FLASH
Shkruar nga Gregg Herken
The successful film of director Christopher Nolan, "Oppenheimer", has revived interest in the physicist widely known as the "father of the nuclear bomb". However, the subject of Nolan's film still remains an enigma in some respects.
For example, why did Robert Oppenheimer, certainly extraordinary, break down so suddenly during a long hearing before Congress in 1954? Why, unlike Andrei Sakarov – the Russian nuclear physicist with whom he is often compared – did Oppenheimer after that session speak out against the weapons of mass destruction he had helped to create?
"Opi" as he was called by friends and acquaintances, was a man with many secrets. State secrets, but also of private life. But I believe that the answer to Oppenheimer's riddle is a secret that he kept hidden throughout his life. A secret he took with him to the grave. Oppenheimer was a much more complex, conflicted and important figure than is portrayed in Nolan's film.
Historians are always happy when their work leads to a better understanding of their subject. It is even more enjoyable when this work then inspires new discoveries. A few weeks after my book on Oppenheimer was published in the fall of 2002, a Library of Congress archivist received the letter, which read, among other things: Greg Herken's book “Brotherhood of the Bomb,” has reopened the question of whether Oppenheimer was ever a member of Communist Party. We have some materials related to this issue, which we thought we would make available to interested historians."
The letter came from Gordon Grifts' children, and the "materials" referred to were their father's unpublished memoirs: "Dangerous Adventures Outside the Ivory Tower: The Political Autobiography of a College Professor." Gordon Griffiths, who died in 2001, was a graduate of the University of California at Berkeley from 1936 to 1942, when he served as a liaison between the Alameda County Communist Party and a secret cell of the party's campus section.
Before Griffith's memoirs were publicly discussed, there were still many questions about Robert Oppenheimer's political views before World War II. As I point out in my book, Hakon Chevalie, a professor of French literature at Berkeley and Oppenheimer's close friend, claimed that he and "Opi" belonged to a "secret cell" of the Communist Party at the university from late 1937 to at the beginning of 1942.
Këto lloj celulash nuk merreshin me spiunazh. Përkundrazi, anëtarët e tyre takoheshin çdo dy javë për të diskutuar ngjarjet e fundit ndërkombëtare. Me raste, ata informoheshin nga një zyrtar i lartë i partisë mbi ndryshimet e fundit në dogmën komuniste. Shevalie kujton se ai, Openhajmer dhe Artur Brodo – një profesor i letërsisë skandinave në universitet – i përkisnin celulës sekrete.
Shevalie, që vdiq në vitin 1985, dha detaje rreth kësaj celule në një libër me kujtime të papërfunduar që ai ia la vajzës së tij në Francë. Në të, Hakon pohon se grupi komunist i fakultetit prodhoi dhe shpërndau dy “Raporte për kolegët tanë” në fillim të vitit 1940.
Që të dyja pasqyronin “linjën e partisë” në atë kohë. Secili u shkrua ne emër të “Komitetit të Fakulteteve të Universitetit, Partia Komuniste e Kalifornisë”. Shevalie shkroi se ideja mbi ato raporte ishte e Openhajmerit, që ndihmoi në shkrimin e tyre, dhe madje zgjodhi referenca letrare për epigramet.
Por Hakon nuk ishte i vetmi në familjen Shevalie që shkroi mbi Openhajmerin dhe celulën sekrete. Në kujtimet e saj të pabotuara, Barbara Lensburg – bashkëshortja e Hakon kur çifti jetonte në Berkli – kujtoi se pak kohë pasi Openhajmer kishte lexuar “Kapitalin” e Marksit gjatë një udhëtimi me tren në verën e vitit 1936, ai dhe Hakon iu bashkuan një celule sekrete të Partisë Komuniste.
Po kështu, intervista ime në fillim të vitit 2000 me fizikantin Filip Morison, më ofroi të dhëna shtesë mbi këtë celulë. Morison kishte qenë student i Openhajmerit në Berkli në fundin e viteve 1930. Ai kujtonte se kishte marrë pjesë në diskutimet të zjarrta politike në shtëpinë e Shevalie.
Në mesin e të pranishmëve ishin Openhajmer dhe Artur Brodo. Morison kujtoi gjithashtu organizimin e botimit dhe shpërndarjes së një pamfleti të Lidhjes së Re Komuniste në ceremoninë e Ditës së Kartës në universitet në vitin 1939. Lidhja i kërkonte Shteteve të Bashkuara që t’i bashkohej kombeve të tjera – duke përfshirë “Rusinë Sovjetike, e cila e ka treguar veten të jetë forca më e qëndrueshme dhe më e vendosur për paqen në botë” – në përballjen me fashizmin.
Ndonëse Morison nuk kishte më një kopje të pamfletit, ai besonte se Openhajmer ishte autori kryesor i tij. Më pas, në bibliotekën e universitetit zbulova dy “raportet” e celulës së fakultetit dhe memorandumin e Morisonit. E megjithatë Openhejmer e mohoi me forcë dhe në mënyrë të përsëritur të kishte qenë ndonjëherë anëtar i Partisë Komuniste apo i një njësie të saj.
Ndonjëherë mohimet e tij ishin nën betim. Atëherë kush thoshte të vërtetën, Openhajmer apo Shevalie? Nëse është ky i fundit, atëherë Openhajmer ka gënjyer, duke u shtirur jo vetëm gjatë pyetësorit të sigurisë që i kërkoi ushtria në vitin 1943, por edhe para agjentëve të FBI-së në vitin 1946, dhe sërish para Komisionit të Energjisë Atomike të SHBA-së në seancën dëgjimore të vitit 1954.
Kur po i jepja dorën e fundit librit tim në vitin 2001, mbeta i pasigurt se kush kishte të drejtë mbi këtë çështje. Prandaj, e trajtova pyetjen pak si Rashomon: e vërteta ishte çështje e perspektivës. Për Openhajmerin, shkrova se celula e PK në Berkeley ishte thjesht “një klub diskutimesh politike të pafajshme e naive”.
Kujtimet e pabotuara të Gordon Grifits më ofruan pjesën e fundit të provës dhe që vërtetonte ekzistencën e celulës sekrete të Berklit. Siç e zbulova, Grifits zëvendësoi Filip Morisonin si ndërlidhës i partisë me njësinë e fakultetit në vitin 1940, kur ky i fundit nisi punë diku tjetër.
Po ashtu, kujtimet e Grifits konfirmuan se aktivitetet e celulës sekrete vazhduan të paktën deri në mesin e vitit 1941, dhe se i ashtuquajturi incidenti i Keniluort ndodhi vërtetë, pavarësisht mohimeve të Opanhajmerit: “Më kujtohet takimi që u zhvillua pas pushtimit gjerman të Rusisë më 22 qershor 1941. Stalini kishte mbajtur një fjalim radiofonik, duke i bërë thirrje popullit sovjetik që të rezistonte. Ishte një fjalim elokuent dhe ‘Opi’ e kishte sjellë tekstin e atij fjalimi në takimin tonë për ta lexuar me zë të lartë. Ai u emocionua aq shumë sa që sytë iu mbushën me lot”.
Pra nëse Openhejmer ka qenë vërtetë një komunist sekret, duhet të shtrohet pyetja: E pastaj çfarë? Vetë Shevalie thotë se njësia u shpërbë vullnetarisht në fillim të vitit 1942, menjëherë pasi Amerika hyri në luftë. Ndërkohë Hakon e pranoi se Openhajmer shkoi ta takojë në shtëpi në vitin 1946 për t’i rrëfyer zhgënjimin e tij të plotë me kauzën e komunizmit.
Por Shevalie thekson se në ato mbledhje nuk u diskutua asnjëherë për zhvillimet emocionuese në fizikën teorike, për informacione të klasifikuara, dhe as nuk pati ndonjë sugjerim për t’u kaluar rusëve ndonjë informacion. Pra nuk pati asgjë subversive apo tradhtare në veprimtarinë e tyre.
Ironikisht, dëshmia më e fortë se Openhajmer nuk ka spiunuar asnjëherë për rusët, vjen nga burimet e inteligjencës sovjetike. Dokumentet e KGB-së që u publikuan pas shembjes së BRSS në fund të vitit 1991 flasin për disa përpjekje të përsëritura dhe të dështuara për të rekrutuar Opin si spiun dhe madje agjentët e Kremlinit u befasuan nga ky refuzim.
Por anëtarësimi i Openhajmerit në atë celulë, ishte një sekret që ai ndihej i detyruar t’ia fshihte ushtrisë, FBI-së dhe Komisionit të Energjisë Atomike të SHBA-së. “Historia e gjelit dhe demit” që pranoi para oficerit të kundërzbulimit gjatë luftës, synonte të largonte vëmendjen nga fakti se atij i ishte kërkuar nga rusët që t’u kalonte sekretet e bombës bërthamore.
Although he had rejected Chevalie's suggestion, Oppenheimer believed that further investigation might reveal a connection and a past that he desperately wanted to keep secret. Although the expiration of the statute of limitations made it impossible for Oppenheimer to be tried for the lie he told in 1943, the possibility that his secret membership in the Communist Party would come to light haunted him throughout his life.
Oppenheimer's story is proof that the Cold War and the Fear of the Reds left an indelible mark on this country, the consequences of which are still felt today. The ghost of legendary FBI director J. Edgar Hoover, who equated communism with national treason, still haunts us. / Time
*Gregg Herken, professor of history at the University of California, USA.
Lini një Përgjigje