta, saqë dukej se ishte vendimtare ndihma e Tiranës për të zhvilluar rezistencën, të paktën thjesht për ta kthyer Kosovën në stabilitet (pavarësisht se sa e pakënaqshme, ishte nga pikëpamja shqiptare) dhe për të parandaluar shkatërrimin e saj si etnitet, me shumicë shqiptare brenda Jugosllavisë, me gjithë rrezikun që mund t’u sillte, vetë kufijve të Shqipërisë. Herë të tjera, prioriteti ishte bashkëpunimi ekonomik, si në vitet ’80-të, LÇK-ja ishte nën kontrollin shqiptar. Ekzistonte gjithashtu edhe çështja e asaj, që ishte “Perëndimi”, nga këndvështrimi i shqiptarëve të Kosovës.
"The West" for Albanians, first of all, meant the United States. Since the commitment of the president of the United States, Woodrow Wilson, for the survival of the Albanian state after 1913, in the period of the Treaty of Versailles, when many European powers would have liked to see it divided between Greece, Montenegro and Serbia , the United States always had a special role in the Albanian political pantheon, but as the Cold War unfolded, Tito's Yugoslavia was seen in a positive light in the US and in the Cold War, Albania was within the Russian orbit and later in the Chinese one.
Little could be expected of the United States in 1950, except for one thing, the provision of a safe haven for Albanian and Kosovar refugees. The same was true of Britain, where Tito had other wartime connections with notables such as William Deakin and Fitzroy Maclean. The attitude of the British Communists towards Tito, after 1948, was particularly sectarian and dogmatic.
The party's expert on Southeast Europe, James Klugman, had been in the Yugoslav section of the Special Operations Executive in World War II, in Cairo and Bari; Later, he was the subject of various conjectures about his alleged role in directing SOE resources to help Tito rise to power. In one of the worst periods, Tirana actively cooperated with Belgrade, against the Kosovars, as it happened in the 80s, when militants fleeing to escape the Yugoslav police returned to Kosovo and committed long imprisonment.
In response to this, early on, Kosovars began to create informal networks of understanding, within the Albanian Labor Party and the main organizations in Albania, in particular with the security service, Sigurimi and the Army. Often, these networks relied on well-known Albanians with family ties to Kosovo and the northeastern border districts, such as Tropoja, Dibër and Has, where there was a strong local patriotic tradition of military and police service and where older residents , they easily remembered life in the Ottoman vilayet system, before the existence of the national border of 1913, which divided the Albanian communities./ Memorie.al
Lini një Përgjigje